ครกกระเดื่อง (krok kradueang) — langur bjálki á tveimur staurum: stígðu á endann og stautinn fellur og stappar hrísgrjón í tréskál

„Til notkunar er tréskálinni komið fyrir beint undir stautnum. Þegar hrísgrjón, eða maís á stöngli, eru komin í skálina er stigið á enda bitans þeim megin sem festur er við stoðirnar tvær; stauturinn lyftist eins og á vegasalti og þegar fóturinn slakar fellur hann ofan í skálina. Tvo þarf til: annar stígur, hinn hrærir eða snýr hrísgrjónunum í skálinni svo þau steytist jafnt.“ (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร, Sirindhorn-mannfræðistofnunin, gagnagrunnur hefðbundinna hversdagsmuna)

Sagaðu stóran trjábol um 50-60 cm háan og holaðu toppinn í djúpa skál sem tekur um eitt thang af óhýddum hrísgrjónum.

Settu tvo staura í línu og grafðu þá vel niður. Höggðu með sporjárni gat eða skoru í miðju hvors staurs og renndu tréöxli í gegnum báða, samsíða jörðu.

Gerðu bjálka 3-4 metra langan, boraðu gat nálægt öðrum endanum og festu stautann í það. Festu bjálkann við öxulinn á staurunum og settu mortélið undir stautann.

Raunverulegar myndir: ครกกระเดื่อง (krok kradueang) (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร, Sirindhorn-mannfræðimiðstöðin, höfundur พิชชา ทองขลิบ (Phitcha Thongkhlip), CC BY 4.0)

Settu hrísgrjónin í skálina. Stígðu á enda bjálkans við staurana: stautinn lyftist eins og vegasalt. Slakaðu á og stautinn fellur í skálina. Tvo þarf: einn stígur, hinn hrærir og snýr hrísgrjónunum í skálinni. Gættu handanna þegar stautinn fellur, og vinsaðu síðan hrísgrjónin á flötum bakka.

Í dag er krok kradueang sjaldan notaður; hann má enn finna hjá þjóðarbrotum eins og Lisu, Hmong og Akha. Stöppuð hrísgrjón eru vinsuð á flötum bakka svo rykið fjúki burt, síðan eru óhýdd grjón, hýði og sandur tínd frá áður en hrísgrjónin eru soðin. Heimild: Sirindhorn-mannfræðimiðstöðin, gagnagrunnur um hefðbundna nytjahluti, „ครกกระเดื่อง“ (leyfi CC BY 4.0). **Takmarkanir** Heimildin gefur hvorki bil milli staura né stöðu stautans á bjálkanum; stilltu þau svo að það virki.