เรือมาด — เรือขุดจากซุงทั้งต้น ท้องกลม หัวท้ายแบน เบิกไฟด้วยแกลบ ถ่างกราบด้วยกงดีด

"ใส่แกลบลงไปในร่องแล้วสุมไฟเพื่อให้ตัวเรือร้อนแล้วเบิกปากเรือออก ... เมื่อแกลบไหม้ไฟหมดแล้ว ช่างจะใช้น้ำดับไฟแล้วใช้ขวานถากเนื้อไม้ที่ไหม้ไฟออก ทำเช่นนี้ไปเรื่อย ๆ จนกว่าจะได้ท้องเรือที่ลึกตามต้องการ ขั้นตอนนี้เรียกว่า เบิกไฟ" (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน ศรสวรรค์ แนบเนื้อ และรุ้งตะวัน อ่วมอินทร์, CC BY 4.0)

เลือกซุงไม้สักทองหรือไม้ตะเคียนที่สูง ลำต้นตรง เส้นรอบวงเหมาะกับการขุดเรือ ดูว่าด้านไหนเป็นหัวและท้าย วางซุงบนหมอน ยึดด้วยลิ่มให้แน่น หาจุดศูนย์กลาง กำหนดความกว้างยาวของปากเรือ แล้วถากเป็นโครงเรือคร่าว ๆ เรียกว่าโกลนเรือ

ใช้เลื่อยเปิดปากเรือ พลิกแต่งหางเรือซ้ายขวาให้เป็นรูปเรือหยาบ ๆ เรียกว่ามาด คว่ำเรือลง ใช้ผึ่งหรือขวานถากตามเส้นมาด หงายเรือขึ้น ใช้ผึ่งขุดเซาะเนื้อไม้ด้านในเป็นร่องจากหัวท้ายไปถึงกลางลำ เว้นหัวและท้ายไว้ด้านละประมาณสองศอก หรือราว 60 ซม.

ใส่แกลบลงในร่องแล้วสุมไฟให้ตัวเรือร้อน หรือคว่ำเรือเพื่อย่างเรือ ไล่ความชื้นให้ไม้อ่อนตัว กะปริมาณแกลบให้เหมาะ เมื่อแกลบไหม้หมด ใช้น้ำดับไฟ แล้วใช้ขวานถากเนื้อไม้ที่ไหม้ออก ทำซ้ำจนท้องเรือลึกตามต้องการ ระวังไฟลามกินผนังเรือ เตรียมน้ำดับไฟไว้เสมอ ระวังผึ่งและขวานขณะถาก

พลิกเรือ ใช้กงดีดจับกราบเรือทั้งสองด้านถ่างออกพร้อม ๆ กัน ใช้ไม้ค้ำยันภายในลำเรือให้กราบที่อ่อนตัวจากความร้อนขยายเป็นรูปเรือ ทิ้งไว้ 2-3 วันให้อยู่ตัว แล้วนำไม้ค้ำยันออก เบิกซ้ำได้หลายครั้งจนได้ความกว้างที่ต้องการ

เมื่อทำสำเร็จต้องทดสอบหลายครั้งว่าใช้งานได้ตามต้องการ เรือมาดใหญ่บรรทุกข้าวเปลือกหรือผลไม้ไปขาย ใช้แจวหลายแจว ขนาดกลางใช้สองแจวหรือถ่อ ขนาดเล็กใช้พาย ภาพเรือมาดประทุนขนาดเล็ก ตลาดน้ำคลองลัดมะยม (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน ศรสวรรค์ แนบเนื้อ และรุ้งตะวัน อ่วมอินทร์, CC BY 4.0)

ลา ลูแบร์บันทึกว่าชาวสยามขุดเรือจากซุงท่อนเดียว ยาว 16-20 วา ใช้ความร้อนเบิกปากเรือให้ผายออก เรือมาดเป็นพาหนะสำคัญของชาวคลองลัดมะยม ต่อมาเรือต่อและเรือติดเครื่องยนต์เข้ามาแทน เพราะสะดวกและเบากว่า การขุดเรือต้องฝึกฝนจนชำนาญ ระวังไฟลามกินผนังเรือ เตรียมน้ำดับไฟไว้เสมอ ระวังผึ่งและขวานขณะถาก แหล่งข้อมูล: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ฐานข้อมูลเครื่องมือเครื่องใช้พื้นบ้าน "เรือมาด" ผู้เขียน ศรสวรรค์ แนบเนื้อ และรุ้งตะวัน อ่วมอินทร์ ตลาดน้ำคลองลัดมะยม กรุงเทพฯ (สัญญาอนุญาต CC BY 4.0) **ข้อจำกัด** แหล่งข้อมูลไม่ให้ขนาดซุงหรือขนาดเรือ ไม่มีรายการสินค้าสำหรับแกลบและกงดีด จึงระบุไว้ในข้อความ