Молибденийг молибденитээс ялгаж авах — Ган бэхжүүлэх гулсмал хар тугалга

Молибден (Mo, элемент 42) зуун жилийн турш хар тугалга, график гэж андуурч байсан. Үүний үндсэн хүдэр молибденит (MoS₂) нь мөлөлөг, саарал, гулсмал ашигт малтмал бөгөөд графиктай бараг адилхан харагдаж, мэдрэгддэг — хоёулаа цаасан дээр хар тэмдэг үлдээдэг, хоёулаа өөхлөг мэдрэмжтэй, хоёулаа саарал металл жигүүр хэлбэрээр байдаг. Молибден нэр нь Грекийн молибдос ('хар тугалга') гэсэн үгнээс гаралтай бөгөөд энэ эртний андуурахалтыг илэрхийлдэг. 1778 онд Карл Вильхельм Шееле молибденитыг нитр хүчил дээр дарж цагаан үлдэгдэл (молибденийн хүчил, H₂MoO₄) үүсгэх замаар графиктаас ялгаж чадсан.

Шееленийн санал дээр ажиллаж байсан Петр Якоб Хьелм 1781 онд молибденийн хүчлийг нүүрстөрөгчөөр буцаан урвалд оруулан металл молибденийг анх ялгаж авсан. Метал цэвэр биш байсан (молибденийн карбид ба окисидээр бохирдсон), төгс цэвэр молибдений 1893 онд Анри Муассан цахилгаан зуухыг ашиглаж ялгаж авсан.

Молибденит (MoS₂) нь массын хувьд 60% молибден агуулдаг. Үүнийг зарчмын хувьд графиктай адилхан давхаргат талст бүтэцтэй — молибденийн атомуудын хуудас нь хүхрийн атомуудын хуудсаар бүслэгдсэн, давхаргуудын хооронд сул ван дер Ваальсын хүч байдаг. Энэ нь үүний гулсмал байдал, хатуу润滑剤 (молибденийн дисульфид өөхөн) болох байдлыг тайлбарладаг. Ялгаж авах нь молибденийн триокисид (MoO₃) болгон шарахаас дараа нүүрстөрөгчөөр буцаан урвалд оруулахыг багтаадаг.

HAZARD: Молибденитийг шарах нь хортой, халирах хий болох хүхрийн давхар ислийг (SO₂) үүсгэдэг. Молибденийн триокисид (MoO₃) тоос нь нигэлүүр бүрхэвч ирмэл ихэвчлэн гавьяалдаг бөгөөд молибденийн баялаг хөрстэй ажилласан мал бүхийн молибденоз гэдэг өвчин үүсгэдэг. Шарах үед бүхэл бүтэн үе юүнд уушигны хамгаалалт хэрэглээрэй. Шарах үед гадаа ажиллаарай.