انتخاب و پردازش موی یاک — صنعت موی یاک در بوتان

یاک (Bos grunniens) یک حیوان وحشی است که در فلات‌های مرتفع (3000-5500 متر) زندگی می‌کند. یاک دارای سه نوع موی است: موی درشت بیرونی (guard hair، قطر 20-120 میکرون)، موی میانی، و الیاف ریز درونی نرم (قطر 16-20 میکرون). این الیاف ریز درونی تفاوت‌های کوچکی با پشم کشمیری (14-19 میکرون) در نازکی دارد. الیاف ریز یاک از پشم گوسفند گرم‌تر است، و زمانی‌که به‌درستی با آب شسته شود، کوچک نمی‌شود. از یک یاک در سال، 100-500 گرم الیاف قابل دستیابی است.

یاک‌ها به طور طبیعی پوشش زمستانی خود را در بهار (مارس تا می) ریزش می‌دهند. با گرم شدن آب و هوا، پوشش درونی نازک از زیر موی بیرونی بیرون می‌آید. این بهترین زمان برای جمع‌آوری پشم یاک است. اگر زودتر انجام شود، یاک حفاظت گرمایی بدن را از دست خواهد داد. اگر دیرتر انجام شود، مقداری پشم به طور طبیعی از بین خواهد رفت. در بوتان، دوره بهینه از اواسط آوریل تا می است.

برای انتخاب موی یاک، یک شانه دندان‌پهن مورد نیاز است. دندان‌های شانه باید نوک گرد داشته باشند — دندان‌های تیز پوست یاک را آسیب می‌زنند. اگر دندان‌های شانه با فاصله ۳-۵ میلی‌متر از هم قرار گیرند، می‌توان موی ریز را به خوبی انتخاب کرد. به‌ویژه، یک کیسه جمع‌آوری (کیسه جمع‌آوری) نیز مورد نیاز است. کیسه‌های جمع‌آوری هر رنگ (سفید، سیاه، قهوه‌ای، خاکستری) به‌ترتیب مورد نیاز هستند.

نگاه داشتن/مهار یاک ضروری است. اگر یک یاک آرام و پایدار را در حین شیردهی نگاه دارید، برای هم یاک و هم فرد راحت است. یک طناب را دور حلقه بینی یاک بپیچید و آن را به یک تیر چوبی ببندید. اجازه ندهید طناب شل شود — اگر یاک نگران شود، کیفیت شیر کاهش می‌یابد. دو نفر مورد نیاز هستند — یکی برای نگاه داشتن یاک، یکی برای شیردهی. چوپانان یاک (مردم چوپانی) می‌توانند یاک را با صحبت کردن با آن به محکمی نگاه دارند.

موها را با جهت رشد موی بز (با جهت رشد) برش دهید — اگر خلاف جهت رشد موها برش دهید، بز احساس درد خواهد کرد. تیغه را نزدیک به پوست بز قرار دهید و به سمت بیرون فشار دهید. شانه ریز را روی موی برش خورده قرار دهید. موهای محافظ درشت از بز خارج خواهند شد. از یک طرف (سمت) بز شروع کنید — این سمت بیشترین موها را دارد. هنگام برش دادن، یک ناحیه را 3-5 بار رد کنید تا تمام موها جمع شوند.

هنگام جمع آوری الیاف در فصل بهار، الیاف ریزش طبیعی یافت شده در بدن یاک نیز جمع آوری می شود. الیاف ریزش طبیعی فراوانی در مناطق استراحت یاک (resting area) و تیرهای مالش (rubbing posts) وجود دارد. هنگام جمع آوری این ها، بازده الیاف کامل به دست می آید. الیاف باقی مانده بر روی درختان و جنگل ها نیز جمع آوری می شود. چوپانان یاک (herders) به طور منظم و مستمر الیاف ریزش طبیعی را مطابق با دستورالعمل های تعیین شده جمع آوری می کنند.

در پوستین انتخاب شده، هم موی درشت (موی محافظ) و هم زیرپوست ریز (پوشش) وجود دارد. فرآیند کندن دستی: موی درشت (قطر 20+ میکرون) صاف، براق و بلند است (5-25 سانتی‌متر). زیرپوست ریز (16-20 میکرون) نرم، متراکم و کوتاه است (3-5 سانتی‌متر). موی درشت را با دست بردارید و زیرپوست ریز را رها کنید. این کار مدتی طول می‌کشد، اما بافت زیرپوست را به درستی آماده می‌کند.

پشم یاک در رنگ‌های قهوه‌ای، سیاه، خاکستری و سفید موجود است. سفید بسیار نادر است و بیشترین قیمت را دارد — رنگ‌آمیزی آن آسان‌تر است، بنابراین رنگ‌ها بر اساس نوع جدا نگه داشته می‌شوند. پشم رنگ مختلط ارزش کمتری دارد. پشمی که بدست می‌آید عمدتاً از هر یاک یک رنگ است. از آنجا که یاک‌های سیاه رایج‌ترین هستند، پشم سیاه فراوان‌ترین است.

پشم ظریف را در آب سرد (15-25°C) یا آب ولرم بشویید. هرگز از آب گرم استفاده نکنید — آب گرم باعث احساس (felt شدن) پشم ظریف می‌شود. از صابون ملایم استفاده کنید (صابون ملایم، pH 7-8). پشم را برای 20-30 دقیقه در آب خیس کنید. با فشار ملایم بشویید — با قوت نپیچید. 2-3 بار با آب سرد تازه شطف کنید تا تمام صابون제거 شود. تمام روغن پشم (لانولین، lanolin) را شطف کنید.

پس از شستشوی پشم، آب اضافی را فشار دهید (نه پیچاندن — پیچاندن باعث کوچک شدن می‌شود). روی یک پارچه تمیز پخش کنید و در سایه خشک کنید. در معرض نور مستقیم خورشید قرار ندهید — کشسانی پشم از بین خواهد رفت. برای 1-2 روز خشک کنید. پشم خشک شده باید نرم، پُزمرده و خشک باشد. اگر پشم خیس رها شود، کپک ایجاد خواهد شد.

در پوست خز خشک شده، تعدادی موی محافظ باقی می‌ماند. موی محافظ را با دست برداشتید — خز را در یک محل روشن پخش کنید تا موی محافظ بسیار واضح به چشم بیاید. از آن‌جایی که موی محافظ صاف، براق و بلندتر از موی نازک است، می‌تواند با دست کشیده شود. برای مقاصد تجاری، استفاده از دستگاه‌های موی زدایی می‌تواند 95٪ موی نازک را بدست آورد. کار دستی 80-90٪ را بدست می‌آورد.

پشم نازک حاصل از موی بز خشک شده شستشو داده می‌شود. از یک بز، 100-500 گرم پشم نازک به دست می‌آید (بسته به نژاد، سن و وضعیت بدنی حیوان). پشم‌های رنگ‌های مختلف در دسته‌های جداگانه نگهداری می‌شوند. برای هر دسته، وزن، رنگ و تاریخ ثبت می‌شوند. پشم بز بوتانی در بازار جهانی با قیمت 80-150 دلار به ازای هر کیلوگرم فروخته می‌شود. پشم سفید بالاترین قیمت را دارد.

پارچه پشمی ریز و خشک. در مکانی خنک و تهویه‌شده ذخیره کنید. دمای 15-20 درجه سلسیوس. رطوبت 50-60 درصد مناسب است. از کیسه پنبه‌ای تنفس‌پذیر استفاده کنید — اگر کیسه پلاستیکی استفاده شود، رطوبت به دام افتاده و موجب کپک‌زدگی می‌شود. پارچه را فشار ندهید — پارچه فشاری شده چین‌دار می‌شود. یک توپ سدر در کیسه قرار دهید تا از شپش محافظت کند (شپش). اگر به درستی ذخیره شود، پارچه پشمی کیفیت خود را برای سال‌های متمادی حفظ می‌کند.