Smíði einfalds segulkompáss — Leiðsögn á miðöldum

Strjúktu járn- eða stálnálina með segulsteini (náttúrulegum segulmagnetítmálmgrýti) í eina átt eingöngu — alltaf frá augnendanum að oddinum — um það bil 50 til 100 sinnum. Þetta ferli samstillir segulsvæðin í járninu og veldur hálfvaranlegu segulsviði í nálinni. Miðaldarithöfundar lýstu þessu ferli þannig að segulsteinninn miðlaði eiginleikum sínum til járnsins. Notaðu aðeins annan pól segulsteinsins og strjúktu stöðugt í eina átt; að snúa við stefnunni eða strjúka af handahófi mun afsegulmagna nálina. Eftir segulmögnun skaltu prófa með því að færa nálina nálægt litlum járnhlut (nagla eða annarri nál) — hún ætti að laða járnið að sér veikt en greinanlega. Varanlegur stangarsegull eða neodymsegull getur komið í stað segulsteinsins og gefur sterkari segulmögnun.

Skerðu þunnan disk úr korktappa úr flöskutappa, u.þ.b. 2 cm í þvermál og 3 mm þykkan. Korkurinn verður að vera nógu þunnur og léttur til að fljóta láréttur á vatnsyfirborðinu án þess að velta. Að öðrum kosti lýsa miðaldaheimildir því að nota strá eða lítið laufblað sem flot. Stingdu seguluðu nálinni í gegnum korkdiskinn eftir þvermálinu þannig að nálin fari í gegnum miðjuna og standi jafnt út á báðum hliðum. Nál- og korksamstæðan ætti að jafnvægast láréttri þegar hún er sett á vatn. Alexander Neckam lýsir því að setja nálina á strá; Petrus Peregrinus de Maricourt (1269) lýsir fullkomnari þurrum snúningsáttavita með nálinni á lóðréttum pinna, en flotaðferðin var elsta evrópska formið.

Fylltu grunna skálina af kyrrlátu vatni og settu varlega korkinn-og-nálarsamstæðuna á yfirborð vatnsins. Korkurinn ætti að fljóta frjálst án þess að snerta hliðar skálarinnar. Innan nokkurra sekúndna mun segulmagnaða nálin snúast til að stilla sig eftir segulsviði jarðar, þannig að annar endinn vísar að segulnorðri og hinn að segulsuðri. Nálin stillir sig vegna þess að jörðin sjálf virkar sem risastór segull, með segulsviðslínum sem liggja nokkurn veginn norður-suður. Endinn á nálinni sem var stöðugt strokinn frá auga að odd (oddendinn, ef strokið var rétt) mun vísa í norður. Forðastu að setja áttavitann nálægt járnhlutum, því þeir raska segulsviði jarðar staðbundið og valda því að nálin vísar íranga átt.

Þegar nálin hefur stillst og bendir stöðugt í sömu átt, hefurðu fundið segulnorður-suðurlínuna. Staðfestu þetta með þekktri viðmiðun — staðsetningu Norðurstjörnunnar (Pólstjörnunnar) að næturlagi, eða stefnu miðdegissólarinnar (sem er beint í suður á norðurhveli). Merktu barm skálarinnar í norður, suður, austur og vestur með rispu úr hnífi eða bleksmerki. Fljótandi áttavitann má nú nota sem stefnuákvörðunartæki. Athugaðu að segulnorður er frábrugðinn sanna (landfræðilega) norðri um horn sem kallast segulskekkja, og hún breytist eftir staðsetningu og tíma — á Evrópu á 13. öld var þessi skekkja um 5 til 10 gráður austur. Miðaldasiglingafræðingar voru meðvitaðir um þetta misræmi um 15. öld.

Fljótandi áttavitinn er gagnlegastur við aðstæður þar sem stjörnuleiðsögn (með sól eða stjörnum) er ómöguleg — skýjaðir dagar á sjó, í þéttum skógi eða í þoku. Til að rata með áttavitanum skaltu skrá stefnu áfangastaðarins miðað við norður áður en lagt er af stað og halda síðan þeirri stefnu með því að halda nálinni í takt við norðurmerkið á skálinni á meðan þú ferðast. Miðjarðarhafssjómenn á miðöldum sameinuðu áttavitastefnur og fjarlægðarmat (byggt á hraða og tíma) til að búa til portolan-kort — ótrúlega nákvæm siglingakort sem komu fyrst fram seint á 13. öld. Epistola de Magnete (1269) eftir Petrus Peregrinus de Maricourt er nákvæmasta lýsing frá miðöldum á smíði áttavita og eiginleikum segulmagns, þar á meðal athugunin að ef segul er brotinn myndast tveir smærri seglar, hvor með sínum norður- og suðurpól — snemma yfirlýsing um það sem við skiljum nú sem óaðskiljanleika segulpóla.