Współpraca
SZTUKA
Piękno i dobre samopoczucie
RZEMIOSŁO
KULTURA I HISTORIA
ROZRYWKA
ŚRODOWISKO
JEDZENIE I NAPOJE
INŻYNIERIA ODWROTNA
NAUKI
LEKKOATLETYKA
TECHNOLOGIA
URZĄDZENIA DO NOSZENIA
Synteza aspiryny — reakcja, która zapoczątkowała nowoczesną farmaceutykę
English
Charlie

Autor

Charlie

23. maj 2026DE
63
0
0
1
0

Synteza aspiryny — reakcja, która zapoczątkowała nowoczesną farmaceutykę

Przez tysiące lat uzdrowiciele wiedzieli, że żucie kory wierzby łagodzi ból i obniża gorączkę. Substancja czynna — salicyna, glikozyd, który organizm przekształca w kwas salicylowy — została wyizolowana przez Johanna Buchnera w 1828 roku, a zsyntetyzowana z fenolu przez Hermanna Kolbego w 1859 roku. Kwas salicylowy ma jednak druzgocący efekt uboczny: podrażnia wyściółkę żołądka, powodując nudności, krwawienia i wrzody.

W 1897 roku Felix Hoffmann z firmy Bayer w Elberfeld w Niemczech poddał kwas salicylowy acetylowaniu — zastąpił wolną grupę hydroksylową grupą acetylową, reagując nim z bezwodnikiem octowym. Produkt, kwas acetylosalicylowy (C₉H₈O₄), zachował właściwości przeciwbólowe i przeciwzapalne, ale był znacznie łagodniejszy dla żołądka. Bayer wprowadził go na rynek jako „Aspirin” w 1899 roku i stał się on pierwszym masowo produkowanym lekiem syntetycznym — dając początek nowoczesnemu przemysłowi farmaceutycznemu.

Synteza jest klasyczną reakcją estryfikacji: kwas salicylowy (kwas 2-hydroksybenzoesowy) reaguje z bezwodnikiem octowym w obecności katalizatora, kwasu fosforowego, dając kwas acetylosalicylowy i kwas octowy jako produkt uboczny: C₇H₆O₃ + C₄H₆O₃ → C₉H₈O₄ + CH₃COOH. Reakcja jest szybka, czysta i daje piękne białe, igłowate kryształy — jedną z najbardziej satysfakcjonujących syntez we wstępnej chemii organicznej.

SAFETY WARNING: Bezwodnik octowy jest żrącym środkiem drażniącym — jego opary powodują silne podrażnienie oczu i dróg oddechowych. Kwas fosforowy jest żrący. Pracuj pod wyciągiem lub w dobrze wentylowanym miejscu. Noś gogle i rękawice. Produkt, aspiryna, jest prawdziwym lekiem — ale czystość preparatu z syntezy laboratoryjnej jest nieznana, więc NEVER spożywaj produktu.

Średniozaawansowany
2–3 godziny

Instrukcje

1

Przygotuj sprzęt ochronny i stanowisko pracy

Pracuj w digestorium lub w dobrze wentylowanym miejscu. Załóż gogle chemiczne chroniące przed rozpryskami, rękawice nitrylowe oraz fartuch laboratoryjny. Opary bezwodnika octowego silnie drażnią oczy i drogi oddechowe — w kontakcie z wilgotnymi błonami śluzowymi hydrolizują do kwasu octowego. Miej w pobliżu zlewkę z wodą, aby natychmiast przemyć ewentualne rozlania. Gdy nie używasz bezwodnika octowego, trzymaj butelkę zakorkowaną.

Potrzebne narzędzia:

Gogle chemiczneGogle chemiczne
Rękawice nitryloweRękawice nitrylowe
Fartuch laboratoryjnyFartuch laboratoryjny
2

Odważ kwas salicylowy

Odważ 2,0 g kwasu salicylowego (kwasu 2-hydroksybenzoesowego, C₇H₆O₃) do suchej kolby stożkowej Erlenmeyera o pojemności 125 ml. Kwas salicylowy jest białym krystalicznym proszkiem o lekkim fenolowym zapachu. Po raz pierwszy został zsyntetyzowany przez Hermanna Kolbego w 1859 roku poprzez traktowanie fenolanu sodu dwutlenkiem węgla pod ciśnieniem — reakcja Kolbego-Schmitta, jedna z najwcześniejszych przemysłowych syntez organicznych. Grupa hydroksylowa na pierścieniu benzenowym jest miejscem docelowym acetylowania.

Materiały do tego kroku:

Kwas salicylowyKwas salicylowy2 g

Potrzebne narzędzia:

Precyzyjna waga cyfrowaPrecyzyjna waga cyfrowa
Kolba ErlenmeyeraKolba Erlenmeyera
3

Dodaj bezwodnik octowy

Odmierz 3 ml bezwodnika octowego (C₄H₆O₃) za pomocą cylindra miarowego i dodaj do kwasu salicylowego w kolbie. Bezwodnik octowy to bezbarwna ciecz o ostrym, octowym zapachu — jest to odwodniona forma dwóch cząsteczek kwasu octowego połączonych ze sobą. Jest bardziej reaktywnym czynnikiem acetylującym niż sam kwas octowy, ponieważ reakcja uwalnia kwas octowy (dobrą grupę opuszczającą) zamiast wody. Pracuj szybko i zakręć butelkę — opary są silnym czynnikiem łzawiącym.

Materiały do tego kroku:

Bezwodnik octowyBezwodnik octowy3 ml

Potrzebne narzędzia:

Cylinder miarowyCylinder miarowy
4

Dodaj katalizator w postaci kwasu fosforowego

Dodaj 5 kropli stężonego kwasu fosforowego (H₃PO₄, 85%) do mieszaniny. Kwas pełni rolę katalizatora — protonuje atom tlenu grupy karbonylowej bezwodnika octowego, dzięki czemu atom węgla grupy karbonylowej staje się bardziej elektrofilowy, co przyspiesza atak nukleofilowy grupy hydroksylowej kwasu salicylowego. Delikatnie wymieszaj, obracając naczyniem. Historycznie stosowano kwas siarkowy, jednak kwas fosforowy jest preferowany, ponieważ rzadziej powoduje zwęglenie lub reakcje uboczne.

Potrzebne narzędzia:

Kwas fosforowy (85 %)Kwas fosforowy (85 %)
5

Ogrzewaj w łaźni wodnej w temperaturze 75–85 °C

Umieść kolbę w łaźni wodnej ogrzanej do 75–85 °C. Zamocuj kolbę, aby się nie przewróciła. Ogrzewaj przez 15 minut, od czasu do czasu mieszając ruchem wirowym. Kwas salicylowy rozpuszcza się w miarę postępu reakcji, a mieszanina staje się klarownym roztworem. Reakcja estryfikacji przebiega następująco: C₇H₆O₃ + (CH₃CO)₂O → C₉H₈O₄ + CH₃COOH. Grupa acetylowa z bezwodnika octowego zastępuje wodór w fenolowej grupie hydroksylowej, tworząc wiązanie estrowe, które definiuje aspirynę. Produkt uboczny, kwas octowy, częściowo odparowuje, wydzielając zapach octu.

Potrzebne narzędzia:

Zlewka szklanaZlewka szklana
Termometr laboratoryjnyTermometr laboratoryjny
6

Rozłóż nadmiar bezwodnika octowego wodą

Wyjmij kolbę z łaźni wodnej i ostrożnie dodaj 20 ml zimnej wody destylowanej. Woda reaguje z nadmiarem bezwodnika octowego: (CH₃CO)₂O + H₂O → 2 CH₃COOH. Jest to reakcja egzotermiczna — kolba wyraźnie się ogrzewa. Mieszaj, aż przestanie wydzielać się ciepło. Ten etap niszczy nieprzereagowany bezwodnik octowy, dzięki czemu nie zanieczyszcza produktu. Roztwór jest teraz mieszaniną rozpuszczonej aspiryny, kwasu octowego, kwasu fosforowego i wody.

Materiały do tego kroku:

Woda destylowanaWoda destylowana20 ml

Potrzebne narzędzia:

Bagietka szklanaBagietka szklana
7

Wykrystalizuj aspirynę poprzez ochładzanie

Umieść kolbę w łaźni lodowej i pozostaw do ostygnięcia na 10–15 minut. Gdy roztwór stygnie, kwas acetylosalicylowy wykrystalizowuje w postaci masy białych, igłopodobnych kryształów — aspiryna jest znacznie słabiej rozpuszczalna w zimnej wodzie niż w gorącej. Jeśli kryształy się nie pojawiają, zarysuj wewnętrzną stronę kolby szklanym prętem, aby zapewnić miejsca nukleacji. Kryształy tworzą się szybko, gdy tylko rozpocznie się nukleacja, często wypełniając kolbę gęstą, białą masą w ciągu kilku minut.

8

Przefiltruj i przemyj kryształy

Złóż zestaw do filtracji z lejkiem i bibułą filtracyjną. Przelej zawiesinę kryształów przez filtr. Białe kryształy zatrzymają się na bibule, podczas gdy kwas octowy, kwas fosforowy i woda przejdą przez filtr. Przemyj kryształy dwukrotnie 10 ml zimnej wody destylowanej, aby usunąć resztki kwasu. Delikatnie dociśnij kryształy szpatułką, aby usunąć nadmiar wody. Surowa aspiryna powinna być białym, krystalicznym ciałem stałym o słabym zapachu przypominającym ocet, pochodzącym z pozostałości kwasu octowego.

Materiały do tego kroku:

Bibuła filtracyjnaBibuła filtracyjna1 sztuka

Potrzebne narzędzia:

Lejek szklany z nóżkąLejek szklany z nóżką
9

Wysusz i zważ produkt

Przenieś kryształy na czystą szkiełko zegarkowe lub parownicę i pozostaw do wysuszenia na powietrzu przez 30 minut. Wysuszony produkt to czysty, biały, krystaliczny kwas acetylosalicylowy — aspiryna. Zważ produkt: teoretyczna wydajność z 2,0 g kwasu salicylowego wynosi 2,6 g aspiryny (grupa acetylowa zwiększa masę). Typowe wydajności laboratoryjne to 1,5–2,2 g (60–85%). Kryształy mają charakterystyczny igłowy pokrój i temperaturę topnienia 135 °C — badanie temperatury topnienia jest standardowym sprawdzianem czystości w laboratoriach dydaktycznych.

Potrzebne narzędzia:

ParownicaParownica
10

Test czystości z chlorkiem żelaza(III)

Rozpuść kilka kryształków w 5 ml wody i dodaj 1–2 krople roztworu chlorku żelaza(III) (FeCl₃). Czysta aspiryna nie daje zmiany barwy lub daje bardzo słabe żółte zabarwienie. Jeśli pojawi się głęboka fioletowa barwa, oznacza to obecność nieprzereagowanego kwasu salicylowego — wolna grupa fenolowa hydroksylowa reaguje z żelazem(III), tworząc barwny kompleks. W czystej aspirynie grupa hydroksylowa jest zablokowana przez grupę acetylową, co uniemożliwia reakcję barwną. Jest to jeden z najprostszych i najbardziej eleganckich testów czystości w chemii organicznej.

Materiały do tego kroku:

Roztwór trawiący (chlorek żelaza(III))Roztwór trawiący (chlorek żelaza(III))2 kropel

Potrzebne narzędzia:

Probówka (borokrzemowa)Probówka (borokrzemowa)
11

Przechowuj zsyntetyzowaną aspirynę

Przenieś suchą aspirynę do małej szklanej fiolki i opisz etykietą: ACETYLSALICYLIC ACID (ASPIRIN) — LAB SYNTHESIS — NOT FOR CONSUMPTION. Przechowuj w chłodnym, suchym miejscu. Z czasem aspiryna powoli hydrolizuje z powrotem do kwasu salicylowego i kwasu octowego — dlatego stare tabletki aspiryny pachną octem. Synteza Hoffmanna z 1897 roku stworzyła nie tylko lek, ale cały przemysł: Aspiryna firmy Bayer była pierwszym markowym preparatem farmaceutycznym, pierwszym lekiem sprzedawanym w tabletkach i pozostaje najczęściej stosowanym lekiem w historii — na świecie zużywa się rocznie ponad 100 miliardów tabletek.

Potrzebne narzędzia:

Słoik szklany z pokrywkąSłoik szklany z pokrywką

Materiały

6

Wymagane narzędzia

14

Według tego planu powstaje

CC0 Domena publiczna

Ten plan jest udostępniany na licencji CC0. Możesz go swobodnie kopiować, modyfikować, rozpowszechniać i wykorzystywać do dowolnych celów, bez konieczności uzyskiwania zgody.

Wesprzyj Makera kupując produkty przez jego plan, za co zarabia Prowizja Makera ustalony przez sprzedawców, lub stwórz nową iterację tego planu i dołącz go jako połączenie w swoim własnym planie, aby dzielić się przychodami.

Dyskusja

(0)

Zaloguj się aby dołączyć do dyskusji

Ładowanie komentarzy...