กงจักร (จักรตัดเชือก) — ฝาจีบตีแบน เจาะสองรู ร้อยเชือกป่าน แกว่งให้เชือกเป็นเกลียว ดึงผ่อนสลับให้หมุน

"แกว่งเชือกให้กงจักรหมุน จนทำให้เชือกเป็นเกลียวจนเต็ม พอเกลียวเต็มให้ดึงและผ่อนสลับกัน กงจักรจะหมุนตลอดเวลา" (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร, CC BY 4.0)

วางฝาจีบหงาย ใช้ค้อนทุบจนฝาแบนราบ ฝาจีบที่ตีแบนมีขอบคมหยัก บาดได้ เด็กเล็กให้ใช้กระดาษแข็งแทน

เจาะรู 2 รูตรงกลางฝาด้วยตะปู ห่างกันเล็กน้อย

ร้อยเชือกป่านเข้ารูทั้งสองข้าง แล้วผูกปลายเชือกเข้าหากันให้แน่น

ภาพวาดการเล่นกงจักร (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร, CC BY 4.0)

สอดนิ้วชี้ทั้งสองเข้าในห่วงเชือกสองฝั่ง ปรับให้กงจักรอยู่กลางเชือก แกว่งให้กงจักรหมุนจนเชือกเป็นเกลียวเต็ม แล้วดึงและผ่อนสลับกัน กงจักรจะหมุนตลอด เล่นคนเดียวได้ ฝาจีบที่ตีแบนมีขอบคมหยัก บาดได้ เด็กเล็กให้ใช้กระดาษแข็งแทน

เรียกว่ากงจักรเพราะฝาจีบที่ตีราบมีขอบคมหยัก หมุนคล้ายกงจักร เด็ก ๆ ยังคิดวิธีเล่นใหม่ เช่น ปั่นกับพื้นปูนให้เกิดประกายไฟ ฝาจีบที่ตีแบนมีขอบคมหยัก บาดได้ เด็กเล็กให้ใช้กระดาษแข็งแทน แหล่งข้อมูล: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ฐานข้อมูลเครื่องมือเครื่องใช้พื้นบ้าน "กงจักร" (สัญญาอนุญาต CC BY 4.0) **ข้อจำกัด** แหล่งข้อมูลไม่ให้ความยาวเชือกหรือระยะห่างรูเป็นตัวเลข