གྷི་རིཀ་གི་ ཨོ་ལིབ་ཡི་ཟི་ — ཨོ་ལིབ་སྣུམ་དང་ ཤིང་ཐལ་ལས་ ཡི་ཟི་བཟོ་ནི

ཨོཀ་ བཱིཅ་ ཡང་ན་ དེ་བཟུམ་གྱི་ ཤིང་སྟུག་པོ་གི་ ཤིང་སྲ་བའི་ ཐལ་བ་ལས་ ཤིང་ཟོ་བ་ ཡང་ན་ རྫ་སྣོད་ཅིག་ གང་བཏང་ (ཤིང་འཇམ་པའི་ ཐལ་བ་ ཉམ་ཆུང་དྲགས་པས)། ཆརཔའི་ཆུ་ ཡང་ན་ ཆུ་འཇམ་པ་ ཐལ་བའི་གུ་ དལ་བུ་སྦེ་ བླུགས་ཏེ་ བརྒྱུད་དེ་ འཛགས་བཅུག་ཞིནམ་ལས་ ཟོ་བའི་ མར་ཁ་ལུ་ཡོད་པའི་ ཁུང་ ཡང་ན་ ཁ་ལས་ ཚགས་ཡོད་པའི་ ཆུ་ (ཐལ་ཁུ་) བསྡུ། ཆུ་གིས་ ཐལ་བ་ལས་ པོ་ཊེ་སི་ཡམ་ཀར་བོ་ནེཊ་ (K2CO3) དང་ པོ་ཊེ་སི་ཡམ་ཧའི་ཌོག་སའིཌ་ (KOH) བཞུ་སྟེ་ ཨཱལ་ཀ་ལི་གི་ ཞུ་ཁུ་ཅིག་ བཟོཝ་ཨིན། ཤུགས་ཚད་ ཡར་སེང་ནིའི་དོན་ལུ་ བསྡུ་ཡོད་པའི་ ཐལ་ཁུ་ ཐལ་བ་གསརཔ་ཀྱི་ གུ་ ཐེངས་ ༢-༣ ལོག་སྟེ་ བླུགས། ཐལ་ཁུའི་ ཤུགས་ཚད་ བརྟག: སྔར་སྲོལ་གྱི་ བརྟག་ཞིབ་ཚུ་ནང་ སྒྲོ་ཅིག་ ཆུ་ཐོག་ བཞག་ནི་ (ཐལ་ཁུ་ཤུགས་ཅན་གྱིས་ དེའི་ སྤུ་ཚུ་ བཞུཝ་ཨིན) ཡང་ན་ སྒོང་ ཆུ་ཐོག་ བཞག་ནི་ (ཐལ་ཁུ་ཤུགས་ཅན་ སྒོང་གསརཔ་ ཆུ་ཐོག་ བཞག་ཚུགས་པའི་ སྟུག་པོ་ཨིན) ཚུད་ཡོདཔ་ཨིན། ཉེན་སྲུང་: ཐལ་ཁུ་ ཧ་ལམ་ བསྲེག་བྱེད་ཨིན — ལག་སུབ་དང་ མིག་གི་ བཀག་སྲུང་ གྱོན།

དང་པའི་ བཏོན་པ་ལས་ ཐོན་པའི་ ཆུ་རེང་ཅན་ ཡང་ཡང་ ཡི་ཟི་ལེགས་ཤོམ་ བཟོ་ནི་ལུ་ སྲབ་དྲགས་པས། ཆུ་ལྷག་པ་ རླངས་པ་བཟོ་སྟེ་ པོ་ཊེ་སི་ཡམ་ཧའི་ཌོག་སའིཌ་ སྟུག་བཟོ་ནིའི་དོན་ལུ་ ཨ་ལུ་མི་ནི་ཡམ་མེན་པའི་ ཟངས་ནང་ ཐལ་ཁུ་ ལྷོད་ལྷོད་ དྲོ་བཏང་ (ཨ་ལུ་མི་ནི་ཡམ་ ཨཱལ་ཀ་ལི་དང་ བསྒྱུར་བ་ཐོནམ་ཨིན)། ཤོང་ཚད་ ཕྱེད་ཀ་ཙམ་ ཉུང་འགྱོ་ཚུན་ དལ་བུ་སྦེ་ བསྐོལ། ལག་སུབ་གྱོན་ཡོད་པའི་ མཛུབ་རྩེ་ཚུ་གི་བར་ན་ ཉུང་ཀུ་ཅིག་ བརྡར་བའི་སྐབས་ ཐལ་ཁུ་སྟུག་པོ་འདི་ ཡི་ཟི་བཟུམ་ འདྲེད་པ་སྦེ་ ཚོར་དགོ — འདྲེད་ནི་འདི་གིས་ ཨཱལ་ཀ་ལི་ ལང་ཡོདཔ་ སྟོནམ་ཨིན། ཆུ་བཟུམ་རྐྱངམ་ཅིག་ ཚོར་མི་ ཞུ་ཁུ་ཅིག་ ཁ་སྐོང་ སྟུག་བཟོ་དགོ། ཤུགས་ཅན་སྦེ་ མ་བསྐོལ — བསྲེག་བྱེད་ཀྱི་ ཆུ་ འཐོར་ཚུགས། ཐོན་མི་ ཐལ་ཁུ་སྟུག་པོ་འདི་ དྭངས་པ་ལས་ སྤོས་ཤེལ་ཚོན་ཚུན་གྱི་ ཆུ་ཅིག་ཨིནམ་དང་ pH ༡༢-༡༤ ཙམ་ཅིག་ཡོད་མི་ ཨཱལ་ཀ་ལི་ ཤུགས་ཅན་ཨིནམ་ལས་ བཀག་སྲུང་མེད་པའི་ པགས་པ་ལུ་ རྫས་ཀྱི་ ཚ་ཤུལ་ བཟོ་ཚུགས།

ཨ་ལུ་མི་ནི་ཡམ་མེན་པའི་ ཟངས་ཆེན་པོ་ཅིག་ནང་ ཨོ་ལིབ་སྣུམ་ སེལ་སི་ཡས་ ༤༠-༥༠ ཙམ་ཅིག་ཚུན་ དྲོ་བཏང་། ཤིང་ཡུ་ཅིག་གིས་ རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་ དཀྲུག་སྟེ་ ཐལ་ཁུ་སྟུག་པོ་འདི་ སྣུམ་དྲོན་པོ་ནང་ དལ་བུ་སྦེ་ བླུགས། བསྲེ་མ་འདི་ དང་པ་ སོ་སོར་ ཕྱེ་ཡོདཔ་བཟུམ་ མཐོང་ཞིནམ་ལས་ saponification གི་ བསྒྱུར་བ་ འཕེལ་འགྱོ་ཚད་ ག་དེམ་ཅིག་ མི་དྭངས་པ་དང་ སྟུག་འགྱོཝ་ཨིན། Saponification ཟེར་མི་འདི་ ཚིལ་སྐྱུར་ (ཨོ་ལིབ་སྣུམ་ནང་) དང་ ཨཱལ་ཀ་ལི་ (པོ་ཊེ་སི་ཡམ་ཧའི་ཌོག་སའིཌ་) གི་ བར་ན་ རྫས་སྦྱོར་ བསྒྱུར་བ་ཨིནམ་དང་ ཡི་ཟི་ (པོ་ཊེ་སི་ཡམ་ཨོ་ལི་ཡེཊ་ ཨོ་ལེ་ཡིཀ་སྐྱུར་གྱི་ པོ་ཊེ་སི་ཡམ་ཚྭ་) དང་ ཟུར་ཐོན་སྦེ་ གི་ལི་སེ་རོལ་ ཐོནམ་ཨིན། སྐར་མ་ ༣༠-༦༠ འཕྲོ་མཐུད་དེ་ དཀྲུག། བསྲེ་མ་འདི་ ག་དེམ་ཅིག་ ཀསི་ཊརཌ་ ཡང་ན་ པུ་ཌིང་བཟུམ་ སྟུག་འགྱོཝ་ཨིན — རིམ་པ་འདི་ལུ་ trace ཟེར་སླབ་ཨིན། ཤིང་ཐལ་གྱི་ ཐལ་ཁུ་ལས་ ཐོན་མི་ ཡི་ཟི་འདི་ ད་ལྟོའི་ སོ་ཌི་ཡམ་ཧའི་ཌོག་སའིཌ་ལས་ བཟོ་བའི་ སོ་ཌི་ཡམ་ཡི་ཟི་ སྲ་བ་མེན་པར་ པོ་ཊེ་སི་ཡམ་ཡི་ཟི་ འཇམ་པ་ཅིག་ཨིན།

ཆུ་ཚོད་ ༡-༢ ཁ་སྐོང་ དཀྲུག་སྟེ་ བསྲེ་མ་ ལྷོད་ལྷོད་ དྲོ་བཏང་ནི་ འཕྲོ་མཐུད་འབད། ཡུན་རིང་ བཙོ་ནི་ (ཚ་བའི་ ལཱ་རིམ་ཐབས་ལམ་) འདི་གིས་ saponification མཇུག་བསྡུ་སྟེ་ ཐལ་ཁུ་དང་ སྣུམ་ ཆ་ཚང་ ཡི་ཟི་ལུ་ བསྒྱུར་ནི་ ཁས་ལེན་འབདཝ་ཨིན། ཆུ་དྲོན་པོ་ནང་ ཉུང་ཀུ་ཅིག་ བཞུ་སྟེ་ ཡི་ཟི་ བརྟག — ལྦུ་བ་ ཡང་ཏོག་ཏོ་ ཐོན་ཏེ་ འདྲེད་པ་སྦེ་ ཚོར་དགོ། པགས་པ་ལུ་ ཟ་ཟ་ཐོན་པ་ཅིན་ བསྒྱུར་བ་ མ་འབད་བའི་ ཐལ་ཁུ་ ལུས་ཏེ་ཡོདཔ་ལས་ བསྲེ་མ་ལུ་ བཙོ་ནིའི་ དུས་ཚོད་ ཁ་སྐོང་ ཡང་ན་ ཨཱལ་ཀ་ལི་ ལྷག་པ་ ཞི་བཟོ་ནིའི་དོན་ལུ་ སྣུམ་ ཉུང་ཀུ་ ཁ་སྐོང་ དགོཔ་ཨིན། ཨོ་ལིབ་སྣུམ་ནང་ ཨོ་ལེ་ཡིཀ་སྐྱུར་ མང་སུ་ ཡོདཔ་ལས་ ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ བཟོ་ཡོད་པའི་ ཨོ་ལིབ་སྣུམ་གྱི་ ཡི་ཟི་འདི་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་དང་ པགས་པ་ལུ་ རློན་པ་ བྱིན་མི་ཨིན།

གྲུབ་ཡོད་པའི་ ཡི་ཟི་གི་ བསྲེ་མ་ དཔེ་སྣོད་ཚུ་ནང་ བླུགས — རས་བཀབ་ཡོད་པའི་ ཤིང་སྒམ་ རྫ་སྡེར་ ཡང་ན་ བསྒྱུར་བ་མ་ཐོན་པའི་ སྣོད་ག་ཅི་ཨིན་རུང་། འདི་ པོ་ཊེ་སི་ཡམ་ཡི་ཟི་ (སོ་ཌི་ཡམ་ཧའི་ཌོག་སའིཌ་ཀྱི་ཚབ་ལུ་ ཤིང་ཐལ་གྱི་ ཐལ་ཁུ་ལས་ བཟོ་ཡོདཔ) ཨིནམ་ལས་ ད་ལྟོའི་ ཡི་ཟི་གོང་ཏོག་ལས་ རང་བཞིན་གྱིས་ འཇམ་ཏོག་ཏོ་ ཨིན། ཡི་ཟི་ སྲ་བ་ བཟོ་ནིའི་དོན་ལུ་ མ་བླུགས་པའི་ ཧེ་མ་ བསྲེ་མ་ནང་ ཚྭ་ ལག་གང་ཅིག་ བླུགས་ཚུགས་ དེ་གིས་ ཨའི་ཡོན་ བརྗེ་སོར་ཐོག་ལས་ པོ་ཊེ་སི་ཡམ་ཡི་ཟི་ ཆ་ཤས་ཅིག་ སོ་ཌི་ཡམ་ཡི་ཟི་ལུ་ བསྒྱུརཝ་ཨིན། ཡི་ཟི་ ཆུ་ཚོད་ ༢༤-༤༨ གྲང་སྟེ་ སྲ་བཅུག་ཞིནམ་ལས་ དཔེ་སྣོད་ལས་ བཏོན། བདུན་ཕྲག་ ༤-༦ ས་སྐམ་ རླུང་འགྱུ་བའི་ ས་ཁར་ བཞག་སྟེ་ སྲ་བཅུག — དེའི་ནང་ ལྷག་ལུས་ རློན་པ་ རླངས་པ་སྦེ་ སོང་སྟེ་ ཡི་ཟི་ སྲ་ཏོག་ཏོ་དང་ འཇམ་ཏོག་ཏོ་ འགྱུརཝ་ཨིན། ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ སྲ་ཡོད་པའི་ ཨོ་ལིབ་སྣུམ་གྱི་ ཡི་ཟི་འདི་ འཇམ་ཏོང་ཏོ་ ཡུན་བརྟན་ཨིནམ་དང་ ལྦུ་བ་མེན་པར་ འོ་སྦྲིད་བཟུམ་གྱི་ ལྦུ་བ་ ཐོནམ་ཨིན། ད་ལྟོའི་ ཨ་ལེཔ་པོ་ཡི་ཟི་དང་ ཀེསི་ཊིལ་ཡི་ཟི་གི་ ལམ་སྲོལ་ཚུ་ གནའ་དུས་ཀྱི་ མེ་ཌི་ཊེ་རེ་ནི་ཡན་ ཨོ་ལིབ་སྣུམ་གྱི་ ཡི་ཟི་བཟོ་ནིའི་ ཐད་ཀར་གྱི་ བརྒྱུད་པ་ཨིན།