ลูกลม (ลิ้นลม) — ใบไม้แคถากบิดสองข้าง ลูกร้องไผ่ปากฉลามติดชันอุง กระบอกเวียน หางไก่หวาย ส่งเสียงไล่นก

"ถ้าเสียงยังไม่กลมกลืน นำมาพอกชันอุง (ขี้ผึ้งชันโรง) ที่ปากลูกร้องใหม่ นำไปวิ่งทดลองเสียง จนเป็นที่ถูกใจ" (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้ให้ข้อมูล ประเสริฐ คงหมุน กลุ่มอนุรักษ์ลูกลมบ้านนาหมื่นศรี, CC BY 4.0)

ใช้ไม้แคนาลำตรงไม่มีตา ผึ่งแดดอย่างน้อยราว 2 สัปดาห์ ถากโกลนด้วยขวาน แต่งด้วยขวานถากมือเดียวและมีดตอก แบ่งสามส่วน ส่วนกลางหนากว่าหัวท้ายราว 1 กระเบียด เจาะรูสี่เหลี่ยมจัตุรัสใส่หลอดเรี้ย สองข้างถากให้พลิ้ว ข้างหนึ่งไปซ้าย อีกข้างไปขวา หนาเท่ากันตลอด ด้านหลังโค้งเล็กน้อยคล้ายใบพัด ปลายสองข้างหยัก เจาะรูข้างละ 2 คู่ไว้ผูกลูกร้องและลูกเหวย

หลอดเรี้ยทำจากไผ่สีสุกแก่ บากด้านหนึ่งเป็นสี่เหลี่ยมสอดเข้ากลางลูกลม ทาขี้ผึ้งด้านในให้ลื่นไม่ร้อนเมื่อหมุนบนคันเลา ลูกร้องทำจากไผ่สีสุก (ลูกลมเล็กใช้ไผ่หลอดหรือไผ่รวก) ข้างหนึ่งไว้ข้อ เกลาผิวไม่หนาไม่บาง อีกข้างตัดปากฉลามจากปลายราวครึ่งนิ้ว ติดชันอุง ผูกด้วยหวายให้ยื่นพ้นปลายลูกลมข้างละ 2 นิ้ว ปากหันกลับกัน ลูกเหวยทำแบบเดียวกันแต่สั้นและเล็กกว่า ไม่พอกชันอุง ผูกริมนอกปากกลับกัน

เส้าเป็นไผ่สีสุกแก่ลำตรง ปลายตัดเสมอไว้ข้อ สอดในกระบอกเวียน ลูกลมใหญ่ผูกไผ่เสริมอีก 3 ลำใต้กระบอกเวียน 3 เปลาะ แยกเป็น 3 ขา กระบอกเวียนเป็นไผ่สีสุกปล้องยาว ตัดข้อหัวท้าย ไว้ข้อกลาง สวมปลายเส้า รัดหวายกันแตก เหนือข้อเจาะรูสอดคันเลา คันเลาเป็นไม้เหนียวแข็ง ข้างหน้าติดลูกลม ปล่อยยาวไปข้างหลังติดหางไก่ หางไก่เป็นทางหวายน้ำซ้อนอย่างน้อย 3 ทาง ผูกพู่ที่ปลาย เทียวเหนือกระบอกเวียน ติดผ้าอย่างน้อย 3 ผืนสีสลับ

ภาพวาดลูกลมและการปักลูกลม (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้ให้ข้อมูล ประเสริฐ คงหมุน กลุ่มอนุรักษ์ลูกลมบ้านนาหมื่นศรี, CC BY 4.0)

ลูกลมเล็ก ให้คนจับคันเลาวิ่งทดสอบ ฟังเสียง ถ้ายังไม่กลมกลืน พอกชันอุงที่ปากลูกร้องแล้ววิ่งใหม่ ลูกลมใหญ่ปักกับต้นไม้เตี้ยทดสอบก่อน อาจเป็นสัปดาห์ แล้วจึงปักบนต้นไม้สูง ใช้ไล่นกในนาและบอกทิศทางลม การปักลูกลมใหญ่บนต้นไม้สูงต้องใช้หลายคน ระวังตกจากที่สูง

ลูกลมพบมากทางใต้ ติดบนยอดไม้สูงใกล้ศาลาพัก การปักลูกลมใหญ่มีพิธี นิมนต์พระอย่างน้อย 5 รูป ปัจจุบันจังหวัดตรังจัดแข่งขันประจำปีช่วงกุมภาพันธ์ วัดกันที่เสียงและสัดส่วน กลุ่มอนุรักษ์ลูกลมบ้านนาหมื่นศรีทำขนาดเล็กเป็นของเล่นและของฝาก การปักลูกลมใหญ่บนต้นไม้สูงต้องใช้หลายคน ระวังตกจากที่สูง แหล่งข้อมูล: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ฐานข้อมูลเครื่องมือเครื่องใช้พื้นบ้าน "ลูกลม" ผู้ให้ข้อมูล ประเสริฐ คงหมุน ประธานกลุ่มอนุรักษ์ลูกลม บ้านนาหมื่นศรี (สัญญาอนุญาต CC BY 4.0) **ข้อจำกัด** แหล่งข้อมูลไม่ให้ขนาดหลอดเรี้ย คันเลา หรือเส้า ไม่มีรายการสินค้าสำหรับไม้แค หวาย และชันอุง จึงระบุไว้ในข้อความ