ไถ — คันไถกิ่งไม้โค้ง หางยาม หัวหมูติดผาลด้วยครั่ง คอมและแอกน้อย ควายตัวเดียวลาก

"ก่อนใส่ผาลกับหัวหมูจะเคี่ยวครั่งจนเหลว ทาครั่งร้อน ๆ บนผิวไม้หัวหมูประกบกับผาลเหล็ก เมื่อครั่งเย็นจะทำให้ผาลและหัวหมูยึดติดกันแน่น" (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน สนม ครุฑเมือง, CC BY 4.0)

เลือกกิ่งไม้แดง ไม้ประดู่ หรือไม้ชิงชัน ที่โค้งงอคล้ายคันไถอยู่แล้ว ถากด้วยขวานให้เล็กลง ขัดด้วยบุ้งและกระดาษทรายให้เรียบ ทำปลายเป็นรูปดอกบัวตูม เจาะรูปลายร้อยเชือกหนังมัดกับแอกน้อย

ทำหางยามเข้าเดือยกับคันไถ ตอกลิ่มให้สนิทแน่น โคนหางยามเข้าเดือยกับหัวหมู ปลายหางยามถากเล็กลง งอเป็นมือจับ หัวหมูเป็นฐานวางติดพื้น ถากปลายหน้าเป็นเดือยสอดผาล เคี่ยวครั่งจนเหลว ทาครั่งร้อนบนหัวหมู ประกบผาลเหล็ก รอให้ครั่งเย็น ระวังครั่งร้อนลวกมือ

ทำคอมเป็นไม้โค้งพาดคอควาย มัดเชือกค่าวที่ปลายคอมสองข้าง ไปมัดกับปลายแอกน้อย แอกน้อยเป็นไม้ท่อนสั้นราว 50 ซม. เจาะรูกึ่งกลางร้อยเชือกหนังหรือหวาย ควั่นรอยลึกที่ปลายสองข้างสำหรับผูกเชือกค่าว

ภาพการไถนาด้วยควายจริง (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน สนม ครุฑเมือง, CC BY 4.0)

ใช้ควายตัวเดียวลากไถกลับดิน ควายแข็งแรงและไม่กลัวฝน แล้วใช้คราดหรือขลุบทำดินที่ไถให้ก้อนเล็กลงก่อนปลูก ถ้าใช้วัว มักใช้เป็นคู่ลากคราดและขลุบ

ปัจจุบันการไถด้วยวัวควายหาดูยาก เพราะเปลี่ยนมาใช้รถไถเดินตาม ไถที่เคยใช้กลายเป็นฟืนไปเกือบหมด ระวังครั่งร้อน ขวาน และการทำงานใกล้ควาย แหล่งข้อมูล: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ฐานข้อมูลเครื่องมือเครื่องใช้พื้นบ้าน "ไถ" (คันไถวัว) ผู้เขียน สนม ครุฑเมือง (สัญญาอนุญาต CC BY 4.0) **ข้อจำกัด** แหล่งข้อมูลไม่ให้ขนาดคันไถ หางยาม หัวหมู หรือผาล ไม่มีรายการสินค้าสำหรับครั่ง ผาลเหล็ก และเชือกหนัง จึงระบุไว้ในข้อความ