කුරුඳු පොතු කැපීම සහ සකස් කිරීම — ශ්‍රී ලංකාවේ සිලෝන් කුරුඳු

සිලෝන් කුරුඳු (Cinnamomum verum) සහ කැසියා (Cinnamomum cassia) යනු විවිධ ශාක විශේෂ දෙකකි. සිලෝන් කුරුඳුවේ පොතුව තුනී, සැහැල්ලු දුඹුරු වර්ණයෙන් යුක්ත වන අතර, රසය මිහිරි සහ සියුම්ය. කැසියා පොතුව ඝන, තද දුඹුරු වර්ණයෙන් යුක්ත වන අතර, රසය තද සහ තීක්ෂණය. වැදගත්ම වෙනස නම් කුමරින් (coumarin) ප්‍රමාණයයි: කැසියාවල කුමරින් ඉහළ මට්ටමක පවතින අතර (1% දක්වා), සිලෝන් කුරුඳුවල එය ඉතා අවම ප්‍රමාණයකි (0.004%). සිලෝන් කුරුඳු මුලික තෙලෙහි සින්නමැල්ඩිහයිඩ් (cinnamaldehyde) 50-63% අඩංගුය.

කුරුඳු පොතු සඳහා වන්‍ය ගස්වලින් අස්වනු නෙලනු නොලැබේ. ඒ වෙනුවට කැපුම් ක්‍රමය (coppicing) භාවිතා කරයි: ගස බිම මට්ටමේ සිට 10-15 සෙ.මී. ඉහළින් කපා දමනු ලබන අතර, මුල්ලෙන් නව රිකිලි වර්ධනය වේ. මෙම රිකිලි වසර 2-3ක් තුළ 2-3 මීටර් උසට සහ 3-5 සෙ.මී. විෂ්කම්භයට වර්ධනය වේ. එක් මුල්ලකින් රිකිලි 5-10ක් දක්වා වැඩිය හැකි අතර, ගසක් දශක ගණනාවක් පුරා නැවත නැවත අස්වනු ලබා දෙයි.

කුරුඳු පොතු ශ්‍රී ලංකාවේ වැසි සමයේ (මැයි-ඔක්තෝබර්) අස්වනු නෙලනු ලැබේ. මෙම කාලයේ සිරා (sap) ගලා යන බැවින් පොතු ගස්වලින් පහසුවෙන් ගැලවේ. වියළි සමයේ පොතු ගැලවීම දුෂ්කරය. රිකිලිවල පොතුව දුඹුරු පැහැයට හැරෙන විට සහ විෂ්කම්භය 3-5 සෙ.මී. වන විට එය පරිණත බව සලකුණකි. රිකිලිය නම්‍යශීලී වන අතර, පහසුවෙන් නොකැඩෙන තත්ත්වයේ පවතිය යුතුය.

වයස අවුරුදු 2-3ක් වූ, 2-3 මීටර් උස, 3-5 සෙ.මී. විෂ්කම්භය සහිත රිකිලි තෝරා ගන්න. රිකිලිය බිම මට්ටමේ සිට හෝ මුල්ලට ආසන්නව දියුණු පිහියකින් හෝ කුඩා කියතෙකින් කපන්න. කැපුම පිරිසිදු හා සුමට විය යුතුය — රිරිසරු කැපුම් මුල්ලට හානි කරයි. වරකට රිකිලි කිහිපයක් කපා, ඒවා සෙවනෙහි තබන්න — පොතු වියළීමට පෙර ඉක්මනින් ඊළඟ පියවර සිදු කළ යුතුය.

කපන ලද රිකිලියෙන් සියලුම කොළ, කුඩා අතු සහ පැති ශාඛා ඉවත් කරන්න. ප්‍රධාන කඳ පමණක් ඉතිරි විය යුතුය. කොළ සහ සිහින් අතු අනවශ්‍ය බැවින් ඒවා පසෙකට දමන්න. රිකිලියේ ගැටිති (nodes) ඇති තැන් පිහියෙන් සුමට කරන්න — ගැටිති පොතු ගැලවීමට බාධා කරයි.

රිකිලියේ පිටත පොතු ස්තරය (outer bark) වට කූරුවකින් හෝ විශේෂ කුරුඳු පිහියකින් සීරා ඉවත් කරන්න. බාහිර පොතුව රළු, තද දුඹුරු පැහැති ස්තරය වන අතර, එය ඉවත් කළ විට යටින් පවතින සිනමන් ස්තරය (ලා දුඹුරු-දාරිත්‍ර) පෙනේ. සම්පූර්ණ රිකිලිය වටා සීරීම සිදු කරන්න. මෙම පියවර ක්විල්වල ගුණාත්මකභාවය තීරණය කරයි — ඉතිරි බාහිර පොතු ක්විල්වල රුචියට සහ පෙනුමට බලපායි.

බාහිර පොතුව සීරූ පසු, අභ්‍යන්තර පොතුවේ කඳ දිගේ කැපුම් (scoring lines) දෙකක් සිදු කරන්න — එකිනෙකට ප්‍රතිවිරුද්ධ පැති දෙකේ. මෙම කැපුම් පොතුවේ ඝනකම පමණක් විනිවිද යා යුතුය — ලී කඳට කැපීම නොකළ යුතුය. පසුව රිකිලියේ අග සහ මුල යන දෙකෙහිම පොතුව වටා වළලු කැපුම් (ring cuts) සිදු කරන්න. මෙසේ කිරීමෙන් පොතු පටි ලෙස ගැලවීමට හැකි වේ.

මේ පියවර සඳහා දක්ෂ කුරුඳු වැඩකරුවන් (kurundu workers) අවශ්‍යයි. වට කූරුවේ මැද්ද යොදා, දිගු කැපුම් දිගේ පොතුව සෙමින් ඔසවා ගන්න. පොතුව ගසෙන් වෙන් වන විට එය සෙමින් පෙරළන්න — හදිසි ඇදීම් පොතුව කැඩීමට හේතු වේ. සම්පූර්ණ පොතු පටි (strip) ලෙස ගැලවීමට උත්සාහ කරන්න. දිගු, නොකැඩුණු පටි ඉහළ ශ්‍රේණියේ ක්විල් සෑදීමට අත්‍යවශ්‍යයි. දිනකට වැඩකරුවෙකුට රිකිලි 100-200 කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් සැකසිය හැකිය.

ගැලූ පොතු පටි ස්වභාවිකව පෙරළී (curl) ක්විල් (quill) හැඩයට පැමිණේ — මෙය පොතුවේ අභ්‍යන්තර සහ බාහිර මතුපිට අතර ආතති වෙනසක් හේතුවෙනි. කුඩා ක්විල් විශාල ක්විල් තුළට ඇතුළත් කිරීම (telescoping) මඟින් සංයුක්ත ක්විල් (compound quill) සාදනු ලැබේ. මෙය සම්මත 107 සෙ.මී. (42 අඟල්) දිග ක්විල් සෑදීමට ඇති සම්ප්‍රදායික ක්‍රමයයි. හරිහැටි ඇතුළත් කළ ක්විල් ඒකාකාර විෂ්කම්භයක් හා දිගුකමක් ඇත.

පෙරළූ ක්විල් හොඳින් වාතය ගලා යන සෙවන ප්‍රදේශයක වියළීමට තබන්න. ක්විල් සමාන්තරව, ස්පර්ශ නොවන ලෙස, උස් රාක්ක (drying racks) මත තබන්න. සෙවන වියළීමට දින 4-5ක් ගතවේ. මෙම ක්‍රියාවලියේ දී ක්විල් තව දුරටත් පෙරළී (curl) තද වන අතර, වර්ණය ලා දුඹුරු-රන් පැහැයට හැරේ. සෘජු හිරු එළිය ක්විල්වල වර්ණය සහ සාරතත්ත්වය නරක් කරයි.

සෙවන වියළීමෙන් පසු, ක්විල් කෙටි කාලයක් (පැය 2-3ක්) හිරු එළියේ තබන්න. මෙය ඉතිරි තෙතමනය ඉවත් කර ක්විල් අවසන් ස්ථායී තත්ත්වයට ගෙන එයි. දිගු කාලීන හිරු එළිය ක්විල්වල ඇසෙන්ෂල් තෙල් ශුද්ධ වී ගුණාත්මකභාවය පිරිහීමට හේතු වේ. වියළි ක්විල්වල තෙත ප්‍රමාණය 10-12% ට වඩා අඩු විය යුතුය.

ක්විල් විෂ්කම්භය අනුව ශ්‍රේණිගත කරනු ලැබේ. ශ්‍රී ලංකාවේ සම්මත ශ්‍රේණි: Alba (6 මි.මී.ට අඩු — ඉහළම ගුණාත්මකභාවය, වඩාත්ම මිල අධික), C-5 Special (16 මි.මී.ට අඩු), C-5 (16 මි.මී.ට අඩු, තරමක් තද), C-4 (16-17 මි.මී.), M-5 Mexican (19 මි.මී.ට අඩු), H-1, H-2, H-3 (ඉතිරි ශ්‍රේණි). Alba ශ්‍රේණිය වඩාත්ම තුනී, වඩාත්ම සියුම් රසය ඇති ක්විල් නියෝජනය කරයි.

ක්විල් සම්මත දිගට (107 සෙ.මී. හෝ 42 අඟල්) කපා නිරවද්‍ය කරන්න. කැඩුණු ක්විල් කැබලි (quillings) ලෙස වෙන් කරන්න — මේවා පහත ශ්‍රේණියකට වැටේ. සීරූ බාහිර පොතුවේ කැබලි (featherings) ද වෙනම එකතු කරන්න. ක්විල් ශ්‍රේණිය අනුව වෙන් කර, මිටි (bales) ලෙස ඇසුරුම් කරන්න. එක් මිටියක බර සාමාන්‍යයෙන් 45 කි.ග්‍රෑම් (100 පවුම්) වේ.

කුරුඳු ක්විල් වියළි, සිසිල්, අඳුරු ගබඩාවක තබන්න. සාපේක්ෂ ආර්ද්‍රතාවය 60%ට අඩු විය යුතුය — ඉහළ ආර්ද්‍රතාවය දිලීර වර්ධනයට හේතු වේ. ශක්තිමත් සුවඳ ඇති අනෙකුත් මසාලා වර්ග සමඟ ගබඩා නොකරන්න — කුරුඳු සුවඳ අවශෝෂණය කරයි. නිසි ලෙස ගබඩා කළ ක්විල් වසර 2-3ක් දක්වා ගුණාත්මකභාවය රැකගනී. සම්පූර්ණ ක්විල් ඇඹරූ කුරුඳුවට වඩා බොහෝ කල් පවතී.