Ṣe Àkìtì Foucault — Ṣe Itọ́sọ́ Ayé Hàn

Àkìtì ti o gbaradu lo fi agbègbè sisẹ̀ naa duroṣinṣin ni aaye. Eyi jẹ́ èṣẹ́ tẹ̀ lẹ̀ ara ti òfin akọ́kọ́ nipa yiyipo Newton. Nigbati àkìtì ba dọ lori ibi ti o niyipo (Ayé), ibi naa a niyipo taisi àkìtì lakọkọ agbègbè sisẹ̀ naa duroṣinṣin. Ni owú ẹni ti o duro lori Ayé ti o niyipo, itọ́sọ́ àkìtì naa dun pe o niyipo ni lọ́ jẹ́jẹ́. Ni opin ìtunnu, agbègbè àkìtì naa dun pe o yipo 360 degree gbaleje ẹ̀fun ninu wákàtí 23 àti iṣẹ́jú 56 (ojo ìṣẹ̀). Ni àwọn ìfẹ́ mìíràn, iyara yipo ni 360 × sin(ìfẹ́) degree lojoojúmọ̀.

Àkìtì Foucault nilo okun ti o gun jul julọ fun awọn abe dara. Àkìtì ti o gun ju, akoko sisẹ̀ ti o gun ju, itankalẹ̀ agbara ti o lọ ju, ati yipo ti o hàn ju. Gigun ti kere ju ti a le lo ni ìṣẹ̀ jẹ́ ijẹ́ marun. Ijẹ́ ẹwa de ẹgbẹ̀rú jẹ́ ohun ti o dara ju. Wá iwaju dididun ti o ga: odidi ìta, ibadandun ile-ìkó, ibadandun ile-agbado, igi ti o ga, tabi ìbadandun ile ti o pọ̀. Iwaju dididun naa gbọdọ̀ gidi tototo àti dúró lójú. Eyikẹyikẹ yiyipo tabi ìbálòpò ti itẹ́jádì yoo bo yipo dídé dídé Foucault.

Iwaju iyipada jẹ́ ohun ti o wa lati inu. Àkìtì Foucault gbọdọ̀ gbaradu ni gbogbo ona, nitorinaa iwaju iyipada ko gbọdọ̀ ajagijaga agbègbè sisẹ̀. Ajọ alaye wo (mejiidii hinges ifẹ́) tabi iwaju iyipada ti ila kan dara daadaa. Iwaju iyipada ti o rọrùn ju lọ àti efọ ju lọ ni kábà ìrú (okun ile-piano, ijẹ́ 0.5-1 mm) ti a fi dali ológun. Kábà ìrú ko fidari owú ti a fi àbá àkọ́kọ́ àti o le yiyípo ni gbogbo ona. Kábà naa gbọdọ̀ fi di oriṣiriṣi ti o ti gidi ti a kan si ibadandun ti o gbẹ.

Owu gbọdọ̀ nila ju lopin ti a le lo. Foucault lo egbegberun ijẹ́ meji àti mẹ̀jọ. Owu ti o nila ju le tẹ́jú ilẹ̀ ire agbara àti si lo jẹ́jẹ́. Lo ohun ti o gbe lọwọ́: owu ibadandun tabi idẹ ti o nila, agbọ ti o kun sand, tabi agbọ irin ti o kun konkríìtì. Owu gbọdọ̀ ba àfonẹ́ toto àti ba wọ́n ninu ọ̀pá kábà naa. Eyikẹyikẹ àìbágbáṣe yoo tún àkìtì dà. Iyè tabi silinda ti o ba àfonẹ́ daadaa lo dara ju. Ti kábà naa si apá òtítọ́ alaápin owu.

Fun okun àkìtì, lo kábà ìrú ti o dara pẹ̀ tabi kábà ìrú ti kere. Kábà naa gbọdọ̀ lágbára ju lopin lati gbe owu pẹ̀lú iwọ alábere alága ju (kete keta lo), mofin lopin lati yiyípo dáadáa si iwaju iyipada, àti gidi ju lopin lati ma yiyípo. Fun owu marun si ẹgbegberu kilogram, kábà ìrú ile-piano 0.5-1 mm lo dara. Òpá òjúgbá gbọdọ̀ dali toto si iwaju iyipada. Ti òpá isalẹ̀ naa si owu, lo ẹ̀kú ojú kékeré tabi òrìṣiríṣi ti a pá si òtítọ́ owu, ṣe dájú pé àwaṭa naa toto àti kábà duroṣinṣin báre lójú nigbati ó sinmi.

Taisi àkìtì, tẹ orúkọ itọ́sọ́ alaye kan lori ilẹ̀ lati ṣe itọ́sọ́ àkìtì naa hàn. Orúkọ ti o níìran ijẹ́ kan si meji lo dara daadaa. Fi orúkọ naa ní aaye ijẹ́ marun tabi ẹgbẹ̀rú (0-360). O le lo ńlálá nlá tabi kádí, ìyìka ti a dàrá lórí ilẹ̀, tabi orúkọ ti àwọn àmì kékeré. Apá òtítọ́ orúkọ gbọdọ̀ wà taisi iwaju iyipada. Lo ọ̀pá itọ́ lati fi àrinọ́ odì lori orúkọ.

Ọ̀nà ṣíṣe ìṣàléẹ́ jẹ́ alágbada. Àkìtì gbọdọ̀ gbaradu nínú ahoro kan, kìí ṣe ipinlẹ. Ìbálòpò ọ̀tun ṣẹ́ ọ́nlá ipinlẹ àti ipinlẹ yii kìí níkọ àìsọ̀rọ̀ Foucault, nítorí náà ó yí padà lójú oriṣiriṣi ti o pin ìpéde. Fun ìṣàléẹ́ ìnilẹ̀, lo okun gidi ti a kan si aaye ti o dúró lati ya owu sí ìbálòpò, jẹ́ ká lo títí àìyiyìppadà gbogbo dá, lẹ́yìn náà sun okun nípẹ̀ tàbí ìtàn (tàbí dàrá ḷákiláki). Eyi a tún owu nínú ìbálòpò àìnisẹ́ àìní agbara ìbálòpò. Foucault ǹkan áurá lo ọ̀nà ìṣe ìṣàléẹ́ owu yìì ní ọdún 1851 ni Pariisi.

Lẹ́yìn ìṣàléẹ́, ẹ̀ṣẹ́ itọ́sọ́ àkìtì naa nípa orúkọ itọ́sọ́. Fi ìpéde itọ́sọ́ lẹ́tẹ̀ púpọ̀ àti ogún ìṣẹ́jú. Ní ìfẹ́ ọ̀rọ̀ ẹgbẹ̀rú, agbègbè sisẹ̀ yí pádì-ẹ̀kun ní ijẹ́ 11,5 lọ́jọ́ (360 × sin(50°) / 24 = 11,49 ijẹ́ lọ́jọ́). Lẹ́yìn wákàtí kan, itọ́sọ́ àkìtì gbọdọ̀ yí pádà àmọ̀ ijẹ́. Lẹ́yìn wákàtí mẹ́ta, àmọ̀ ọ̀rọ̀ àti ẹrin ijẹ́. Yipo yii lọ́ àti síní ṭẹ̀ẹ́kọ tẹ̀ẹ́kọ. Eyi hàn àgbà pé Ayé naa niyipo taisi àkìtì.

Tí àkìtì ba dà ipinlẹ síi igbadilẹ dọ̀òkù, ìṣàléẹ́ naa kìí ìnilẹ̀. Gbìyànjú sáàmú nípa lo ọ̀nà ìṣe ìṣàléẹ́ okun. Tí agbègbè sisẹ̀ ba yí pádà kìkà tàbí lọ́ jẹ́jẹ́ ju òtítọ́ lọ, ṣe àyẹ́wò ohun mẹ́ta: aìbágbáṣe owu (ò ń ṣe ìyípo ò ní ígbéyàwó), yiyìtan tàbí ìwọ̀ò lórí iwaju iyipada (fi itọ́sọ́ ti a fi àbá àkọ́kọ́), tàbí ifẹ́ ìfẹ́ (fi owu lé silẹ̀). Yara ti o níran agbara tàbí pá ìlekun yoo tún itọ́sọ́ ti a fi àbá àkọ́kọ́ ju Foucault lọ. Jẹ́ ka gbe àkìtì kúrò ni ifẹ́ ìfẹ́ àti ṣe dájú pé iwaju iyipada jẹ́ òtítọ́ ònà ìpilẹ̀.

Iyara yipo ti orin: ijẹ́ lojoojúmọ̀ = 15 × sin(ìfẹ́). Lórí ibá àgbègbè (0°), àkìtì kìí yipo. Ní ìfẹ́ 30° ó yipo 7,5°/lojoojúmọ̀. Ní 45° ó yipo 10,6°/lojoojúmọ̀. Ní 90° (ékó) ó yipo 15°/lojoojúmọ̀ (yipo toto kan lojoojúmọ̀). Dánilójú iyara yipo ti a ṣe pẹ̀lú iyara ti a retẹ́ fún ìfẹ́ rẹ. Tí ó bá dí ìkan nínu àwọn ojúìwọ̀ díẹ̀, o jẹ́ àṣeyọrí akọ aráyé itọ́sọ́ jẹ́ Leone Foucault ṣe ita ojú rẹ̀ ni ọdún 1851. Eyi ni ìṣẹ́lẹ́ ti o loore ju, ti o rọrùn àti ti o tẹ̀ ara, ti òfin itọ́sọ́ Ayé, ti o nilo àkójá àti ìrántí láti wo yipo naa niyipo.