
استخراج ترکیبات بور از بوراکس — کانی صحرایی که شیشه را تمیز میکند، ذوبآور است و آن را مستحکم میسازد
بور عنصر شماره ۵ است — یک شبهفلز که در جدول تناوبی بین کربن و آلومینیوم قرار دارد و یکی از همهکارهترین عناصر در علم مواد است. این عنصر هرگز در طبیعت بهصورت عنصر آزاد یافت نمیشود، بلکه بهصورت متمرکز در رسوبات تبخیری به شکل بوراکس (تتراборات سدیم دکاهیدرات، Na₂B₄O₇·10H₂O) که با نام کانیشناسی تینکال نیز شناخته میشود، یافت میشود. ذخایر بزرگ بوراکس جهان زمانی شکل گرفتند که چشمههای آب گرم آتشفشانی غنی از بور در حوضههای بسته صحرایی تبخیر شدند — دره مرگ، تبخیریهای تتیس در ترکیه و دشتهای نمکی آند.
بوراکس بیش از هزار سال است که مورد تجارت قرار میگیرد. بوراکس تبتی از طریق جاده ابریشم به اروپا رسید، جایی که زرگران آن را بهعنوان بهترین ذوبآور برای لحیمکاری سخت و نرم ارزشمند میدانستند — بوراکس اکسیدهای فلزی را در دمای بالا حل میکند و اجازه میدهد فلزات مذاب جاری شده و بهخوبی پیوند بخورند. شیشهگران ونیزی بوراکس را برای تولید شیشه با انبساط حرارتی کمتر به آن میافزودند (نیای پیرکس مدرن). امروزه ترکیبات بور در فایبرگلاس، شیشه بورسیلیکاته، ریزمغذیهای کشاورزی (بور برای تشکیل دیواره سلولی گیاه ضروری است)، میلههای کنترل راکتور هستهای (بور نوترونها را جذب میکند) و سرامیکهای با کارایی بالا نقش اساسی دارند.
این نقشه راه به خالصسازی و فرآوری حرارتی بوراکس طبیعی برای تولید سه ترکیب کلیدی بور میپردازد: بلورهای بوراکس خالصشده (Na₂B₄O₇·10H₂O)، بوراکس کلسینهشده (Na₂B₄O₇، شکل بدون آب که بهعنوان ذوبآور استفاده میشود) و اسید بوریک (H₃BO₃، یک ضدعفونیکننده ملایم و حشرهکش). این فرآیندها شیمی تر سادهای هستند — انحلال، فیلتراسیون، تبلور و تجزیه حرارتی — و نیاز به تجهیزات عجیب و غریب ندارند.
HAZARD: بوراکس و اسید بوریک ترکیباتی با سمیت کم هستند اما در مقادیر زیاد در صورت بلعیده شدن مضر بوده و میتوانند باعث تحریک چشم شوند. گرد اسید بوریک نباید استنشاق شود. کلسیناسیون در دمای ۳۵۰+ درجه سانتیگراد نیازمند اقدامات ایمنی استاندارد حرارتی است. هنگام کار با محلولهای غلیظ و مواد داغ، عینک ایمنی و دستکش بپوشید.
دستورالعملها
درک شیمی و اهمیت بور
درک شیمی و اهمیت بور
بور (B، عدد اتمی ۵، جرم اتمی ۱۰٫۸۱) سبکترین شبهفلز است — هم خواص فلزات و هم خواص نافلزات را دارد. در شکل عنصری خالص، جامدی بسیار سخت، سیاه و نیمهرسانا با نقطه ذوب ۲۰۷۶ °C است، اما بور خالص به ندرت یافت میشود. شکلهای مهم تجاری عبارتند از اکسید بور (B₂O₃)، بوراکس (Na₂B₄O₇·10H₂O) و اسید بوریک (H₃BO₃).
ویژگی شیمیایی کلیدی بور توانایی آن در تشکیل پیوندهای کوالانسی قوی با اکسیژن است که واحدهای مثلثی BO₃ و چهاروجهیهای BO₄ ایجاد میکند و در شبکههای شیشه و سرامیک ادغام میشوند. هنگامی که اکسید بور به شیشه سیلیس افزوده میشود، برخی چهاروجهیهای SiO₄ را با مثلثهای BO₃ جایگزین میکند و شبکهای بازتر با انبساط حرارتی کمتر ایجاد میکند — به همین دلیل شیشه بوروسیلیکات (پیرکس) در برابر شوک حرارتی مقاوم است. همین خاصیت حلکنندگی اکسید باعث میشود بوراکس بهترین فلاکس فلزکاری باشد: در دماهای لحیمکاری (۸۰۰+ °C)، بوراکس مذاب اکسید آهن، اکسید مس و سایر لایههای سطحی را حل میکند و اتصالات تمیز فلز به فلز را ممکن میسازد.
دریافت و بررسی بورکس خام
دریافت و بررسی بورکس خام
بورکس خام را از یک تامینکننده معدنی یا، در مناطقی با ذخایر تبخیری، مستقیماً از بستر دریاچههای خشک تهیه کنید. بورکس طبیعی (تینکال) بهصورت بلورهای منشوری تکمیلی سفید تا خاکستری تشکیل میشود که اغلب با یک لایه پودری سفید از تینکالконیت (پنتاهیدرات، که با آبزدایی سطحی تشکیل میشود) پوشیده است. بورکس تجاری (که با نام «20 Mule Team Borax» یا مشابه آن فروخته میشود) از قبل تصفیه شده است و میتوان مستقیماً از آن استفاده کرد — برای تبلور به مرحله ۵ بروید.
بورکس خام از منابع طبیعی حاوی رس، شن، نمک (NaCl) و سایر کانیهای تبخیری بهعنوان آلاینده است. فرایند تصفیه از حلالیت بالای بورکس در آب داغ (۲۵٫۲ گرم در ۱۰۰ میلیلیتر در ۸۰ درجه سانتیگراد) در مقایسه با حلالیت پایین آن در آب سرد (۲٫۵ گرم در ۱۰۰ میلیلیتر در ۲۰ درجه سانتیگراد) بهره میبرد. این نسبت حلالیت ۱۰ به ۱ باعث میشود بازبلورسازی روشی بسیار مؤثر برای تصفیه باشد.
ابزارهای مورد نیاز:
ترازوی دیجیتال دقیقدر آب داغ، بورax خام را حل کنید
در آب داغ، بورax خام را حل کنید
100 گرم بوراکس خام را وزن کنید و به 400 میلیلیتر آب که در یک بشر شیشهای مقاوم به حرارت تا دمای 80 تا 90 درجه سانتیگراد گرم شده است اضافه کنید. آنقدر با قدرت هم بزنید تا تمام مواد محلول حل شوند؛ این کار 5 تا 10 دقیقه طول میکشد. محلول باید شفاف تا کمی کدر باشد. ناخالصیهای نامحلول (رس، ماسه، اکسیدهای آهن) به صورت رسوب در ته یا به صورت ذرات معلق باقی میمانند.
اگر محلول به شدت رنگی باشد (قهوهای یا زرد به دلیل آهن یا مواد آلی)، مقدار کمی (1 تا 2 گرم) زغال فعال اضافه کنید، 5 دقیقه هم بزنید، سپس به مرحله صافکردن بروید. زغال فعال ناخالصیهای رنگی و آلایندههای آلی را جذب میکند. زغال بیش از حد اضافه نکنید تا محلول مات شود؛ یک تیمار سبک کافی است.
ابزارهای مورد نیاز:
بشر شیشهای مقاوم در برابر گرما
میله شیشه بوروسیلیکات
عینک ایمنی بستهفیلتر کردن محلول داغ
فیلتر کردن محلول داغ
محلول بوراکس داغ را در حالی که هنوز بالای ۷۰ درجه سانتیگراد است، از طریق کاغذ صافی در قیف فیلتر کنید — اگر محلول در حین فیلتراسیون سرد شود، بوراکس در کاغذ صافی شروع به تبلور میکند، منافذ را مسدود کرده و فیلتراسیون را غیرممکن میسازد. قیف و ظرف دریافتکننده را قبل از فیلتر کردن با آب داغ گرم کنید. سریع کار کنید.
مایع صافشده باید کاملاً شفاف باشد. اگر هنوز کدر است، دوباره با یک تکه کاغذ صافی تازه فیلتر کنید. باقیمانده روی کاغذ صافی ناخالصیهای نامحلول است — آن را دور بریزید. مایع شفاف صافشده شامل بوراکس خالص حلشده به همراه هر نمک محلول (عمدتاً NaCl) است که در مواد خام وجود داشت.
مواد مورد نیاز این مرحله:
کاغذ صافی5 ورقابزارهای مورد نیاز:
ارلنمایر
قیف بوخنر (چینی)با سرد کردن آهسته، بوراکس تصفیهشده را متبلور کنید
با سرد کردن آهسته، بوراکس تصفیهشده را متبلور کنید
فیلتره داغ و شفاف را به یک ظرف شیشهای تمیز منتقل کنید، آن را بهطور شل بپوشانید تا گرد و غبار وارد نشود، و اجازه دهید طی ۱۲ تا ۲۴ ساعت بهآرامی به دمای اتاق برسد. با سرد شدن محلول، بوراکس بهصورت منشورهای تکمیلی بزرگ و خوشفرم مونوکلینیک متبلور میشود - شفاف تا سفید، که اغلب ۱ تا ۳ سانتیمتر طول دارند. سرد کردن آهسته بلورهای بزرگتر و خالصتری تولید میکند؛ سرد کردن سریع بلورهای کوچکتر و کمخالصتر با ناخالصیهای بهدامافتاده ایجاد میکند.
NaCl و سایر ناخالصیهای محلول در محلول باقی میمانند، زیرا حلالیت آنها با دما تغییر چندانی نمیکند. این همان مکانیسم تصفیه است: بوراکس از محلول خارج میشود در حالی که NaCl حلشده باقی میماند. پس از پایان تبلور، مایع مادر (مایع باقیمانده) را با دقت خالی کنید (دکانت). بلورهای روی کف و دیوارههای ظرف، بوراکس تصفیهشده هستند - Na₂B₄O₇·10H₂O.
ابزارهای مورد نیاز:
بشر شیشهای مقاوم در برابر گرماشستن و خشک کردن بلورهای بورax
شستن و خشک کردن بلورهای بورax
بلورها را با مقدار کمی آب بسیار سرد یخی بهطور خلاصه آبکشی کنید تا آثار مایع مادر که به سطح بلورها چسبیده است از بین برود. از کمترین مقدار ممکن آب استفاده کنید — بورax حل میشود و هر بار شستشو بازده را کاهش میدهد. آبکشی سریع به مدت ۱۰ تا ۱۵ ثانیه کافی است. بلورهای شستهشده را روی کاغذ صافی تمیز پخش کنید و اجازه دهید در دمای اتاق برای چند ساعت در هوا خشک شوند.
بلورهای بورax خالصشده شفاف تا سفید و شیشهای هستند و به تدریج طی چند روز سطحی پودری و سفید پیدا میکنند، زیرا لایههای سطحی آب خود را از دست داده و تینکالکونیت (Na₂B₄O₇·5H₂O) تشکیل میدهند. این پدیده افلورسانس نامیده میشود و طبیعی است — بر خواص شیمیایی تأثیری ندارد. برای نگهداری طولانیمدت، آن را در ظرف دربسته نگه دارید. بلورهای خشکشده را وزن کنید و بازده خالصسازی را محاسبه کنید.
ابزارهای مورد نیاز:
ترازوی دیجیتال دقیقب酸 بورکس را برای تولید بورکس بیآب (درجه فلاکس) کلسینه کنید
ب酸 بورکس را برای تولید بورکس بیآب (درجه فلاکس) کلسینه کنید
برای کاربردهای فلاکس فلزکاری، بورکس باید کلسینه شود — یعنی حرارت داده شود تا آب تبلور آن خارج شود. ۵۰ گرم بلورهای بورکس تصفیهشده را در یک بوته ژاروی بریزید و به تدریج تا ۳۵۰–۴۰۰ درجه سانتیگراد گرما دهید. بورکس ابتدا در آب تبلور خود حل میشود (بلورها در حدود ۷۵ درجه سانتیگراد ذوب به نظر میرسند)، سپس با خارج شدن آب به شدت کف میکند. کفکردن شدید است — از بوتهای با حجمی حداقل سه برابر ماده اولیه استفاده کنید تا از سرریز جلوگیری شود.
گرمکردن را ادامه دهید تا کفکردن متوقف شود و ماده به یک جامد سفید شیشهای و متراکم تبدیل شود — این بورکس بیآب (Na₂B₄O₇) است که به آن شیشه بورکس یا بورکس ذوبشده نیز گفته میشود. کاهش وزن باید حدود ۴۷٪ باشد (۱۰ مولکول آب ۴۷٫۲٪ از وزن مولکولی دکاهیدرات بورکس را تشکیل میدهند). اجازه دهید سرد شود، سپس توده شیشهای را به پودر تبدیل کنید. این همان شکلی است که زرگرها، نقرهسازان و آهنگرها به عنوان فلاکس لحیمکاری نقرهای و لحیمکاری استفاده میکنند.
ابزارهای مورد نیاز:
بوتهٔ گِل نسوز
دستکش چرمی ساقبلند
عینک ایمنی بستهتبدیل بورax به اسید بوریک
تبدیل بورax به اسید بوریک
۵۰ گرم بوراکس خالص را در ۲۰۰ میلیلیتر آب داغ حل کنید. اسید کلریدریک رقیق (۱۰٪ HCl) را به آرامی و در حین هم زدن اضافه کنید تا محلول به pH ۴ تا ۵ برسد (با کاغذ لакموس یا کاغذ pH بررسی کنید). واکنش: Na₂B₄O₇ + 2HCl + 5H₂O → 4H₃BO₃ + 2NaCl. بوراکس به اسید بوریک و کلرید سدیم تبدیل میشود.
اجازه دهید محلول اسیدیشده به آرامی تا دمای اتاق سرد شود، سپس در یخچال یا حمام یخ خنک کنید. اسید بوریک به صورت بلورهای سفید، صدفی و صفحهای شکل متبلور میشود که کاملاً با بلورهای منشوری بوراکس متفاوت است. اسید بوریک در آب سرد بسیار کمتر محلول است (۲٫۵ گرم در ۱۰۰ میلیلیتر در دمای ۰ درجه سانتیگراد) نسبت به NaCl (۳۵ گرم در ۱۰۰ میلیلیتر)، بنابراین اسید بوریک متبلور میشود در حالی که نمک در محلول باقی میماند. صاف کنید، بهطور مختصر با آب یخسرد بشویید و خشک کنید.
مواد مورد نیاز این مرحله:
اسید کلریدریک100 میلیلیترابزارهای مورد نیاز:
کاغذ تورنسل
میله شیشه بوروسیلیکات
کاغذ صافیآزمایش بوraks به عنوان فلاکس فلزکاری
آزمایش بوraks به عنوان فلاکس فلزکاری
آزمایش عملکردی نهایی: از بوراکس کلسینهشده به عنوان فلاکس برای لحیمکاری سخت یا جوشکاری آهنگری استفاده کنید. مقدار کمی پودر بوراکس را روی تکهای آهن یا مس اکسیدشده که تا قرمز تیره گرم شده پاشید. بوراکس ذوب میشود و به مایعی شفاف و شیشهای تبدیل میشود که لایه تیره اکسید را بهوضوح حل میکند و سطح فلز تمیز و درخشان زیر آن باقی میماند. این همان ویژگیای است که بوراکس را طی قرنها برای فلزکاران ضروری کرد؛ هیچ ماده رایج دیگری در دماهای قابل دسترس به این اندازه اکسیدهای فلزی را حل نمیکند.
برای آزمایش جوشکاری آهنگری: دو تکه آهن نرم را تا زرد سفیدِ درخشان گرم کنید، بوراکس را روی سطوح تماس بپاشید و آنها را به هم بکوبید. فلاکس بوراکس از تشکیل اکسید در محل اتصال جلوگیری میکند و جوش محکمی ایجاد میکند. بدون فلاکس، لایه اکسید مانند مانعی عمل میکند و جوش شکست میخورد. رفتار مشاهدهشده — نقطه ذوب، سیالیت و سرعت حلشدن اکسید — را برای مقایسه با محصولات فلاکس تجاری ثبت کنید.
ابزارهای مورد نیاز:
انبر آهنگری
چکش آهنگری
دم آهنگریانجام آزمون شعله بور
انجام آزمون شعله بور
بور یک شعله سبز متمایز و سبز درخشان تولید میکند — یکی از واضحترین و تشخیصیترین رنگهای شعله در شیمی. مقدار کمی اسید بوریک را در متانول (الکل متیلیک) در یک ظرف مقاوم در برابر حرارت حل کنید. متانول را مشتعل کنید — با شعله سبز چشمگیر و درخشان میسوزد، زیرا تریمتیل بورات فرار (B(OCH₃)₃) تشکیل شده و میسوزد. این نمایش کلاسیک «آتش سبز» و تأیید بیابهام وجود بور است.
آزمون شعله جایگزین: یک حلقه سیم پلاتین یا نیکروم تمیز را در اسید کلریدریک غلیظ و سپس در پودر اسید بوریک فرو ببرید و در شعله گاز نگه دارید. رنگ سبز کوتاهتر و کمشدتتر از روش متانول است، اما همچنان بهوضوح قابل مشاهده است. شعله سبز ناشی از گسیل قطعات مولکولی برانگیخته BO₂ است — این ویژگی منحصر به بور است و توسط هیچ آلاینده رایجی تولید نمیشود. رنگ و شدت شعله را به عنوان تأیید جداسازی موفق ترکیب بور ثبت کنید.
ابزارهای لازم
13- جایگزین
- جایگزین
- جایگزین
- جایگزین
- جایگزین
- جایگزین
- جایگزین
- جایگزین
- جایگزین
- جایگزین
- جایگزین
- جایگزین
این نقشه میسازد
CC0 مالکیت عمومی
این نقشه تحت مجوز CC0 منتشر شده است. شما آزاد هستید آن را کپی، ویرایش، توزیع و برای هر هدفی بدون نیاز به اجازه استفاده کنید.
با خرید محصولات از طریق نقشه از سازنده حمایت کنید و او کمیسیون سازنده تعیین شده توسط فروشندگان، دریافت میکند یا یک نسخه جدید از این نقشه ایجاد کنید و آن را به عنوان اتصال در نقشه خود قرار دهید تا درآمد به اشتراک گذاشته شود.

