Hae (àwọ̀n jíjù Isan) — àwọ̀n roboto tí a fi abẹ́rẹ́ chun hun, gígùn sok 6-12, pẹ̀lú ìwúwo ẹ̀wọ̀n òrùka irin àti okùn ìfàmọ́ra, tí a ń jù sórí ẹja

"A ń fi okùn hun hae pẹ̀lú chun, abẹ́rẹ́ oparun pẹrẹsẹ tí orí rẹ̀ ṣóńṣó tí ó sì ní ahọ́n ní àárín fún wíwé okùn." (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร, Ibùdó Ìmọ̀ Ẹ̀dá-ènìyàn Sirindhorn, òǹkọ̀wé ทำนุ วรธงไชย (Thamnu Worathongchai), CC BY 4.0)

Gbẹ́ oparun di pẹrẹsẹ tí orí rẹ̀ ṣóńṣó pẹ̀lú ahọ́n ní àárín láti ṣe chun, kí o sì wé okùn mọ́ ọn. Hun òkè (chom hae) bí ìdè ní òkè pátápátá, ní àárín àwọ̀n, èyí tí a fi ń pa àwọ̀n dé.

Hun ara àwọ̀n jáde lọ ní àyíká tí ń fẹ̀ sí i, pẹ̀lú ojú àwọ̀n láti ìdajì íǹṣì sí íǹṣì 2 àti gígùn sok 6-12, tí a yàn gẹ́gẹ́ bí omi àti ẹja.

Gé ọ̀pá irin tínínrín sí ẹ̀ka kúkúrú, ṣe wọ́n di òrùka kí o sì so wọ́n pọ̀ di ẹ̀wọ̀n gígùn bí ìlẹ̀kẹ̀ ọrùn, tí a dè yí ẹnu àwọ̀n ká. Ní nǹkan bí gbogbo ìka ọwọ́ kan ní gígùn ìwúwo, so okùn kan sókè mọ́ ara àwọ̀n, kí àpò bí àpò àsẹ́ lè wà yí ẹnu ká. Ìwúwo ń mú àwọ̀n rì.

Àwọn fọ́tò híhun àti jíjù hae gidi (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร, Ibùdó Ìmọ̀ Ẹ̀dá-ènìyàn Sirindhorn, òǹkọ̀wé ทำนุ วรธงไชย (Thamnu Worathongchai), CC BY 4.0).

Fi ọwọ́ kan gbé òkè sókè kí o sì ká àwọ̀n ní ìkáwọ́ tí gígùn rẹ̀ jẹ́ nǹkan bí sok kan, ìkáwọ́ 3-4; gbé etí lé ìgúnpá. Fi ọwọ́ kejì pín ìwúwo àti etí, ìdajì ní ẹ̀gbẹ́ kọ̀ọ̀kan; ọwọ́ àkọ́kọ́ di àwọ̀n mú ní ìbàdí. Nígbà tí ẹja bá gòkè láti mí, yí ara rẹ kí o sì jù ú sórí rẹ̀: ìwúwo ń tàn ká di àyíká fífẹ̀ lórí omi ó sì ń fa ara àwọ̀n lọ sí ìsàlẹ̀. Hae ńlá ní okùn ní òkè rẹ̀: dúró díẹ̀, lẹ́yìn náà fà á díẹ̀díẹ̀, ẹnu rẹ̀ yóò sì pa dé yí ẹja ká.

Ọ̀dọ́kùnrin Isan gbọ́dọ̀ mọ bí a ṣe ń hun àti ju hae kí ó tó gbéyàwó. Àwọn ajùwọ̀n ń ṣiṣẹ́ ní àwọn nìkan tàbí ní ẹgbẹ́, wọ́n ń yí adágún ká wọ́n sì ń jù ú ní àṣesíṣe kí ẹja kankan má bàa sá; nígbà mìíràn a kọ́kọ́ na àwọ̀n ìkáàyíká yí i ká, tí a ń pè ní wan lom, 'jíjù yí ká'. Àwọ̀n sok 6-8 ni hae khayan, 'àwọ̀n aláápọn', pẹ̀lú òwe 'bí kò bá jẹ́ fún ọbẹ̀, á jẹ́ fún ẹja lílọ̀'. Jíjù ú nínú omi jíjìn tàbí láti inú ọkọ̀ ojú omi ń béèrè agbára àti ọgbọ́n. Orísun: Ibùdó Ìmọ̀ Ẹ̀dá-ènìyàn Sirindhorn, àkójọ ìwífún nípa ohun èlò ìbílẹ̀ ojoojúmọ́, "แห", òǹkọ̀wé ทำนุ วรธงไชย (Thamnu Worathongchai), พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านหนองบัวโคก บุรีรัมย์ (Nong Bua Khok Folk Museum, Buriram) (ìwé-àṣẹ CC BY 4.0). **Ààlà** Orísun kò fún ọ̀nà láti fi ojú àwọ̀n kún un ní àyíká tàbí irú okùn, kò sì sí ìpolówó ọ̀pá irin, nítorí náà a dárúkọ rẹ̀ nínú àkọsílẹ̀.