Barwienie owocami czarnego bzu — ulotny fiolet z żywopłotu

Użyj 200-300% masy włókna (WOF) świeżych owoców albo 100% suszonych. Na 100 g wełny zbierz 200-300 g świeżych, dojrzałych owoców lub 100 g suszonych. Owoce muszą być w pełni dojrzałe — głęboko fioletowoczarne, nie czerwone ani zielone. Niedojrzałe owoce zawierają mniej antocyjanów i dają słabszy, bardziej matowy kolor. Oddziel owoce od szypułek, przeciągając widelcem przez baldachy, i usuń jak najwięcej szypułek: poza kwiatami i dojrzałymi owocami wszystkie części czarnego bzu, w tym łodygi, liście i nasiona, zawierają glikozyd cyjanogenny i są trujące na surowo. Nie jedz niczego z kąpieli barwierskiej i używaj garnka oraz narzędzi przeznaczonych wyłącznie do barwienia. Sok mocno plami też dłonie, więc noś rękawiczki.

Włóż owoce do garnka barwierskiego z około 4 litrami wody. Podgrzej do około 80 °C, poniżej lekkiego wrzenia, i utrzymuj przez 45 minut, od czasu do czasu rozgniatając owoce łyżką, żeby puściły więcej soku. Płyn zrobi się intensywnie, nieprzejrzyście fioletowy — to jedna z najbardziej efektownych kąpieli w barwieniu naturalnym. Nie gotuj gwałtownie — wysoka temperatura rozkłada antocyjany i przesuwa kolor w stronę mętnego brązu.

Przecedź kąpiel barwierską przez sitko o drobnych oczkach do czystego garnka, wyciskając miąższ, by odzyskać cały fioletowy płyn. Odcedzona kąpiel powinna być głęboko i żywo fioletowa — w tym stężeniu niemal czarna. Zużyty miąższ wyrzuć lub dodaj do kompostu. Kolor tej kąpieli jest zwodniczo piękny — wygląda, jakby mógł dać trwały fiolet, i właśnie tego uczy czarny bez.

Pozwól odcedzonej kąpieli ostygnąć do temperatury pokojowej. Namocz wcześniej wełnę zaprawioną ałunem, odciśnij nadmiar wody i zanurz ją w kąpieli. Powoli podgrzej do 80 °C i utrzymuj przez 45 minut, obracając co 10 minut. Wełna szybko przyjmie fiolet. Motek wyjdzie w bogatym, głębokim fioletowo-liliowym kolorze, który na mokro wygląda wspaniale.

Zostaw wełnę do ostygnięcia w kąpieli na noc, potem wyjmij ją i wypłucz w letniej wodzie. Woda z płukania będzie fioletowa — wypłukuje się więcej koloru niż w przypadku dobrze utrwalonych barwników zaprawowych, takich jak marzanna czy koszenila, i to pierwszy znak nietrwałości czarnego bzu. Sucha wełna będzie delikatnie lawendowo-fioletowa, jaśniejsza, niż można by się spodziewać po tak ciemnej kąpieli. Wysusz ją w cieniu.

Przetnij suchy motek na pół. Jedną połowę schowaj do ciemnej szuflady. Drugą przypnij do najbardziej nasłonecznionego okna. Porównaj obie próbki obok siebie po dwóch tygodniach i ponownie po miesiącu. Próbka z okna wyblaknie, od fioletu w stronę tonów szarych lub brązowawych, a różnica rośnie, im dłużej wisi. To najważniejsza lekcja: antocyjany czarnego bzu są wrażliwe na pH, wrażliwe na światło i słabo związane. Żadna zaprawa nie czyni ich światłotrwałymi — niestabilna jest sama cząsteczka pigmentu. Zrozumienie tej zasady chroni barwiarza przed marnowaniem drogiego włókna na inne nietrwałe barwniki (świeże jeżyny, czerwoną kapustę, buraki), które dają żywe, ale przemijające kolory.