Gbigbin Ojo lati inu Eso Ata — Gigbe ati Gbigbin Ojo Saudi

Ọ̀pọ̀ èso ìlú (Phoenix dactylifera) jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn igi èso tó jẹ́ kíkọ́ lákoókan nínú àgbáyé, pẹ̀lú ìtàn kíkọ́ tí ó lọ́ padà ju ọdún ẹ̀ẹ́dọ̀gbọ̀n lọ nínú àgbègbè Ìlá-Oòrùn. Ó lè dé gígùn ju mítà mẹ̀wàá lọ àti ní igbè ju ọdún ọgọ́rùn-ún lọ. Ọ̀pọ̀ èso ìlú máa ń bẹ̀rẹ̀ láti ní èso ní ọdún 4-8 lẹ́yìn gbìnjẹ́ àti dé ìpilẹ̀ ìṣẹ̀dá rẹ̀ láàrín ọdún 15 àti 50. Ọ̀pọ̀ èso ìlú jẹ́ dioecious — ó nílò ọ̀pọ̀ ọkùnrin láti ní ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ọ̀pọ̀ obìnrin. Ọ̀pọ̀ èso ìlú tí ó jẹ́ dákẹ́ máa ń ṣe èso ju 50 àti 150 kílógiríìmù lọ ní ọdún kọ̀ọ̀kan.

Ọ̀pọ̀ irú ìtì ni a ń gbin ní Saudi Arabia. Láàrin àwọn tí ó jẹ́ olókìkí jù lọ ni: Al-Ajwa — ìtì dídán funfun tí a ń gbin nìtorí púpọ̀ ní Medina, pẹ̀lú àwọ́ ṣoró búrúnì tàbí dídán. Al-Sukari — ọ̀kan nínú irú ìtì tí ó ṣòòrọ̀ jù lọ, pẹ̀lú àwọ́ iyẹ̀ ataata, tí a ń gbin ní àpapọ̀ ní agbègbè Qassim. Al-Khalasa — ìtì tí ó jẹ́ àwọ́ búrúnì gidi pẹ̀lú ṣòòrọ̀ gidi, tí ó jẹ́ olókìkí ní agbègbè Al-Ahsa. Al-Barhi — jíjẹ ní ìgbà khalal (tuntun iyẹ̀) àti pẹ̀lú àti ní ìgbà rutab àti tamar. Al-Majdool — ìtì tí ó tóbi, tí ó ni ẹ̀ko púpọ̀, tí á mọ̀ ní gbogbo àgbáyé nítorí ópo rẹ̀ àti àdábimọ̀. Irú kọ̀ọ̀kan ní àkókọ́ ìpínnu tí ó yà tàbí tí ó kù láàrin àkókọ́ ìkóko láti July dé October.

Èso náà lọ kọjá àwọn ìgbà ìdagbasoke mẹ́rin: Ìkọ́kan, ìgbà Kimri (Hababouk) — èso náà jẹ́ alawọ̀ elu, kékeré, gbígbọ, àti pe a kò lè jẹ, ó dá fun 4-5 ọ̀sẹ̀. Ìkejì, ìgbà Khalal (Biser) — èso náà dé òde rẹ̀ gidi, àwọ̀ rẹ̀ jẹ́ oníjàú tàbí pupa dípò pẹ̀lú ẹ̀yà, ìtumọ̀ rẹ̀ jẹ́ kíkí, àwọn ẹ̀yà díẹ̀ bí Barhi a jẹ́ wọn ní ìgbà yìí. Ìkẹta, ìgbà Rutab — èso náà di alágbára díẹ̀, àwọ̀ rẹ̀ yípadà sí ìlú, ohun ìdùnnú pọ̀. Ìkẹrin, ìgbà Tamr — èso náà jẹ́ ìpilẹ̀ gidi àti pe o gbẹ́ ara rẹ̀ ara, ìyé omi díẹ̀ ju 20%, eyi ni ìgbà akọ́kọ́ fun ìkójade àti ibi ipamọ́.

Àkókò gbígbe èso ajikí ní Saudi Arabia gba láti July títí October ní ibojúwe àìtan oriṣi èso àti agbègbè. Àwọn oriṣi ìbẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Barhi a gbigbe lọ́wọ́ láti ọjọ́ July, nígbà tí àwọn oriṣi ìgbẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Khalas máa ń gbigbe títí October. Àwọn àmì ìṣẹ́ju fún gbígbe: àwọ̀ èso ń ṣe ìdílé, nínú rirọ̀ ara èso, sísọ kìlọ̀ nípa awọ ita, àti ìgbẹ́kẹ̀lẹ̀ èso lọ́wọ́ nígbà tí a ba fọ̀ ọ́n sè. A máa ń rò pé ìrírí gbígbe ní àárọ̀ jáde ṣíṣẹ̀ kí oòrùn yó mọ̀ láti ràn àrá èso nínú ìpalara.

Olùkúkú ìtànná lò àwọ tí a máa pè ní okùn ikọ̀kò tàbí (habel) — aṣọ tí a ṣe láti inú epo ìgi pẹ̀pẹ̀ tàbí okùn tó gara tí a fi ìyalẹ̀ ní ayikálẹ̀ àti ara òkúkú láti ní ìrànwọ̀ nígbà tí ń gòkè. Gígùn okùn náà jẹ́ nígbà mìíràn 3-4 mìlìmítà. A tún máa lò ọ̀là tí a máa pè ní (saqour) tí ó tó láti ge àwọn ẹ̀yà. A gbọ́dọ̀ ṣe ayẹ̀wọ okùn náà fún àíséṣi níwájú olùkúkú ní gbogbo ìgbà tí a bá ń lo ó — ṣẹ̀wọ̀ láti wo àwọ-owó àti ìṣelọ̀. Olùkúkú náà máa wọ aṣọ òrin tó gùn láti dáàbò ara inu ní ìdí ìnira àti tílè ìgi ìtànná.

Olukokoro naa fi okun ife yika orun igi igun naa ki o si fi yika ara eni ni idi okan. O gbe ese re sile lori ipilese awon ewe ti a gbe (awon inu) ti o dale awon igba aladani lori orun. O gun ni ifowosowopo — gige okun naa ki o sile — titi o de oke igi igun naa nibiti awon eso ngbe. Giga le de 15-20 mita tabi ju be lo. Olukokoro naa gbodо ni iriri — rudurudu ju ara lo. Ni awon agbafara igbagbo, a lo awon ifin ero stead fun ikoko owu.

Uthq (ọpọlọ: uthuq) jẹ́ ìdí eso kan pátápátá tí ń fo láti inu igi eso, ti o ní iwuwo láàrin kilogiramu 5 àti 15. Igi eso kan kan máa ṣe uthq láàrin 5 àti 20. Olùkokò náà fi ọ̀kẹ́ gé kòkòrò uthq náà ni ìgbé kan tí ó dára. A gbọ́dọ̀ di uthq náà mọ́ra kí a tó gé e láti dè kí ẹ má ba fọ́. Ni àwọn odún kan, a fi okun so uthq náà kí a tó gé e láti fọ́ ara kàkà sí eniyan kan tí ń dúró níbi ilẹ̀.

Lẹhin gbigbe elu naa, a sisalẹ rẹ̀ pẹ̀lú àlọ́kọ̀ sí ilẹ̀. Ọ̀nà àdìtìo: onítọ́jú elu naa fi okò sọ elu náà wọ́ o sì sisalẹ rẹ̀ ní àrọ̀tẹ̀ sí eni tí o dúró ni ìsalẹ̀ giigi naa tí o wá gbà á pẹ̀lú ọwọ́ tí o buká tàbí nínú agò nla. Gbìgbẹ elu náà gbọdọ̀ ṣeé ṣe-á — àdá wọ́n sí ilẹ̀ naa ń pa èso náà láárá o sì mú kí wọ́n túbọ̀ fún ìtàn àti ẹlẹ. A fi elu tí a gbẹ̀ náà sí àpò tàbí agò tí a ti bo pẹ̀lú aṣọ fún ìpálẹ̀ lẹ́yìn àìpẹ́. Onítọ́jú elu naa tún ṣe iṣẹ́ yìí fún gbogbo elu ti o wà lórí giigi naa kí o sì súnmọ́ ilẹ̀.

Lẹ́yìn tí a ba ti kó àwọn ìpò lórí ilẹ̀, a ń pín àwọn èso náà kúrò nínú rachis (àwọn alcàá kékeré tí ó wà nínú ìpò) nípasẹ̀ ọwọ́. A mu rachis pẹ̀lú ọwọ́ kan, a sì dá àwọn èso náà jẹ́ pẹ̀ lọ́wọ́ pẹ̀lú ọwọ́ kejì. Àwọn ọjọ́ tí ó pé ń ya kúrò nínú ara wọn lójúmì. Àwọn èso tí ó ṣì pa ara wọn mọ́ dáadáa le ìyá pé wọn kò tílẹ̀ pé omi ṣáájú — wọn á ní ṣe àgbésẹ̀ láti pé omi lára wọn. Gbọ́dọ̀ a tọ́jú wọ́n nípasẹ̀ ọlọ́ láti yẹ̀ nípa sísé àrá àwọn èso náà.

Àwọn ọjọ́ ni a pin sí ìlọ́po mẹ́ta: Ìlọ́po Kìkọ̀ — èso tó dúrójú, èso tó wà nínú ara rẹ̀, èso tó jẹ́ nínú oríṣìrìṣì gulugufe, tí a sọ àwọ̀ dó àwọ̀ dó, tí kò ní àìṣeé, tí a yàn fún owó tuntun. Ìlọ́po Kejì — èso kékeré tàbí àwọ́n tí ó ní àìṣeé kékeré nínú irú rẹ̀, tó ṣeé ṣe fún ilelo tàbí iṣẹ̀ ọ̀pọ̀. Ìlọ́po Kẹta — èso tó ba jẹ́ tàbí àwọ́n tí a bàjẹ́ pẹ̀lú kòkòrò tàbí tí ó gbin, tí a yọkúrọ̀ tàbí tí a lo fún owó ẹranko. Àwọ́n ọjọ́ tó fihàn àmì àìtọ́ tàbí òhun ìgbin jẹ́ tí a yọkúrọ̀.

A fi eso ninu omi mimọ lati yọkuro eruku ati idoti. A gbe eso ninu agbada nla ti omi tutu ki a fi ọwọ dun un ni iscrawford 2-3 iṣẹju. Ki a ma fi eso sinu omi fun akoko pipè — omi n pa shuga ti ilẹ odi ati n pa itupo. A fa omi kuro ninu eso ki a fi sile lori oniko fun wiwẹ kuro omi yẹyẹ fun 30-60 iṣẹju ki o to lo si apa iwẹ. Ọpọlọ awọn ọlọ gbe ifi eso lọ ti eso ba jẹ mimọ ati ti a ronu fun iwẹ taara taara.

Àwọn eso ìròkò a tẹ̀ sílẹ̀ ni ipò kan kan lori àwọn mpa ìgbigbona (ni ìtijú àwọn mpa ewe elu tabi ni àlabá àwọn nẹ́tì plastiki ti o ga ju ilẹ̀ lo). Wọ́n ni imọ̀ ran tòó ń bọ̀ ọjọ́ ni aaye ti o ní ìfẹ́ afẹ́fẹ́ dáadáa. Àwọn eso ìròkò gbọ́dọ̀ ṣe ìtumọ̀ kan tabi meji ni ọjọ́ kọ̀ọ̀kan láti ṣe àkíyèsi dídí dáadáa. Iṣẹ́ gbigbona oorun n ṣẹ̀ẹ́sìn láti ọ̀sẹ̀ kan dé ọ̀sẹ̀ mẹta depẹ̀ndínù lori irú eso, àfò̩ro ooru, ati amọ̀ iwẹ̀. Àwọn eso ìròkò a bó̩ pẹ̀lú àwọn nẹ́tì kíkiri láti dábobó̩ wọ́n kúrò nínú àwọn ẹkun àti àwọn iyè. Ibi-afẹ́fẹ́ amọ̀ iwẹ̀ ní afò̩ro tó kéré ju 20% lo.

Lẹ́yìn tí gbigbe ti parí, a tún ṣe ìgòkèèrè òkèhìn náà lẹ́ẹ̀kankan. Àwọn ẹta tí a gbe dáradára yẹ̀ kọ̀ọ̀kan láti ní ìwájú tí kò ṣòro ju, bẹ́ẹ̀ ni kò ṣòro. A ṣàyẹ̀wò ọ̀nà rẹ̀ — ó yẹ̀ kọ̀ọ̀kan láti ní ìwájú àlagorín tí ò níbàkànbà láìsí àwọ̀ dudu tàbí àmì àbùjà. Àwọn èso tí ó jọ̀ pẹ̀lú ara wọn ní iye àti àwọ̀ ni a ṣe àpọ̀. A ṣàyẹ̀wò ìwájú — ìdí rẹ̀ yẹ̀ kọ̀ọ̀kan láti ní ìmọ̀lẹ̀ kékeré tí ò bá jẹ́ ní ìkówú púpọ̀. Àwọn ẹta ìlọ́rí nìyẹn ni mọ́ jẹ́ ni ìtẹ́ kíkere nígbà tí a gbé sí òjè.

Àwọn ìyin tó ti gbẹ jẹ́ a fi sínú àwọn apẹrẹ tó o fi ara wọn pa ara wọn. Ní ìsinilẹ̀, wọ́n máa fi pamọ́ sínú àwọn ẹrọ amọ tàbí àwọn àpò tó o fi ẹkọ́ ìbadandun kun. Ni òna tuntun, wọ́n lo àwọn apẹrẹ irinṣẹ́ tó o yẹ fún ounjẹ tàbí àwọn àpò tó a fi igirẹ sínú. Wọ́n máa papo sínú ibi tó o tútù àti tó o nira — ìgbona ule (20-25 degrees Celsius) dára fún ifipamọ́ akọkọ́ (ọ̀pọ̀lọpọ̀ osù). Fún ifipamọ́ ní ẹ̀tó, wọ́n lo igbalodun ní 0-5 degrees Celsius, nibiti àwọn ìyin ma yẹ fún ọdun kan àti iyẹn. Ipele erọ ni ibi ifipamọ́ yẹ ki lo kere ju 65% lati dena iroko nini. Àwọn ìyin tó o gbẹ dáadáa (onígbẹ́ erọ kere ju 20%) máa tọjú àkọle wọn fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ osù ní ìgbona ule.