གཡག་བལ་འཐུ་བཅོས — འབྲུག་གི་གཡག་བལ་སྡེབ་གསོག

གཡག (Bos grunniens) ནི་མཐོ་སྒང (3000-5500 མི་ཊར) ལ་གནས་པའི་རི་དྭགས་ཡིན། གཡག་ལ་སྤུ་གསུམ་ཡོད: ཕྱི་ལོགས་ཀྱི་སྤུ་སྦོམ་པོ (guard hair, དིའ་མི་ཊར 20-120 མའིཀྲོན)། བར་མའི་སྤུ། ནང་གི་བལ་ཕྲ་མོ (down fiber, དིའ་མི་ཊར 16-20 མའིཀྲོན)། ནང་གི་བལ་ཕྲ་མོ་འདི་ཀེཤ་མིར (cashmere, 14-19 མའིཀྲོན) དང་ཕྲ་ཚད་ཉུང་ཤས་ཁྱད་པར་ཡོད། གཡག་བལ་ཕྲ་མོ་ལུག་བལ་ལས་དྲོད་ཆེ་ཞིང། ཆུ་ཁྲུས་ལེགས་པར་བྱས་ན་ཆུང་དུ་མི་འགྲོ། གཅིག་གཡག་ལས་ལོ་རེ་བལ་ 100-500 གྲམ་ཐོབ།

གཡག་གི་དགུན་གྱི་ནང་བལ་དཔྱིད་ཀ་ (དཔྱིད་ཟླ་ 3 པ་ནས་ 5 པ) ལ་རང་བཞིན་གྱིས་ལྷུང་བ་ཡིན། གནམ་གཤིས་དྲོ་རུ་འགྱུར་བ་དང་བསྟུན་ནས་ནང་བལ་ཕྲ་མོ་པགས་པ་ལས་ཕྱིར་ཐོན། འདི་གཡག་བལ་འཐུ་བའི་དུས་ཚོད་ཡག་ཤོས་ཡིན། ཧ་ཅང་སྔ་དྲགས་ན་བལ་མ་ལྷུང་བར་གཡག་ལ་དྲོད་སྲུང་ཉམས། ཧ་ཅང་ཕྱི་དྲགས་ན་བལ་རང་ཤུལ་ཞིག་ནས་བརླག། འབྲུག་ལ་དཔྱིད་ཟླ་ 4 པའི་སྟོད་ནས་ 5 པའི་བར་དུས་ཚོད་ཡག་ཤོས་ཡིན།

གཡག་བལ་འཐུ་བར་ཤང་སྦོམ་པོ་ (wide-toothed comb) དགོས། ཤང་གི་སོ་དུག་མེད་པ་ (rounded tips) དགོས — སོ་རྣོན་པོས་གཡག་གི་པགས་པ་རྨས། ཤང་གི་སོ་བར་ 3-5 མི་ལི་མི་ཊར་ཡོད་ན་ཕྲ་བལ་ལེགས་པར་འཐུ་ཐུབ། ལྷག་པར་འཐུས་སྒམ་ (collection bag) ཡང་དགོས། འཐུས་སྒམ་མདོག་སོ་སོ (དཀར་པོ། ནག་པོ། སྨུག་པོ། སྐྱ་བོ) རེ་རེ་དགོས།

གཡག་བཟུང་བཞག་དགོས། གཡག་བརྟན་པོ་བཟུང་བཞག་ནས་ཤང་འཐུ་ན་གཡག་དང་མི་གཉིས་ཀར་བདེ་མོ་ཡིན། གཡག་གི་རྭ་རུ་ཐག་པ་བཅིངས་ནས་ཤིང་རྩེག་ (post) ཐོག་བཀལ། ཐག་པ་སྐམ་པོ་མ་གཏོང — གཡག་སེམས་ཁྲལ་ཆེ་ན་བལ་གྱི་ཕྱམ་ཚད་ཉམས། མི་གཉིས་དགོས — གཅིག་གིས་གཡག་བཟུང། གཅིག་གིས་ཤང་འཐུ། གཡག་རྫི་ (བྲོག་པ) ཚོ་གཡག་ལ་འདྲིས་པས་གཡག་ཧ་ཅང་བརྟན་པོ་བཟུང་ཐུབ།

ཤང་གཡག་གི་སྤུའི་ཁ་ཕྱོགས་ལྟར་ (with the grain) འཐུ་དགོས — ཕྱོགས་ལོག་ན་གཡག་ན་ཟུག་ཡོང། ཤང་པགས་པའི་ཉེ་ས་བཞག་ནས་ཕྱི་ལོགས་སུ་ཞུགས་ཞུགས་འཐེན། ཕྲ་བལ་ཤང་གི་སོ་སྟེང་ལ་བཞག། སྤུ་སྦོམ་པོ (guard hair) ཤང་ལས་ཕར་ཐོན། གཡག་གི་ཕྱོགས་གཅིག་ (side) ནས་འགོ་བརྩམ — ཕྱོགས་འདི་ལ་བལ་མང་ཤོས་ཡོད། ས་གནས་གཅིག་ 3-5 ཐེངས་ཤང་འཐུ་ནས་བལ་ཚང་མ་བླངས།

ཤང་འཐུ་བར་བསྡུས་ན་གཡག་གི་ལུས་ཐོག་སྤུ་ལྷུང་བ་ (naturally shed fiber) ཡང་འཐུ་བསྡུ་བྱེད། གཡག་འདུག་ས་ (resting area) དང་ཤིང་ལ་བསུབས་ས་ (rubbing posts) ལ་སྤུ་ལྷུང་བ་མང་པོ་ཡོད། འདི་དག་ཀྱང་འཐུ་བསྡུ་བྱས་ན་བལ་ཆ་ཚང་ཐོབ། ཤིང་ནགས་ཀྱི་ཤིང་ཐོག་བཞག་པའི་སྤུ་ཡང་འཐུ། གཡག་རྫི་ (བྲོག་པ) ཚོས་ལམ་སྟོན་རྒྱུན་ལྡན་ལྟར་སྤུ་ལྷུང་བ་རྟག་ཏུ་འཐུ་བསྡུ་བྱེད།

འཐུ་བསྡུས་པའི་སྤུ་ནང་ལ་སྤུ་སྦོམ་པོ (guard hair) དང་བལ་ཕྲ་མོ (down) གཉིས་ཀ་ཡོད། ལག་པས་ཁ་ཕྲལ་འགོ་བརྩམ: སྤུ་སྦོམ་པོ་ (དིའ་མི་ཊར 20+ མའིཀྲོན) དྲང་པོ། འོད་ཟེར་ཅན། རིང་བ (5-25 སེན་ཊི་མི་ཊར) ཡིན། བལ་ཕྲ་མོ་ (16-20 མའིཀྲོན) འཇམ་པོ། འཁྱོག་པོ། ཐུང་བ (3-5 སེན་ཊི་མི་ཊར) ཡིན། སྤུ་སྦོམ་པོ་ལག་པས་ཕྱིར་བཏོན་ནས་ཕྲ་བལ་ལྷག། འདི་ལ་དུས་ཚོད་ཅུང་འགོར་ཡང་ཕྲ་བལ་གྱི་ཕྱམ་ཚད་ལེགས་པར་བྱེད།

གཡག་བལ་ལ་མདོག་སྨུག་པོ (brown)། ནག་པོ (black)། སྐྱ་བོ (grey)། དཀར་པོ (white) ཡོད། དཀར་པོ་ཤིན་ཏུ་དཀོན་ཞིང་གོང་ཚད་མཐོ་ཤོས — ཚོན་འཇུག་ལ་བདེ་མོ་ཡིན་པས། མདོག་སོ་སོ་འཐུས་སྒམ་སོ་སོར་བཞག། མདོག་འདྲེས་མ་ (mixed color) གོང་ཚད་ཉམས། གཅིག་གཡག་ལས་མདོག་གཅིག་གི་བལ་མང་ཤོས་ཐོབ། གཡག་ནག་པོ་མང་ཤོས་ཡིན་པས་བལ་ནག་པོ་མང་ཤོས།

བལ་ཕྲ་མོ་ཆུ་གྲང་མོ་ (15-25°C) ཡམ་ཆུ་གྲང་མོས་ཁྲུས་བྱེད། ཆུ་ཚ་པོ་ནམ་ཡང་མ་བཀོལ — ཆུ་ཚ་པོས་བལ་ཕྲ་མོ་ཕྱམ་འགྲོ (felting)། སྨན་རྫས་ཞུགས་ཞུགས (mild soap, pH 7-8) ཅུང་ཟད་བཀོལ། བལ་ཆུའི་ནང་ 20-30 སྐར་མ་བཞག། ཞུགས་ཞུགས་མནན་ནས་ཁྲུས — ཤུགས་ཆེན་པོ་མ་བརྡུངས། 2-3 ཐེངས་ཆུ་གྲང་མོ་གསར་པས་བཀྲུ་ནས་སྨན་རྫས་ཚང་མ་བསིལ། བལ་གྱི་སྣུམ (ལ་ནོ་ལིན, lanolin) ཚང་མ་བཀྲུ་བྱེད།

བཀྲུས་པའི་བལ་ཞུགས་ཞུགས་མནན་ནས་ (མ་མཐེལ — མཐེལ་ན་ཕྱམ་འགྲོ) ཆུ་ལྷག་མ་བཏོན། གཙང་མའི་རས་ཐོག་བཀྲམ་ནས་གྲིབ་མའི་ནང་ (shade) སྐམ། ཉི་མའི་འོད་གཏད་ཐད་ལ་མ་བཞག — བལ་གྱི་ཕྱམ་ཚད་ཉམས། ཉིན་ 1-2 ལ་སྐམ། སྐམ་པའི་བལ་འཇམ་པོ། ཡང་བ། སྐམ་པོ་ཡིན་དགོས། རླན་པའི་བལ་བཞག་ན་སྐྱིག་པ (mold) སྐྱེ།

སྐམ་པའི་བལ་ནང་ལ་སྤུ་སྦོམ་པོ (guard hair) ཉུང་ཤས་ལྷག་ཡོད། ལག་པས་སྤུ་སྦོམ་པོ་ཕྱིར་བཏོན — འོད་ལྡན་ས་གནས་ (bright light) ལ་བལ་བཀྲམ་ནས་སྤུ་སྦོམ་པོ་ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་མཐོང། སྤུ་སྦོམ་པོ་དྲང་པོ། འོད་ཟེར་ཅན། ཕྲ་བལ་ལས་རིང་བ་ཡིན་པས་ལག་པས་བཙིར་ནས་ཕྱིར་བཏོན་ཐུབ། ཚོང་རའི་ཆེད་ལ་ཡན་ལག་ dehairing འཕྲུལ་ཆས་བཀོལ་ན་ 95% ཕྲ་བལ་ཐོབ། ལག་ཤེས་ཀྱིས་ 80-90% ཐོབ།

སྐམ་པའི་བལ་ཕྲ་མོ་སྲང་གིས་འཇལ། གཅིག་གཡག་ལས་ 100-500 གྲམ་ཕྲ་བལ་ཐོབ (རིགས། ལོ་ཚད། ཟ་མའི་ཕྱམ་ཚད་ལ་རག་ལས)། མདོག་སོ་སོའི་བལ་འཐུས་སྒམ་སོ་སོར་བཞག། འཐུས་སྒམ་རེ་རེ་ཐོག་སྲང་ཚད། མདོག། ཟླ་ཚེས་བྲིས། འབྲུག་གཡག་བལ་འཛམ་གླིང་གི་ཚོང་རར་ཀི་ལོ་གྲམ་རེ $80-150 གོང་ཚད་ཡོད། དཀར་པོའི་བལ་གོང་ཚད་མཐོ་ཤོས།

བལ་ཕྲ་མོ་སྐམ་པོ། གྲང་མོ། རླུང་ཤུགས་ཡོད་པའི་ས་གནས་ལ་བཞག། ཚ་གྲང 15-20°C། རླན་ཚད 50-60% ཡོད་ན་ལེགས། དར་གྱི་འཐུས་སྒམ (breathable cotton bag) བཀོལ — སྤོས་འཐུས་སྒམ (plastic bag) བཀོལ་ན་རླན་པ་འཛིང་ནས་སྐྱིག་པ་སྐྱེ། བལ་མནན་མ་བཞག — མནན་པའི་བལ་ཕྱམ་འགྲོ། ཕྱེ་མ་ལེབ (moth) ལས་སྲུང་བར་ཤུག་པའི་འབྲས་བུ (cedar ball) འཐུས་སྒམ་ནང་བཞག། ལེགས་པར་བཞག་ན་བལ་ལོ་མང་པོར་ཕྱམ་ཚད་བཞག།