བལ་སྤུན་འཐེན་དང་བཟོ་བཅོས — གུજરાཏ་ཀྱི་བལ་སྤུན་ཞིང་ལས།

བལ་སྤུན་(Gossypium) འདི་ Malvaceae རིགས་ཀྱི་ལོ་ཐོག་ཅིག་ཨིན། གུཇརាཏ་ནང་རིགས་གཙོ་བོ་གཉིས་སྐྱེད་ཨིན: Gossypium hirsutum (ཨ་མེ་རི་ཀའི་བལ་སྤུན། རྒྱ་གར་གྱི་བལ་སྤུན་ས་ཁོངས་བརྒྱ་ཆ་ ༩༠ ལས་ལྷག) དང་ Gossypium arboreum (ས་གནས་བལ་སྤུན། སྲིན་བལ་ཐུང་ཀུ་ཨིན་རུང་བརྟན་པོ་ཨིན)། ལོ་ཐོག་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༡-༡.༥ ཨིན། ལོ་མ་ཟུར་གསུམ་ལས་ལྔ་ཡོད། མེ་ཏོག་སེར་དཀར་ཨིན་པས་འབྲས་བུ་(བོལ) ལུ་གྱུར། བོལ་སྨིན་པའི་སྐབས་ཁ་ཕྱེ་སྟེ་ནང་གི་སྲིན་བལ་དཀར་པོ་མཐོང་ཨིན།

གུཇརાཏ་ནང་བལ་སྤུན་ཁ་རིཕ་དུས་ཚིགས་སྤྱི་ཟླ་དྲུག་བདུན་པ་(དབྱར་ཆར་འགོ་བཙུགས་སྐབས) ནང་བཏབ་ཨིན། བོལ་ཚུ་བཏབ་ཚར་བའི་ཉིན་གྲངས་ ༡༥༠-༡༨༠ གི་ཤུལ་ལས་ཁ་ཕྱེ་ཨིན། དེ་ཡང་སྤྱི་ཟླ་བཅུ་པ་ལས་དང་པོ་ཟླ་བར་ཨིན། ལོ་ཐོག་ཀྱི་བོལ་ཚུ་གཅིག་ཁར་མ་སྨིན་པས་དུས་ཚིགས་གཅིག་ནང་འཐེན་ནི་ ༣-༤ འབད་དགོ། འཐེན་ནི་དང་པ་སྤྱི་ཟླ་བཅུ་བཅུ་གཅིག་པ་ནང་འབད། མཇུག་མཐའི་འཐེན་ནི་དང་པོ་ཟླ་གཉིས་པ་ཟླ་ནང་འབད། ཞོགཔ་ཧ་སག་ཁའི་ཆུ་སིལ་སྐམ་ཚར་བའི་ཤུལ་ལས་འཐེན་དགོ — སྲིན་བལ་རློན་པ་ཡོད་པ་ཅིན་ལྗིད་ཚད་འཕར་ཨིན་པས་སྤུས་ཚད་ཡང་ཉམས་ཨིན།

ཁ་ཧྲིལ་བུ་ཕྱེ་ཡོད་པའི་བོལ་རྐྱངམ་ཅིག་འཐེན་དགོ། ཁ་ཕྱེ་བའི་བོལ་ཆ་ཤས་གསུམ་ལས་ལྔ་(locules) ནང་ཕྲལ་ཨིན་པས་ནང་གི་སྲིན་བལ་དཀར་པོ་ཕུག་སྟེ་ཕྱིར་འོང་ཨིན། ལྗང་ཁུ། ཕྱེད་ཙམ་ཁ་ཕྱེ་བ། ཡང་ན་སེར་པོ་ཅན་གྱི་བོལ་ཚུ་འཐེན་མི་དགོ — འདི་ཚུ་མ་སྨིན་པ་ཨིན་པས་སྲིན་བལ་གྱི་སྤུས་ཚད་ཉམས་ཨིན། ནད་ཡོད་པའི་བོལ་(དམར་སྨུག། ནག་པོ་རྫིག་པ་ཅན) སོ་སོར་བཞག་དགོ — བདེ་ཐང་གྱི་སྲིན་བལ་དང་མ་བསྲེ།

ཁ་ཕྱེ་བའི་བོལ་ལས་སྲིན་བལ་མཛུབ་མོ་གིས་འཛིན་ཏེ་འཐེན། སྲིན་བལ་བདེ་མོ་སྦེ་ཐོན་དགོ — ཤུགས་ལྷག་པར་མ་བཀལ། བོལ་གྱི་སྐམ་པའི་ཆ་ཤས་(bract, burr) མ་ཆག་པར་གཟབ་འབད — འདི་ཚུ་གག་སྙིགས་སྲིན་བལ་ནང་འདྲེས་ཏེ་སྤུས་ཚད་ཉམས་ཨིན། ལག་པ་གཉིས་ཆ་རང་ལག་ལེན་འཐབ: ལག་པ་གཅིག་གིས་ཡལ་ག་འཛིན། གཞན་གཅིག་གིས་སྲིན་བལ་འཐེན། མཁས་པའི་འཐེན་མི་གཅིག་གིས་ཉིན་གཅིག་ལུ་བལ་སྤུན་ཀི་ལོ་ ༣༠-༤༠ འཐེན་ཚུགས།

འཐེན་ཚར་བའི་བལ་སྤུན་ཕྲག་པ་ལས་བཀལ་བའི་ཁུག་མ་(picking bag) ནང་བླུགས། ཁུག་མ་བཀང་ཚར་བའི་སྐབས་ཁུག་མ་ཆེན་མོ་ནང་སྟོང་དགོ། བལ་སྤུན་མནན་མི་དགོ — མནན་ལྷག་པས་སྲིན་བལ་འདྲེས་ཨིན། འཐེན་ཚར་བའི་བལ་སྤུན་ནང་ལོ་མ། ཡལ་ཆུང་། དང་ཐལ་བ་མ་འདྲེས་པར་གཟབ་དགོ། རློན་པ་ཡང་ན་ཆུ་སིལ་ཅན་གྱི་བལ་སྤུན་སོ་སོར་བཞག་དགོ — རློན་པའི་བལ་སྤུན་ལུ་སྲོག་ཆགས་འགོ་བའི་ཉེན་ཁ་ཆེ།

འཐེན་ཚར་བའི་བལ་སྤུན་གཙང་མའི་སྐམ་སའི་ས་གཞི་ཡང་ན་ས་གདན་ཐོག་ལུ་ཕྲ་བའི་ཐིམ་པ་སྦེ་བཀྲམ་དགོ། ཉི་མའི་འོད་ཐད་ཀར་ནང་ཉིན་ ༢-༣ སྐམ་དགོ། ཉིན་གཅིག་ལུ་ཐེངས་ ༢-༣ ལོག་སྒྱུར་འབད། དེ་གིས་མཉམ་སྤུན་སྦེ་སྐམ་ཨིན། རློན་གྱི་ཚད་བརྒྱ་ཆ་ ༨-༡༠ ཚུན་མར་ཕབ་དགོ། རློན་ལྷག་པའི་བལ་སྤུན་འབྲས་བཟོ་སྐབས་སྲིན་བལ་ཆག་ཨིན་པས་བཅོག་བཞག་སྐབས་སྲོག་ཆགས་འགོ་ཨིན། ཕྱི་རུ་ཡང་ན་ཆར་པ་རྐྱབ་པའི་སྐབས་གབ་དགོ། གུཇརાཏ་ཀྱི་ས་ཁ་ཁ་ཕྱེ་བའི་ས་ཁོངས་ནང་སྐམ་ནི་སྤྱིར་བཏང་ཨིན — ཧེཀ་ཊར་རེ་ལུ་ཀི་ལོ་ ༡༥༠༠-༢༠༠༠ ཐོན།

སྐམ་ཚར་བའི་བལ་སྤུན་ལས་ལག་པ་གིས་ལོ་མ། ཡལ་ཆུང་གི་དུམ་བུ། བོལ་གྱི་སྐམ་པའི་ཆ་ཤས་(burr)། དང་གཞན་གྱི་གག་སྙིགས་བཏོན་དགོ། བྱ་རིམ་འདི་ལུ་ 'གཙང་བཟོ' ཡང་ན་ 'གག་སྙིགས་བསལ་ནི' ཟེར། གཙང་མའི་བལ་སྤུན་ཁྲོམ་ནང་གོང་ཚད་བརྒྱ་ཆ་ ༥-༡༠ ལྷག་ཐོབ་ཨིན། ནག་པོ་རྫིག་པ་ཅན་ཡང་ན་ནད་ཡོད་པའི་བོལ་གྱི་སྲིན་བལ་སོ་སོར་བཞག་དགོ — སྤུས་ཚད་ཉམས་ཨིན།

བལ་སྤུན་(kapas) = སྲིན་བལ + ས་བོན། འབྲས་བཟོ་ཟེར་མི་འདི་སྲིན་བལ་(lint) ས་བོན་(seed) ལས་སོ་སོར་བཟོ་ནི་ཨིན། སྲོལ་རྒྱུན་གུཇརાཏི་ཐབས་ལམ་ནང་ 'ཆར་ཁི' (churki) ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན — འདི་ཤིང་གི་རོ་ལར་གཉིས་ཨིན་པས་ཕན་ཚུན་གྱི་ཕྱོགས་ལོག་ལུ་འཁོར། བལ་སྤུན་རོ་ལར་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་བཙུགས — སྲིན་བལ་མདུན་ཕྱོགས་ལུ་ཐོན་ཨིན་པས་ས་བོན་རྒྱབ་ལུ་ལུས། ལག་པའི་ཆར་ཁི་གིས་ཉིན་གཅིག་ལུ་བལ་སྤུན་ཀི་ལོ་ ༥-༨ འབྲས་བཟོ་ཚུགས། ད་རེས་ཀྱི་ roller gin ཡང་གཞི་རྩ་གཅིག་པའི་ཐོག་ལས་ལཱ་འབད་ཨིན།

འབྲས་བཟོ་ཚར་བའི་ཤུལ་ལས་སྲིན་བལ་མནན་ཏེ་འདྲེས་ཡོད། སྲོལ་རྒྱུན་ཐབས་ལམ་ནང་ 'དྷུ་ནའི' (dhunai, གཞུའི་བཤར་མ) ལག་ལེན་འཐབ — ལྕགས་ཀྱི་གཞུ་ཆེན་མོ་གཅིག་བལ་སྤུན་གྱི་སྤུང་པོ་ཐོག་ལུ་རྡུང་ཨིན། ལྕགས་ཀྱི་གཡུག་པ་གིས་སྲིན་བལ་གྲོལ་ཏེ་ཕུགས་ཨིན། བྱ་རིམ་འདི་གིས་སྲིན་བལ་མཉམ་སྤུན་སྦེ་བཀོད། མདུད་པ་བསལ། དང་ལུས་ཡོད་པའི་གག་སྙིགས་ཕྲ་མོ་སོ་སོར་བཟོ་ཨིན། ཕུགས་ཚར་བའི་སྲིན་བལ་ཡང་མོ། འཇམ་མོ། དང་བཀར་ནིའི་དོན་ལུ་གྲ་སྒྲིག་ཨིན།

བལ་སྤུན་སྲིན་བལ་(staple) གྱི་རིང་ཚད་ཀྱིས་སྤུས་ཚད་གཏན་འབེབས་འབད་ཨིན། ཐུང་ཀུ་(short staple): མི་ལི་མི་ཊར་ ༢༡ ལས་ཉུང་བ — རགས་པའི་རས་ཀྱི་དོན་ལུ། འབྲིང་མ་(medium staple): མི་ལི་མི་ཊར་ ༢༢-༢༥ — རས་སྤྱིར་བཏང་གི་དོན་ལུ། རིང་མོ་(long staple): མི་ལི་མི་ཊར་ ༢༦-༣༢ — སྤུས་ཚད་མཐོ་བའི་རས་ཀྱི་དོན་ལུ། སྲིན་བལ་གྱི་རིང་ཚད་བརྟག་ནིའི་དོན་ལུ་སྲིན་བལ་ཉུང་ཙམ་བླངས་ཏེ་འཐེན — རིང་མོ་ཚུ་བདེ་མོ་སྦེ་འཐེན་ཚུགས་པས་སྟོབས་ཡང་ཆེ། གུཇરાཏ་ནང་གཙོ་བོ་འབྲིང་མ་དང་རིང་མོའི་བལ་སྤུན་སྐྱེད་ཨིན།

འབྲས་བཟོ་ཚར་བའི་སྲིན་བལ་གཙང་མའི་རས་ཀྱི་བེལ་(bale) ནང་གནོན་ཏེ་བསྡམས་དགོ། སྲོལ་རྒྱུན་ཐོག་ལས་ལག་པ་གིས་གནོན་ཏེ་ཀི་ལོ་ ༢༠-༣༠ གྱི་བེལ་བཟོ་ཨིན། བེལ་རེ་རེ་ཐག་པ་ཡང་ན་རས་ཀྱི་ཕྱང་རིས་གིས་བརྟན་པོ་སྦེ་བསྡམས་དགོ། བེལ་རེ་རེ་ཐོག་ལུ་ལྗིད་ཚད། སྤུས་ཚད་(སྲིན་བལ་གྱི་རིང་ཚད)། དང་ཚེས་གྲངས་བྲིས་དགོ། ས་བོན་(cottonseed) ཡང་སོ་སོར་བཞག་དགོ — ས་བོན་གྱི་སྣུམ་(cottonseed oil) དང་སེམས་ཅན་གྱི་ཟ་མ་(oilcake) གི་དོན་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཨིན།

སྲིན་བལ་གྱི་བེལ་ཚུ་སྐམ་པ་དང་རླུང་འགྲོས་ཡོད་པའི་མཛོད་ཁང་ནང་བཅོག་བཞག་དགོ། བེལ་ཚུ་ས་གཞི་ལས་མཐོ་སར་བཞག་དགོ — ཤིང་གི་ས་གདན་ཡང་ན་ས་ཁྲི་ཐོག་ལུ་བཞག། རློན་པ་ལས་བཀག་དགོ — རློན་ཚད་བརྒྱ་ཆ་ ༨-༡༠ ལས་ལྷག་པ་ཅིན་སྲོག་ཆགས་དང་ཉམས་པ་འགྱོ་ཨིན། བྱི་བ་དང་སྲོག་ཆགས་ལས་སྲུང་ནིའི་དོན་ལུ་མཛོད་ཁང་གཙང་མར་བཞག་དགོ། ཚུལ་མཐུན་སྦེ་བཅོག་བཞག་འབད་བའི་སྲིན་བལ་ཟླ་བ་མང་རབས་ཅིག་སྤུས་ཚད་བཞག་ཚུགས། གུཇརາཏ་ཀྱི་སོ་ནམ་པ་ཚུ་གིས་ APMC (Agricultural Produce Market Committee) ཁྲོམ་ནང་བལ་སྤུན་བཙོང་ཨིན།