Ekstrakcja rtęci z cynobru — Destylacja żywego srebra z czerwonej rudy

Rtęć (Hg, pierwiastek 80) jest jedynym metalem, który w temperaturze pokojowej występuje w stanie ciekłym. Jej główną rudą jest cynober — siarczek rtęci(II) (HgS), minerał o intensywnym karminowoczerwonym kolorze, zawierający 86,2% rtęci wagowo. Cynober był wydobywany jako pigment co najmniej od 7000 r. p.n.e., a ekstrakcja ciekłej rtęci z niego jest jednym z najstarszych procesów metalurgicznych ludzkości. Teofrast opisał tę procedurę około 315 r. p.n.e., a kopalnie cynobru w Almadén w Hiszpanii działają nieprzerwanie od co najmniej 400 r. p.n.e.

Proces wykorzystuje destylację destrukcyjną: cynober jest podgrzewany w zamkniętej retorcie aż do termicznego rozkładu HgS. W obecności ograniczonego dostępu powietrza dominującą reakcją jest HgS + O₂ → Hg + SO₂, przebiegająca powyżej temperatury około 580 °C. Pary rtęci — której temperatura wrzenia wynosi 356,73 °C — uchodzą przez rurę kondensacyjną, chłodzą się i skraplają w postaci gęstych, srebrzystych kropel, które opadają na dno wypełnionej wodą misy zbierającej.

SKRAJNE ZAGROŻENIE: Pary rtęci są silną, kumulującą się neurotoksyną. Przewlekłe wdychanie powoduje drżenia (tzw. „drżenie kapeluszników”), zmiany osobowości (eretyzm), uszkodzenie nerek i śmierć. Dwutlenek siarki (SO₂) jest żrącym czynnikiem drażniącym drogi oddechowe. Proces ten może być przeprowadzany WYŁĄCZNIE na wolnym powietrzu, z pełnotwarzową maską ochronną z filtrami na pary rtęci i gazy kwaśne, rękawicami odpornymi na chemikalia i odzieżą ochronną. Nigdy nie dotykaj ciekłej rtęci gołymi rękami. Cały sprzęt, który miał kontakt z rtęcią, jest trwale skażony i musi być traktowany jako odpad niebezpieczny.

Ciekła rtęć wyprodukowana w tym procesie jest niezbędnym płynem roboczym do kalibracji termometru Celsjusza według projektu Penny — łącząc ekstrakcję pierwiastków z precyzyjnym pomiarem w nieprzerwanym łańcuchu wiedzy rzemieślniczej.