استفاده از دوک دستی برای ریسیدن پشم — ریسیدن نخ با دست

با پشم تمیز و شسته‌شده‌ای شروع کنید که خشک شده و از زباله، خارهای گیاهی و توده‌های به‌هم‌چسبیده پاک شده باشد. پشم را با کشیدن از میان سرهای گیاه تازل یا بین دو تخته که با قلاب‌های سیمی کوچک میخ شده‌اند (شانه‌های دستی) کارد بزنید تا توده‌ای پرزدار و هم‌راستا به نام رولاگ تولید شود. کاردزنی تارهای منفرد پشم را تقریباً موازی هم قرار می‌دهد و ریسیدن آن‌ها را بسیار آسان‌تر می‌کند. ریسندگان باستانی نیز برای دستیابی به نتیجه‌ای مشابه از شانه‌زنی دستی با گیاهان خاردار استفاده می‌کردند. پیش از شروع ریسندگی چند رولاگ آماده کنید، زیرا توقف برای کاردزدن پشم ریتم ریسندگی را مختل می‌کند.

دوک دستی از یک محور (چوب مستقیم و صاف) و یک چرخک (دیسک سنگین) تشکیل شده است. چرخک اینرسی چرخشی ایجاد می‌کند — جرم آن باعث می‌شود دوک به چرخش ادامه دهد و به‌طور مداوم الیاف را به نخ تبدیل کند. محور را از سوراخ مرکزی چرخک عبور دهید. چرخک را می‌توان نزدیک پایین (چرخک پایین، رایج‌تر در خاورمیانه باستان) یا نزدیک بالا (چرخک بالا، رایج در اروپای قرون وسطی) قرار داد. دوک‌های با چرخک پایین برای مبتدیان پایدارترند. در بالای محور یک شیار یا قلاب کوچک حکاکی کنید تا نخ در حال شکل‌گیری در جای خود نگه داشته شود. وزن کل دوک باید ۳۰ تا ۶۰ گرم باشد — دوک‌های سنگین‌تر نخ ضخیم‌تر و دوک‌های سبک‌تر نخ نازک‌تر تولید می‌کنند.

یک تکه نخ موجود به طول ۳۰ سانتی‌متر (رشته راهنما) را به محور دوک نزدیک چرخ دوک ببندید. آن را دور محور بپیچید و در شیار بالایی محکم کنید. یک رشته نازک الیاف از رولاگ بیرون بکشید و آن را با انتهای رشته راهنما هم‌پوشان کنید و محل اتصال را بین شست و انگشت اشاره نگه دارید. دوک را با یک پیچش محکم در جهت عقربه‌های ساعت بچرخانید تا شروع به چرخیدن کند، سپس آن را رها کنید تا آزادانه آویزان شود. حرکت چرخشی، الیاف هم‌پوشان را همراه با رشته راهنما به هم می‌تابد و یک نخ پیوسته ایجاد می‌کند. هنگامی که پیچش به سمت بالای کشش الیاف حرکت می‌کند، بالای ناحیه پیچش را نگه دارید و به آرامی الیاف بیشتری از رولاگ بکشید (کشش) تا نخ در حال شکل‌گیری نازک و کشیده شود.

چرخه ریسندگی به این صورت است: الیاف را تا ضخامت مورد نظر بکشید، اجازه دهید تاب به بخش کشیده‌شده برسد، سپس نخ تمام‌شده را زیر وزنه (ورل) روی محور دوک بپیچید. وقتی دوک به زمین می‌رسد (یا تاب شما متوقف می‌شود)، نخ را از شیار جدا کنید، دور محور بپیچید، دوباره در شیار قرار دهید، به دوک تاب بیشتری بدهید و ادامه دهید. کلید نخ یکنواخت، کشیدن یکنواخت است — هر بار همان مقدار الیاف را بکشید. نقاط ضخیم یعنی الیاف زیادی وجود دارد؛ نقاط نازک یعنی الیاف کمی وجود دارد. اگر نخ پاره شد، انتهای پاره‌شده را با الیاف جدید هم‌پوشانی کنید، تاب اضافه کنید و ادامه دهید. نخ ضخیم‌تر برای مبتدیان آسان‌تر است؛ نخ نازک به تمرین بیشتری نیاز دارد.

وقتی دوک پر شد، نخ را به صورت گلوله یا کلاف جمع کنید. نخ تک‌لا (یک رشته) مفید است، اما تمایل دارد به خودش بپیچد. برای نخی قوی‌تر و متعادل‌تر، دو نخ تک‌لا را با تابیدن دو رشته در جهت مخالف به هم تابید (در جهت خلاف عقربه‌های ساعت، اگر نخ‌های تک‌لا در جهت عقربه‌های ساعت تابیده شده باشند). دو دوک پر از نخ تک‌لا را از همان شیار بالایی یک دوک خالی عبور دهید و با هم بتابید. جهت‌های مخالف تاب یکدیگر را خنثی می‌کنند و نخ دولا پایداری با سطح گرد تولید می‌شود که برای بافندگی یا بافتنی مناسب است. منسوجات باستانی از محوطه‌های بین‌النهرین و مصر، هر دو نوع ساختار تک‌لا و دولا را نشان می‌دهند و ظریف‌ترین نخ‌های کتان آن‌ها به تراکم نخ‌هایی قابل مقایسه با پارچه‌های امروزی رسیده‌اند.