གེ་ལི་ན་ལས་ལི་གསེར་བཏོན་ནི། — མི་རིགས་ཀྱི་ལྕགས་བཞུ་ཤིང་རྙིང་ཤོས།

བདེ་ཉེན་ཉེན་བརྡ: ལི་འདི་དབང་རྩ་ལུ་གནོད་པ་རྐྱབ་མི་དུག་ཅན་སྤེལ་མི་ཅིག་ཨིན། ལི་འདི་རུས་པ་དང་དོན་སྣོད་ཚུ་ནང་སྤེལ་ཏེ་ དབང་རྩ་རིམ་ལུགས། མཁལ་མ། དང་ཀླད་པ་ལུ་ཕྱིར་ལོག་མ་ཚུགས་མི་གནོད་པ་རྐྱབ་ཨིན། WHO དང་ CDC གཉིས་ཀྱིས་ ཁྲག་ནང་ལི་གི་ཚད་གཞི་བདེ་ཉེན་ཅན་མིན་འདུག་ཟེར་བཀོད་ཡོདཔ་ཨིན། ཕྲུ་གུ་དང་བུད་མེད་མངལ་ཅན་ཚུ་ལི་གི་ལཱ་ཁར་གདོང་ལེན་འབད་ནི་ནམ་ཡང་མི་ཆོག། ལི་བཞུ་ནི་ཚུ་ཧྲིལ་བུ་ཕྱི་ཁར་ དབུགས་ལམ་དང་ཤ་ལྤགས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོབ་ཧྲིལ་བུ་བཀོལ་སྤྱོད་འབད་དགོ།

གེ་ལི་ན་ (PbS) འདི་ལི་སཱལ་ཕའིཌ་ཨིནམ་ད་ ལྗིད་ཚད་ཀྱིས་ལི་ 86.6% ཡོད། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལུ་ལི་གི་རྡོ་ཁམས་གལ་ཆེ་ཤོས་ཨིན། བཞུ་ནི་ལུ་རིམ་པ་གཉིས་ཡོད: (1) བསྲེག་ནི་གིས་ PbS་ལས་ལི་ཨོག་སའིཌ་ PbO བཟོ་ནི་དང་ (2) ཀར་བཱོན་གིས་ PbO རིདིའུས་འབད་དེ་ལི་ལྕགས་ཐོབ་ནི། ལི་གི་ཞུ་ཚད་ 327.5 ཌི་གྷིརི་ C ཨིན — ལྕགས་རིགས་ཚུ་ནང་ཞུ་ཚད་དམའ་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ སྔོན་གྱི་མི་ཚུ་གིས་བཞུ་མི་ལྕགས་རིགས་ཧྲིལ་བུའི་གྲས་ཨིན།

གེ་ལི་ན་འདི་ཁོ་རའི་ཁྱད་ཆོས་གིས་ངོས་འཛིན་སྟབས་བདེ: ལྕགས་ཀྱི་འོད་ཟེར་སྦྲག་སྦྲག་ (དངུལ་སྐྱ་སྤྲོས) འཚར་ཤིང་ལྗིད་ཚད་བརྗེ་ཚུགས་མི་མེད། ཁུ་ཚུར་གཟུགས་ཀྱི་གཅོད་ཚུལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ (ཁུ་ཚུར་གཟུགས་ཀྱི་ཕྱེད་མ་ཚུ་ལུ་ཆག) དང་ ལྗིད་ཚད་ཁྱད་པར་ཅན། specific gravity 7.4-7.6 ཨིནམ་ལས་རྡོ་མང་ཤོས་ལས་ལྗིད་པ་ཡོདཔ་ཤེས་ཚུགས། སྲ་ཚད་ Mohs scale ལུ་ 2.5 ཨིན — སེན་མོ་མནན་ཏེ་ཡང་ན་ཟངས་ཀྱི་སྒོར་མོ་གིས་ཁུར་ཚུགས། དཀར་ཤེལ་མ་བཀོལ་བའི་སྒོམ་ལུ་བསྐོར་བ་བརྗེད་མཚན་འདི་ལི་སྐྱ་སྤྲོས་ལས་ནག་ཁུ་ཚུན། གེ་ལི་ན་འདི་སྲོབ་ཆུའི་རྒྱུན་རྡོ་ཁམས་ནང་མཐོང་ཐུབ་ ཀོ་ཝར་ཊས། ཀེལ་སའིཊ། ཕི་ལུ་ཨོ་རའིཊ། སྥེ་ལེ་རའིཊ (ཟིང་ཀ་སཱལ་ཕའིཌ) དང་ པའི་རའིཊ་མཉམ་དུ་ཐོན།

གེ་ལི་ན་ཡོད་མི་རྡོ་ཚུ་མངོན་གསལ་གྱི་རྒྱུན་རྡོ་ཁམས་ཡང་ན་ས་ཁོངས་ལས་བསྡུ། ཁུ་ཚུར་གཟུགས་ཀྱི་ཤེལ་རྡོ་དང་ལྕགས་ཀྱི་འོད་ཟེར་མཐོང་ཐུབ་མི་ཚུ་འཚོལ། འོད་ཟེར་སྦྲག་ཤོས་དང་ལྗིད་ཤོས་ཅན་གྱི་ཕྱེད་མ་ཚུ་བསེལ — འདི་ཚུ་ལུ་ལི་གི་ཚད་མཐོ་ཤོས་ཡོད། ཀོ་ཝར་ཊས་ཡང་ན་ཀེལ་སའིཊ་གི་གེངས་ (ཕུང་རྡོ) ལྗིད་མོ་ཡོད་མི་ཚུ་བཅགས། རྡོ་ཁམས་ 3-5 ཀེ་ཇི་བསྡུ་ བཞུ་ནི་ཕན་ཐོགས་ཅན་གཅིག་གི་དོན་ལུ། བསྡུ་བའི་སྐབས་ལག་ཤུབས་གྱོན — གེ་ལི་ན་གི་ཐལ་བ་ཤ་ལྤགས་ལུ་འཕྲད་མི་ཆོག།

གེ་ལི་ན་རྡོ་ཁམས་ཚུ་རྡོ་སྟབས་བདེ་ཡང་ན་ལྕགས་ཤོག་གུ་ཐོ་བས་བརྡུང་སྟེ་ 1-2 སེ་མི་ལས་མ་ལྷག་མི་ཕྱེད་མ་ཚུ་ལུ་ཕྱེ། གེ་ལི་ན་གི་ཁུ་ཚུར་གཟུགས་ཀྱི་གཅོད་ཚུལ་རྫོགས་པ་གིས་ ཁུ་ཚུར་གཟུགས་ཀྱི་ཕྱེད་མ་སྙོམས་པ་ཚུ་ལུ་ཆག། ལྕགས་ཀྱི་འོད་ཟེར་སྦྲག་མི་གེ་ལི་ན་ཕྱེད་མ་ཚུ་གེངས་རྫས་ (ཀོ་ཝར་ཊས། ཀེལ་སའིཊ། ས་ཁོངས་ཀྱི་རྡོ) ལས་དབྱེ་བ་ཕྱེ། གདུང་ཚད་ཀྱི་ཁྱད་པར་གིས་ལག་གིས་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་ལེགས་ཤོམ་འབད་ཐོབ — གེ་ལི་ན་ཕྱེད་མ་ཚུ་ལྗིད་པ་ཡོདཔ་ཤེས་ཚུགས། བརྡུང་བའི་སྐབས་ P100/FFP3 དབུགས་སྲུང་གྱོན་ ལི་གི་ཐལ་བ་དབུགས་མ་འཐེན་ནིའི་དོན་ལུ།

བརྡུང་ཟིན་མི་གེ་ལི་ན་ཆུ་ཡོད་མི་བཱལ་ཌི་ནང་བཙུགས་ཏེ་འཁོར། གེངས་རྫས་ཡང་མོ་ཚུ་ཐོག་ལུ་བསྡད་ཡང་ན་འཕུར་ མ་གཞི་གེ་ལི་ན་ལྗིད་མོ (SG 7.5) མགྱོགས་པ་འབད་ཕབ། ཆུ་འདམ་པ་བཏོན་ཏེ་ཐེངས་ 2-3 བསྐྱར་ཟློས་འབད། ལྗིད་ཚད་ཀྱིས་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ནི་འདི་གིས་རྡོ་ཁམས་བསྡུས། བཀྲུ་ཆུ་སྣོད་གཞན་ནང་བསྡུ — ལི་གིས་བཅོས་ཟིན་མི་ཆུ་ས་གུ་ཡང་ན་ཆུ་རྒྱུན་ནང་མ་བཏང་། བཀྲུ་ཆུ་བཞག་ སྙིགས་མ་བསྡུ་ཞིང་འགན་ཁུར་ཅན་གིས་གཡུག།

ངེས་པར་དུ་བདེ་ཉེན་གྱི་རིམ་པ — མ་བཏོན་པར་མ་བཞག། ལི་བཞུ་ནི་གིས་ལི་གི་དུག་དུད། ལི་ཨོག་སའིཌ་ཐལ་བ། དང་སཱལ་ཕར་ཌའི་ཨོག་སའིཌ་རླུང་བཟོ་ཨིན། གྱོན་དགོ་མི: (1) P100/FFP3 དབུགས་སྲུང་ ཚྭ་རླུང་གི་ཤོག་ཅན (SO2 གི་དོན་ལུ)། (2) རྫས་འགྱུར་འཕྲོ་མཚོན་མིག་ཤེལ། (3) ཀོ་བའི་ལག་ཤུབས་རིང་མོ། (4) ཀོ་བའི་ཕྱེད་གཟེབ། (5) ཤ་ལྤགས་ཧྲིལ་བུ་གཡོགས་མི་ཕུ་ཐུང་རིང་མོའི་གོས། (6) མཐིལ་བཀབ་ཀོ་བའི་ལྷམ། ཕྱི་ཁར་རྐྱངམ་གཅིག་ལཱ་འབད་ རླུང་གིས་དུད་པ་ཁྱོད་ལས་ཕར་བསྐོར་ས་ལུ། ནམ་ཡང་རླུང་གི་ཐོག་ས་ལུ་སྡོད། བྱེ་མ་སྐམ་པོའི་བཱལ་ཌི་ཅིག་ཉེ་སར་བཞག་ བཏོན་པའི་ཚོད་འཛིན་གྱི་དོན་ལུ། ལཱ་ས་ཉེ་སར་བཟའ་བཏུང་དང་ཐ་མག་མ་འཐེན། ལཱ་རེ་རེ་ཚར་བའི་ཤུལ་ བཟའ་བཏུང་མ་འབད་བའི་ཧེ་མ་ ལག་པ་དང་གདོང་གཙབ་ཆུ་གིས་ལེགས་ཤོམ་བཀྲུ།

མེ་ཐོབ་ཡང་ན་རྡོ་སྟབས་བདེ་ལས་ ཐབ་སྟབས་བདེ་ཕྱེ་བ་ཅིག་རྐྱབ་ ཆ་ཚད་ 60 x 60 སེ་མི་ཙམ། ཐབ་འདི་ཅུང་ཟད་གཞུག་ཆག (སྣོད་གཟུགས) འབད་དགོ་ རྡོ་ཁམས་གཏོགས་ནིའི་དོན་ལུ། ས་ཁོངས་ཕྱེ་བ་རླུང་འགྲོས་ལེགས་ཤོས་ནང་བཞག — བསྲེག་ནི་གིས་སཱལ་ཕར་ཌའི་ཨོག་སའིཌ་ (SO2) མང་པོ་བཟོ་ དུག་ཅན་གྱི་འཁྲུག་རླུང་ཨིན། རླུང་འགྲོས་ཡོད་མི་གིས་དུད་པ་བསྐོར་ནི་ལུ་ཕན། སྔོན་གྱི་བཞུ་མི་ཚུ་གིས་ལ་ངོས་ཀྱི་ས་ཁོངས་བཀོལ་སྤྱོད་འབད་ རླུང་འཛིན་ནིའི་དོན་ལུ།

བརྡུང་ཟིན་མི་གེ་ལི་ན་ཐབ་གུ་ཆ་ཤས་ཕྲ་མོ (2-3 སེ་མི) འབད་བཀྲམ། རྡོ་ཁམས་ཀྱི་འོག་དང་མཐའ་འཁོར་ལུ་སོལ་གྱི་མེ་བཏང་། བསྲེག་ནིའི་ལན་འགྲུབ་ 450-500 ཌི་གྷིརི་ C ཙམ་ལུ་འགོ་བཙུགས: 2PbS + 3O2 -> 2PbO + 2SO2། རྡོ་ཁམས་ལྕགས་དངུལ་ལས་སེར་སྐྱ་སྤྲོས་མདོག་ཅན (ལི་ཨོག་སའིཌ། PbO། ལི་ཐར་ཇི་ཟེར་ཡང་སླབ) ལུ་བསྒྱུར། ལྕགས་ཀྱི་མདུང་རིང་མོ་གིས་ སྐར་མ 15-20 རེ་རེ་ལུ་རྡོ་ཁམས་བསྐོར་ མཐོང་ས་གསར་པ་རླུང་ལུ་ཕོག་ནིའི་དོན་ལུ། བསྲེག་ནི་ལུ་ཆུ་ཚོད 2-3 འགོར། སཱལ་ཕར་ཌའི་ཨོག་སའིཌ་བཏོན་མི་འདི་ཏི་ཤིང་བསྲེག་པའི་དྲི་མ་ཡོད — རླུང་ཐོག་ས་ལུ་སྡོད་ཞིང་དབུགས་སྲུང་གྱོན།

རྡོ་ཁམས་ཀྱིས་ལྕགས་ཀྱི་འོད་ཟེར་ཧྲིལ་བུ་བརླག་ཞིང་སེར་སྐྱ་སྤྲོས་སྙོམས་པ་མཐོང་པའི་ཚེ་བསྲེག་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས། ཕྱེད་མ་ཆེ་བ་ཁ་ཤས་ཕྱེ — ནང་ཕྱོགས་ཡང་བསྒྱུར་ཟིན་དགོ་ གེ་ལི་ན་དངུལ་ལྕགས་ཀྱི་སྙིང་པོ་ལྷག་མ་མེད་པ་འབད། ལྕགས་ཀྱི་སྙིང་པོ་ལྷག་ཡོད་པ་ཅིན་ སྐར་མ 30-60 བསྐྱར་ཟློས་བསྲེག་ བསྐོར་ནི་མང་བ་འབད། ཡོངས་སུ་མ་བསྲེག་མི་རྡོ་ཁམས་ཀྱིས་གནད་དོན་གིས་བཅོས་ཟིན་མི་ལི་སྤུས་ཚད་ཞན་པ་བཟོ།

ས་ཁ་ཡང་ན་གྷ་རེ་ཕའིཊ-ས་ཁའི་བཞུ་སྣོད་ ཌི་གྷིརི་ C 600 ལས་མཐོ་བ (ལི་གི་ཞུ་ཚད་ 327.5 ཌི་གྷིརི་ C ལས་མཐོ་བ) བཀོལ། བཞུ་སྣོད་ལི་ཊར 1-2 འཛིན་ཚུགས་མི་ཅིག་འོས། རང་གིས་བཟོ་མི་ས་ཁའི་བཞུ་སྣོད་བཀོལ་མི་ཅིན་ ཌི་གྷིརི་ C 800 ལས་མ་དམའ་བ་སྔོན་ལ་བསྲེག་ཟིན་དགོ་ རླན་པ་བསྲེག་བཏོན་ནིའི་དོན་ལུ། ལི་ཨོག་སའིཌ (PbO) གིས་རྫས་ཁེབས་ཁ་ཤས་ལུ་གཤགས་པ་རྐྱབ་ ཨིནམ་ལས་གྷ་རེ་ཕའིཊ-ས་ཁའི་བཞུ་སྣོད་མཆོག་དམན།

བཞུ་སྣོད་ཀྱི་གཞི་ལུ་སོལ་བརྡུང་མི་ཆ་ཤས་ 2 སེ་མི་བཞག། བསྲེག་ཟིན་མི་ལི་ཨོག་སའིཌ་ཀྱི་ཆ་ཤས་ (3-4 སེ་མི) བཙུགས། ཐོག་ལུ་སོལ་གྱི་ཆ་ཤས་གཞན་ཅིག་བཞག། རིདིའུས་ཀྱི་ལན་འགྲུབ: PbO + C -> Pb + CO (ཌི་གྷིརི་ C 500 ལས་མཐོ་བའི་ཚེ)། རིདིའུས་ཁ་ཤས་ཀར་བཱོན་མཱོ་ནོག་སའིཌ་གིས་ཡང་འབད: PbO + CO -> Pb + CO2། བཞུ་སྣོད་གསུམ་ཆ་གཉིས་ཙམ་ ཆ་ཤས་བསྒྱུར་རེས་འབད་བཀང་། ལི་གི་ཞུ་ཚད་དམའ་བ (327.5 ཌི་གྷིརི་ C) ལས་བརྟེན་ སོལ་མ་ཟད་པའི་ཧེ་མ་ལས་ལྕགས་ཆུ་གཟུགས་ལུ་འགྱུར།

བཀང་ཟིན་མི་བཞུ་སྣོད་སོལ་གྱི་ཐབ་ཡང་ན་མེ་དོང་ནང་བཞག། སྦུག་ཤུགས་ཡང་ན་མནན་རླུང་གིས་ཌི་གྷིརི་ C 500-700 ལུ་ཚ་བ་སྤར། རིདིའུས་འདི་ཟངས་ཡང་ན་ལྕགས་བཞུ་ནི་ལས་ཚ་ཚད་དམའ། ཆུ་ཚོད 1-2 ནང་ བཞུ་སྣོད་ཀྱི་གཞི་ལུ་ལི་བཞུ་བ་བསྡུ་བསྡད་མཐོང་ — འོད་ཟེར་སྦྲག་མི་ཆུ་གཟུགས་མཐོང། ལི་ཨོག་སའིཌ་ཧྲིལ་བུ་ཟད་ཞིང་ལི་བཞུ་བའི་ཐོག་གི་སོལ་ཆ་ཤས་ཐལ་བ་དང་གཡོས་ལྷག་མ་ཚུན་ཚ་བ་བྱིན་རྒྱུན་འཐོབ།

ཉེན་བརྡ: ལི་བཞུ་བ་རླན་པ་ལུ་འཕྲད་པའི་ཚེ་དྲག་པོ་འབད་འཕྲོ་འཐོན། ལྕགས་ཐོག་གི་སྒམ་ཧྲིལ་བུ་སྐམ་པ་ཡོདཔ་ཤེས་དགོ — ཆུ་ཐིགས་གཅིག་གིས་ཡང་རླངས་པའི་འཕྲོ་འཐོན་གསོག་རྡོག་བཟོ། སྔོན་ལ་ཚ་བ་བྱིན་ཟིན་མི་བྱེ་མ་སྐམ་པའི་སྒམ་ཡང་ན་རྡོ་བཀོད་མི་སྒམ་བཀོལ། བཞུ་སྣོད་འཛིན་ཆས་གིས་བཞུ་སྣོད་ཡར་བཀོག་ཅིག་ཞིང་ལི་བཞུ་བ་དལ་བ་འབད་སྒམ་ནང་བླུགས། གཡོས་ (སྐྱ་སྤྲོས་ཡང་མོའི་རྫས) ཐོག་ལུ་ལྡིང་ཞིང་བཀག་ཚུགས། ཌི་གྷིརི་ C 327-400 ཀྱི་ལི་བཞུ་བ་མེ་ལོང་འདྲ་བ་སྦྲག།

ལྕགས་ཐོག་སྒམ་ནང་སྐར་མ 20 ལས་མ་ཉུང་བ་བསིལ་བཞག། ལི་ཞུ་ཚད་དམའ་བ་ལས་བརྟེན་མགྱོགས་པ་འབད་སྲ། མཐོང་ས་ལུ་སྐར་མ་འགའ་ཤས་ནང་སྲ་བའི་ཤུལ་སྐྱ་སྤྲོས་ཀྱི་ཨོག་སའིཌ་ཆ་ཤས་བཟོ། འཛིན་ཚུགས་ཙམ་བསིལ་བའི་ཤུལ (ལག་ཤུབས་གྱོན — ནམ་ཡང) ལྕགས་ཐོག་སྒམ་ལས་བཏོན། གེ་ལི་ན་ 5 ཀེ་ཇི་ལས་ལི་ 3-3.5 ཀེ་ཇི་ཙམ་ཐོབ་དགོ (གེངས། བསྲེག་ནི་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པ། དང་གཡོས་ཀྱི་གྱོང་བརྩིས)། གེ་ལི་ན་དག་མ་ལས་ཚན་རིག་གིས་ 4.3 ཀེ་ཇི་ (ལི 86.6%) ཐོབ།

ལི་འདི་མཉེན་པ་ཧ་ལས — སེན་མོ་གིས་ཁུར་ཚུགས (Mohs སྲ་ཚད་ 1.5)། ལྗིད་ཚད་ཡང་ཧ་ལས (གདུང་ཚད 11.34 g/cm3)། གྲི་གིས་ཕྱེད་ཚིགས་ཆུང་ཀུ་གཅོད — ལི་གསར་པ་གཅོད་མི་སྦྲག་ཞིང་འོད་ཟེར་ཡོད་ མ་གཞི་སྐར་མ་འགའ་ཤས་ནང་ཨོག་སི་ཌེ་ཤན་ལས་སྐྱ་སྤྲོས་མདོག་ཅན་ལུ་འགྱུར། ལི་འདི་རྡུང་ཐུབ་ཤོས་ཨིནམ་ད་ ཤོག་ཕྲ་མོ་ལུ་རྡུང་རུང་ཆག་མི་འགྱོ། ལྕགས་ཐོག་བྲི་བ་ཡང་ན་སྲ་ཚད་ཅན་གྱི་ཕྱེད་མ་ཡོད་པ་ཅིན་ གཡོས་བཅོས་ལྷག་ཡོདཔ་ལས་ བསྐྱར་བཞུ་ཞིང་སོལ་གྱི་གཤག་མ་ནང་བླུགས་དགོ།

གལ་ཆེ: ལི་བཅོས་ཀྱི་གཙང་སྦྲ། ལི་གི་ཐལ་བ་ཡང་ན་དུད་པ་ལུ་འཕྲད་མི་མཐོང་ས། ཅ་ཆས། དང་གོས་ཚུ་གཙང་སྦྲ་འབད་དགོ། ཐལ་བ་དང་ཕུད་ཚུ་བཏུད་ (མ་བུ་ཏེ) སྡོམ་སྣོད་ནང་བཏུབ། ལི་བཅོས་ཟིན་མི་ཐལ་བ་དང་གཡོས་ ཉེན་ཁ་ཅན་གྱི་ཕུང་རྫས་སྦེ་གཡུག་དགོ — ས་གུ་མ་གཡུག་ཤིང་ཆུ་རྒྱུན་ནང་མ་བཏང་། ཅ་ཆས་ཚུ་གཙབ་ཆུ་དང་ཆུ་གིས་བཀྲུ། སྡོད་ཁྱིམ་ནང་མ་འཛུལ་བའི་ཧེ་མ་ལཱ་གི་གོས་བཤུབ། ཆུ་ལེགས་ཤོམ་འབད་ཁྲུས་བྱེད། གོས་གུ་ཡོད་མི་ལི་ཐལ་བ་གིས་ཁྱིམ་བཅོས་ཞིང་ནང་མི་ཚུ་ལུ་གཉིས་པའི་འཕྲད་ལས་བརྟེན་དུག་ཕོག་ཚུགས། ལི་ལྕགས་ཐོག་སྡོམ་སྣོད་ནང་བཞག་ གསལ་བའི་ཡིག་བྱང་བཀོད།