Ìkórè àti Ìṣiṣẹ́ Owú — Iṣẹ́ Àgbẹ̀ Owú ní Gujarat

Owú (Gossypium) jẹ́ igi tó wà nínú ẹ̀yà Malvaceae. Wọ́n ń gbin irú owú méjì ní pàtàkì ní Gujarat: Gossypium hirsutum (owú American Upland, tó ju 90% àgbègbè owú ní India lọ) àti Gossypium arboreum (owú ìbílẹ̀, okùn rẹ̀ kúrú ṣùgbọ́n ó lágbára sí i). Igi náà máa ń gùn tó 1-1.5 mítà, ewé rẹ̀ ní igun mẹ́ta sí márùn-ún, àwọn odòdó rẹ̀ sì jẹ́ àwọ̀ ewé-funfun tó máa ń di èso (boll). Nígbà tí èso bá pọ́n, yóò ṣí, okùn funfun tó wà nínú rẹ̀ á sì hàn.

Ní Gujarat, wọ́n máa ń fún owú ní àkókò kharif ní oṣù Okudu-Agẹmọ (ní ìbẹ̀rẹ̀ òjò). Àwọn èso máa ń ṣí lẹ́yìn ọjọ́ 150-180 lẹ́yìn ìfúnrúgbìn, ìyẹn ni láti oṣù Ọ̀wàrà títí di Ṣẹ́rẹ́. Gbogbo èso lórí igi kì í pọ́n ní àkókò kan náà — nítorí náà wọ́n ní láti kó owú ní ìgbà 3-4 lákòókò kan. Ìkórè àkọ́kọ́ máa ń wáyé ní oṣù Ọ̀wàrà-Ọ̀gún, ìkẹyìn sì ní Ṣẹ́rẹ́-Èrèlé. Ẹ kó owú ní kùtùkùtù òwúrọ̀ lẹ́yìn tí ìrì bá ti gbẹ — owú tí ó tutù máa ń wúwo sí i, dídára rẹ̀ sì máa ń dín kù.

Kó àwọn èso tí ó ti ṣí pátápátá nìkan. Èso tí ó ti ṣí máa ń là sí apá mẹ́ta sí márùn-ún (locules), okùn funfun tó wà nínú rẹ̀ á sì wú jáde. Má ṣe kó èso aláwọ̀ ewé, àwọn tí ó ṣí láàárín, tàbí àwọn aláwọ̀ rírẹ̀ẹ́rẹ̀ — àwọn wọ̀nyí kò tíì pọ́n, dídára okùn wọn kò sì ní dára. Fi àwọn èso aláìsàn (àwọn tí ó ní àmì aláwọ̀ bùráùnù, àmì dúdú) sí ọ̀tọ̀ — má ṣe da wọ́n pọ̀ mọ́ okùn aláìlera.

Fi ìka ọwọ́ rẹ mú okùn náà nínú èso tí ó ti ṣí kí o sì fà á jáde. Okùn náà gbọ́dọ̀ jáde ní ìrọ̀rùn — má ṣe lo agbára púpọ̀. Ṣọ́ra kí apá gbígbẹ ti èso (bract, burr) má bà á — ìdọ̀tí yìí máa ń dà pọ̀ mọ́ okùn, yóò sì dín gírédì rẹ̀ kù. Lo ọwọ́ méjèèjì: fi ọwọ́ kan mú ẹ̀ka, fi èkejì kó okùn náà. Olùkórè tó mọ iṣẹ́ lè kó kìló 30-40 owú lójúmọ́.

Fi owú tí a ti kó sínú àpò ìkórè tí ó so mọ́ èjìká. Nígbà tí àpò bá kún, da á sínú àpò kòkòrò ńlá. Má ṣe fún owú náà lókun — títẹ rẹ̀ púpọ̀ máa ń jẹ́ kí okùn náà di rúkèrúdò. Ṣọ́ra kí ewé, ẹ̀ka, àti erùpẹ̀ má bà wọ̀ sínú owú tí a ti kó. Fi owú tí ó tutù tàbí tí ìrì bà sí ọ̀tọ̀ — owú tí ó ní ọ̀rinrin máa ń mú àìsàn olu wá.

Tẹ́ owú tí a ti kó sórí pẹpẹ ìgbẹ (drying platform) tàbí aṣọ ìbora ní ìpele tínrín. Gbẹ ní oòrùn fún ọjọ́ 2-3, yí padà ní ìgbà 2-3 lójúmọ́ kí ó lè gbẹ dáradára. Ìwọ̀n ọ̀rinrin gbọ́dọ̀ dín kù sí 8-10%. Owú tí ó ní ọ̀rinrin púpọ̀ máa ń já nígbà ìyapa, àìsàn olu sì máa ń bá a nínú ipamọ́. Bo o mọ́lẹ̀ ní àṣálẹ́ tàbí nígbà tí ojo bá ń rọ̀. Gbígbẹ ní àyè gbangba ní Gujarat jẹ́ ohun tí wọ́n sábà máa ń ṣe — èso máa ń jẹ́ kìló 1500-2000 owú fún ẹ̀ka kan.

Mú ewé, ẹ̀ka kékeré, apá gbígbẹ ti èso (burr) àti ìdọ̀tí mìíràn kúrò nínú owú tí a ti gbẹ pẹ̀lú ọwọ́. Ìṣe yìí ni wọ́n ń pè ní 'ìfọṣọ́' tàbí 'ìmúkúrò ìdọ̀tí'. Owú tí ó mọ́ máa ń rí owó tó pọ̀ sí i ní ọjà ní 5-10%. Fi owú tí ó ní àmì tàbí tí àìsàn bà sí ọ̀tọ̀ — wọ́n máa ń dín gírédì rẹ̀ kù.

Owú (kapas) = okùn + irúgbìn. Ìyapa túmọ̀ sí ìyapa okùn (lint) kúrò nínú irúgbìn (seed). Ní ọ̀nà ìbílẹ̀ Gujarat, wọ́n máa ń lo 'churki' — àwọn rólà igi méjì tí wọ́n ń yí padà ní ìtọ́sọ́nà oníkejì. Fi owú sáàárín àwọn rólà méjèèjì — okùn á jáde ní iwájú, irúgbìn á sì kù sẹ́yìn. Pẹ̀lú churki ọwọ́, wọ́n lè ya kìló 5-8 owú lójúmọ́. Ẹ̀rọ ìyapa rólà ti òde-òní ṣiṣẹ́ lórí ìlànà kan náà yìí.

Lẹ́yìn ìyapa, owú máa ń di títẹ̀ àti dídì. Ní ọ̀nà ìbílẹ̀, wọ́n máa ń lo 'dhunai' (ìfọ́n pẹ̀lú ọrun) — wọ́n máa ń lu ọrun wáyà ńlá kan sí orí àkójọ owú. Gbígbọ́n wáyà náà máa ń tú okùn náà sílẹ̀, ó sì máa ń fọ́n wọn. Ìṣe yìí máa ń tò okùn náà sí ìla kan náà, ó máa ń mú àwọn ìdì kúrò, ó sì máa ń yapa ìdọ̀tí kékeré tó kù. Owú tí a ti fọ́n máa ń fúyẹ́, ó rọ, ó sì ṣetán fún dídùn.

Ìgùn okùn owú (staple) ló ń pinnu dídára rẹ̀. Okùn kúkúrú (short staple): ó kéré ju 21 milímítà lọ — fún aṣọ gogoro. Okùn àárin (medium staple): 22-25 milímítà — fún aṣọ lásán. Okùn gígùn (long staple): 26-32 milímítà — fún aṣọ dídára gíga. Láti ṣàyẹ̀wò ìgùn okùn, mú àwọn okùn díẹ̀ kí o sì nà wọ́n — okùn gígùn máa ń nà ní ìrọ̀rùn, wọ́n sì lágbára sí i. Ní Gujarat, wọ́n ń gbin owú tí okùn rẹ̀ jẹ́ àárin àti gígùn ní pàtàkì.

Tẹ owú tí a ti ya sínú àwọn ẹ̀wọ̀n aṣọ mímọ́ (bale) ní dídì. Ní ọ̀nà ìbílẹ̀, wọ́n máa ń tẹ̀ pẹ̀lú ọwọ́ láti ṣe àwọn ẹ̀wọ̀n kìló 20-30. Di ẹ̀wọ̀n kọ̀ọ̀kan dáadáa pẹ̀lú okùn tàbí rìbọ́ǹ aṣọ. Kọ ìwúwo, gírédì (ìgùn okùn) àti ọjọ́ sí orí ẹ̀wọ̀n kọ̀ọ̀kan. Fi irúgbìn owú pamọ́ ní ọ̀tọ̀ pẹ̀lú — wọ́n ń lò ó fún epo irúgbìn owú àti oúnjẹ ẹranko (àkàrà-epo).

Fi àwọn ẹ̀wọ̀n owú pamọ́ sínú ilé ìpamọ́ gbígbẹ, tí afẹ́fẹ́ ń wọlé dáradáa. Gbé àwọn ẹ̀wọ̀n ga kúrò lórí ilẹ̀ — fi sí orí pátákó igi tàbí pẹpẹ. Jìnnà sí ọ̀rinrin — tí ọ̀rinrin bá kọjá 8-10%, àìsàn olu àti ìbàjẹ́ yóò wáyé. Pa ilé ìpamọ́ mọ́ fún ìdáàbòbò lọ́wọ́ eku àti kòkòrò. Owú tí a bá fi pamọ́ dáradára máa ń pa dídára rẹ̀ mọ́ fún oṣù púpọ̀. Àwọn àgbẹ̀ ní Gujarat máa ń ta owú ní ọjà APMC (Agricultural Produce Market Committee).