Gusarura Indabo za Pyrethrum — Isarura ry'Indabo z'Umuti w'Udukoko mu Rwanda

Piretrum (Chrysanthemum cinerariaefolium) to roślina uprawna, która dobrze rośnie w górskich regionach Rwandy, na wysokości 2 000-3 000 metrów nad poziomem morza. Roślina ma srebrzysto-zielone liście i dorasta do 30-75 cm wysokości. Kwiaty przypominają stokrotki — białe płatki ze złotym środkiem. Kwiaty zawierają pyrethrins — naturalny środek owadobójczy bezpieczny dla ludzi i zwierząt stałocieplnych. Rwanda produkuje około 6 000 ton piretrum rocznie, plasując się blisko Kenii i Tanzanii w światowej produkcji.

Czas zbiorów jest kluczowy, ponieważ pyrethrins osiągają najwyższe stężenie, gdy kwiaty są w pełni otwarte. Oznaki dojrzałości: białe płatki są całkowicie otwarte, złoty środek jest dobrze widoczny, a kwiat jeszcze nie zaczął więdnąć. Zbieraj w ciągu 1-2 dni od pełnego rozkwitu. Jeśli się spóźnisz, pyrethrins maleją — zwiędłe kwiaty zawierają znacznie mniej pyrethrins. W Rwandzie zbiory powtarzają się co 2-3 tygodnie w porze suchej (od października do lutego).

Przygotuj wszystkie narzędzia przed wyjściem na pole. Kosz do zbiorów musi być czysty i suchy — wilgoć szybko degraduje pyrethrins. Worki z tkaniny muszą być czyste i suche. Płaszcz z plastiku może pomóc w deszczu. Na stromych polach Rwandy noś buty z dobrą przyczepnością. Chroń się przed słońcem na wysokości 2 500 m — oparzenia słoneczne są możliwe mimo zimna.

Zbiór piretrum odbywa się wyłącznie ręcznie — nie używa się żadnych narzędzi. Chwyć łodygę kwiatu między kciukiem a palcem wskazującym, następnie odłam w miejscu, gdzie kwiat łączy się z łodygą — kwiat powinien odejść czysto. Bierz tylko kwiat, zostaw roślinę. Nie usuwaj liści ani gałązek — roślina musi dalej rosnąć, aby wydać nowe kwiaty za 2-3 tygodnie. Zbieraj tylko w pełni otwarte kwiaty — zostaw te jeszcze nieotwarte. Umieszczaj delikatnie w koszu, aby nie uszkodzić płatków.

Pyrethrins szybko ulegają degradacji pod wpływem światła słonecznego, ciepła i wilgoci. Kwiaty muszą być przeniesione z pola do cienia w ciągu 2-3 godzin od zerwania. Nie wystawiaj ich na słońce podczas transportu — przykryj tkaniną. Nie układaj ich zbyt wysoko — wewnętrzne ciepło uszkadza pyrethrins. Kwiaty umieszczaj luźno w koszu. Jeśli pole jest daleko od miejsca suszenia, transportuj w małych partiach zamiast gromadzić.

Indabo za pyrethrum zanizwa mu gicucu — ntizigomba kugwa mu zuba ryuzuye kuko ryangiza pyrethrins. Tegura urubuga rwo kwaniza mu nzu ifite igicucu ariko ikagira umuyaga uhagije — inzu y'ibati ifunguye ku mpande zose ni nziza. Shyira inkweto z'ibiti ku burebure bwa santimetero 60-80 hejuru y'ubutaka kugira ngo umuyaga ushobore guca munsi no hejuru y'indabo. Ku nkweto, shyiraho udukangara two gufasha umuyaga guca. Urubuga rugomba kuba rusukuye, rutagira umukungugu, kandi rutari hafi y'aho bateramo ibintu byanduza.

Sambura indabo ku dukangara two kwaniza mu buryo bumwe — indabo zigomba kuba ku rwego rumwe, ntiziteranirize. Ubwinshi bw'indabo buri ku dukangara bugomba kuba buto kugira ngo umuyaga uhagije unyure buri ndabo. Hindura indabo inshuro 2-3 ku munsi kugira ngo zume ku mpande zose kimwe. Kwaniza mu gicucu bifata iminsi 4-7 bitewe n'ikirere. Indabo zumye neza zirahinduka zigashyira mu ibara ry'ikijuju-umuhondo kandi zikumva nk'igipapuro. Igihe cy'imvura mu Rwanda, kwaniza bishobora gufata iminsi irenga 7 — menya ko igihe kirekire cyo kwaniza gishobora gutuma pyrethrins zigabanuka.

Indabo zigomba kugera ku rugero rw'ubuhehere ruri munsi ya 10-12% mbere yo gupakira. Ibimenyetso by'uko zumye neza: indabo imeze nk'igipapuro iyo uyifashe, isenyuka iyo uyitonya mu ntoki, n'igiti cy'indabo gicika gikonje. Iyo ufashe indabo ukayikanda mu kiganza, igomba gusenyuka mu duce dutoya — niba ipfunyika nk'igisabo itarasenyuka, iracyari inyerera kandi ntirarangira kwuma. Igipimo cy'ibiro n'indabo zigomba kuba igice cya gatatu (1/3) cy'ibiro by'indabo nshya — indabo 3 kg nshya zigomba gutanga hafi 1 kg y'indabo zumye. Kugenzura ubwumye ni ingenzi kuko indabo zidakumye neza zishobora kwandura udusimba iyo zipakiwe.

Nyuma yo kwuma neza, indabo zihekenywa kugira ngo igice cy'umuhondo (igice kirimo pyrethrins nyinshi) gitandukane n'amababi yera n'igiti. Shyira indabo mu giseke kiziritse maze uzikandagire buhoro n'intoki — amababi yera azasenyuka, n'igice cy'umuhondo kizagwa mu buce butoya. Ushobora kandi gukoresha inkoni ntoya ukandagira buhoro ku ndabo ziri ku gitambara gisukuye. Ntukandagire bikomeye cyane kuko ibyo bishobora gutuma urusenda rwinjiramo mu duce — aho bimaze guhekenywa, koresha icyungo kugira ngo utandukanye ibice binini n'ubudodo.

Nyuma yo guhekenya, tandukanya ibice bitandukanye by'indabo. Igice cy'umuhondo (igice cyo hagati cy'indabo) kirimo pyrethrins nyinshi — hafi 1.0-3.0% by'ibiro byacyo. Amababi yera y'indabo na yo arimo pyrethrins ariko ku rugero ruto — hafi 0.5-1.0%. Igiti cy'indabo kirimo pyrethrins nke cyane. Ibice bitandukanye bipakira ukwabyo kuko agaciro kabyo katandukanye. Igice cy'umuhondo ni cyo gihenze cyane ku isoko. Ibice byose bigomba kubikwa mu mwanya ushyushye kandi utumye kugira ngo pyrethrins zidahungabana.

Pakira indabo zumye mu mifuka y'impuzu igizwe n'imyenda ya jute — ntukoreshe imifuka ya plastiki kuko ishyiramo ubuhehere butuma pyrethrins zonona. Buri mufuka igomba kugira ibiro 20-25 kg — ntiwuzuze cyane kuko gukandagirwa bishobora kwangiza ubwiza bw'indabo. Funga imifuka neza ukoresheje umugozi. Andika kuri buri mufuka: itariki yo gusarura, ibiro, n'ahantu hahinzwe. Ibyo bifasha kugira ngo usoko umenye ubwiza n'inkomoko y'ibicuruzwa. SOPYRWA (Société de Pyrethre au Rwanda) ni yo sosiyete ikuru igura pyrethrum mu Rwanda.

Bika imifuka y'indabo mu bubiko busukuye, bumye kandi butagira izuba. Ubushyuhe bugomba kuba munsi ya dogere 25 Selisiyusi kandi ubuhehere munsi ya 60%. Shyira imifuka ku mbaho z'ibiti (palette) ku burebure bwa santimetero 15-20 hejuru y'ubutaka kugira ngo ubuhehere bw'ubutaka budashyikira imifuka. Rekera umwanya hagati y'imifuka n'urukuta — byibura santimetero 30 — kugira ngo umuyaga uhagije ushobore guca. Ntushyire imifuka hafi y'ibintu byanduza, ibintu binuka cyangwa imiti. Genzura imifuka buri byumweru 2 urebe ko nta dusimba cyangwa ubuhehere.

Po zbiorach pole powinno być przygotowane do następnych zbiorów w ciągu 2-3 tygodni. Usuń pozostałe chwasty lub widoczne kamienie. Jeśli gleba jest sucha, podlewaj powoli wczesnym rankiem lub wieczorem — nie podlewaj w gorący dzień, ponieważ może to uszkodzić sadzonki. Nałóż nawóz organiczny (kompost lub obornik) wokół każdej rośliny — około 100-200 gramów na roślinę. Roślina piretrum może dawać plony przez 3-5 lat bez wymiany, ale najlepsze zbiory przypadają na lata 2 i 3. Po 4-5 latach roślina musi być posadzona na nowo.

Wartość piretrum zależy od stężenia pyrethrins w kwiatach — partia kwiatów zawierająca 1,0-3,0% pyrethrins jest najcenniejsza. Kupujący powinni wiedzieć, że kwiaty zebrane we właściwym czasie (w pełni dojrzałe) dają więcej pyrethrins niż te zebrane zbyt wcześnie lub zbyt późno. Dobrze wysuszone kwiaty (wilgotność poniżej 12%) przechowują się lepiej niż te niedostatecznie wysuszone. Rwanda sprzedaje większość swojego piretrum przez SOPYRWA firmom zagranicznym produkującym środki owadobójcze. Ceny mają tendencję do zmian, ale w ciągu roku piretrum może osiągnąć 6-10 dolarów za kilogram ekstraktu. Dobre zbiory, właściwe przetwarzanie i dobre przechowywanie pozwalają rolnikowi uzyskać dobrą cenę.