
Cartwright'ın Güç Dokuma Tezgâhı — Buhar ve Suyla Mekanize Dokuma
1785'te, tekstil konusunda hiçbir deneyimi olmayan bir papaz olan Edmund Cartwright, insan kasına değil tamamen mekanik güce dayanan ilk tezgâh olan güç dokuma tezgâhının patentini aldı. Cartwright'ı bir akşam yemeğindeki sohbet motive etti; orada Manchester'lı pamuk tüccarları, yeni iplik eğirme makinelerinin (jenny, su çerçevesi, mule) el dokumacılarının tüketebileceğinden daha hızlı iplik ürettiğinden şikâyet ediyordu. Eğirmenin mekanize edilebiliyorsa dokumanın da edilebileceğini düşündü.
Cartwright'ın ilk prototipi kaba ve pratik değildi; çalıştırmak için iki güçlü adama ihtiyaç duyuyor ve kalitesiz kumaş üretiyordu. Ancak ilke sağlamdı: kam ile çalışan bir mekanizma, çözgü tellerini (heddle) yukarı aşağı hareket ettirebiliyor, mekiği atabiliyor ve atkıyı otomatik olarak sıkıştırabiliyordu; tüm bunlar bir su çarkı ya da buhar motoruyla güçlendiriliyordu. Sonraki yirmi yıl boyunca William Horrocks ve Richard Roberts gibi diğer mühendisler tasarımı geliştirdi ve güç dokuma tezgâhı yaklaşık 1820'de ticari olarak uygulanabilir hale geldi.
Güç dokuma tezgâhı, 1733'te Kay'in uçan mekikiyle başlayan tekstil üretiminin mekanizasyonunu tamamladı. Tek bir insan ömrü içinde, ham liften bitmiş kumaşa kadar her adım insan ellerinden makinelere geçti. 1850'ye gelindiğinde İngiltere'de 250.000'den fazla güç dokuma tezgâhı vardı ve bir zamanlar tekstil ticaretinin aristokratları olan el dokumacıları yoksul düşmüştü. Güç dokuma tezgâhı, Sanayi Devrimi'ni bir eğirme devriminden tam bir tekstil devrimine dönüştüren makinedir.
Talimatlar
Dokuma tezgahının kirişini hazırlayın
Dokuma tezgahının kirişini hazırlayın
Dokuma kirişi (warp beam), tezgahın arkasında yer alan ve yüzlerce ya da binlerce paralel çözgü ipliğini eşit gerginlikte sarılı tutan büyük bir silindirdir. Mekanik dokuma tezgahları için çözgü, ayrı bir çözgü hazırlama makinesinde — ipliklerin paralel olarak ölçülü uzunluklarda sarıldığı büyük bir döner çerçevede — hazırlanır. Hazır çözgü daha sonra tezgahın kirişine aktarılır. Makinede eğrilmiş çözgü ipliği (su çerçevesi ya da mule makinesinden) ise mekanik dokuma sırasındaki gerilmelere dayanabilmesi için nişasta macunuyla apreleme (sizing) işlemine tabi tutulmalıdır.
Bu adım için malzemeler:
Çözgü ipliği1 kgÇözgü ipliklerini heddelerden geçirin
Çözgü ipliklerini heddelerden geçirin
Her çözgü ipliği bir heddeden geçirilir — ortasında bir göz bulunan, bir heddе çerçevesine monte edilmiş tel bir halkadır. Düz dokuma için, birbirini izleyen iplikler 1. ve 2. çerçeveden geçirilir. 1. çerçeve yükseldiğinde, çözgü ipliklerinin yarısı kalkar ve geçit (shed) oluşur. Mekanik dokuma tezgâhı, çerçeveleri sırayla yukarı ve aşağı hareket ettiren kamlar veya tappetlerle bu hareketi otomatikleştirir; ancak 'çekme' (drawing in) olarak adlandırılan ilk geçirme işlemi, her ipliği tek tek elle yapılmaya devam eder.
Gerekli aletler:
Mekanik dokuma tezgâhıÇözgüyü taraktan geçirin
Çözgüyü taraktan geçirin
Kendi gözlerinden geçtikten sonra, her çözgü ipliği tarak (beater) üzerine monte edilmiş, tarak benzeri bir çerçeve olan tarağın bir dişi (aralık) içinden geçer. Tarak, çözgü ipliklerini tezgahın genişliği boyunca eşit şekilde aralar ve her atkı çubuğunu yerine oturtmak için kullanılır. Tarak yoğunluğu (santimetre başına diş sayısı) kumaşın iplik sayısını belirler. İnce bir pamuklu gömleklik kumaş santimetrede 20 diş kullanabilirken, kaba kanvas 6–8 diş kullanır.
Çözgüyü mal demirine bağlayın
Çözgüyü mal demirine bağlayın
Çözgü ipliklerini küçük gruplar halinde toplayın ve bunları mal demiri önlüğüne (ön silindire takılı bir kumaş şeridi) bağlayın. Tüm iplikler gergin ve düz olana kadar çözgü silindirinin frenini çevirerek çözgüyü gerdirin. Tüm genişlik boyunca eşit gerginlik şarttır — mekanik dokuma tezgâhları, en ufak gerginlik farkını kumaşta görünür kusurlara dönüştürecek hızlarda çalışır.
Atkı bobini ile mekiği yükleyin
Atkı bobini ile mekiği yükleyin
Sarılmış bir atkı ipliği bobinini mekiğin içine yerleştirin. Mekanik dokuma tezgâhlarında mekik, atış mekanizması tarafından yüksek hızda fırlatılmaya dayanabilmesi için metal uçlarla güçlendirilmiş, sağlam bir kayık mekiktir. Atkı ipliği, mekik gövdesindeki küçük bir delik veya gerginlik gözünden geçer. Bobinin serbestçe dönmesini sağlayın — sıkışmış bir bobin, mekiğin ipliği çözgü geçidine temiz bir şekilde yerleştirmek yerine çözgüler arasında sürüklemesine neden olur.
Bu adım için malzemeler:
Atkı ipliği500 gGüç kaynağını dokuma tezgahına bağlayın
Güç kaynağını dokuma tezgahına bağlayın
Mekanik dokuma tezgahı, kayışlar ve kasnaklar aracılığıyla bir su çarkına veya buhar motoruna bağlı bir ana milden tahrik edilir. Bir kavrama kolunun devreye alınması, tezgahı dönen ana mile bağlar. Tezgahın iç kam mekanizması, bu sürekli dönüşü dokumanın ardışık hareketlerine dönüştürür: çözgüyü açma (şedding), mekiği atma (picking) ve atkıyı yerine iterek sıkıştırma (beating).
Tezgahı yavaş hızda çalıştırın
Tezgahı yavaş hızda çalıştırın
Kavramayı devreye sokun ve tezgahın ilk birkaç atımı için azaltılmış hızda çalışmasına izin verin. Çözgü ayırma hareketini izleyin: levent çerçeveleri temiz bir şekilde yükselip alçalmalı ve mekik için net bir açıklık oluşturmalıdır. Mekik tüm genişlik boyunca uçmalı ve karşı mekik kutusuna sağlam bir şekilde oturmalıdır. Vurucu öne doğru sallanarak atkıyı kumaşın kenarına (dokunmuş kumaşın kenarı) sıkıca itmelidir.
Otomatik atma hareketini gözlemleyin
Otomatik atma hareketini gözlemleyin
Kay'ın uçan mekiğinden türetilen atma mekanizması, her çevrimde mekiği tam doğru anda dokuma tezgâhının karşı tarafına fırlatmak için kam tahrikli bir kol kullanır. Zamanlama kritiktir: mekik, geçit (shed) tamamen açıldıktan sonra ve kapanmaya başlamadan önce geçmelidir. Erken dönem mekanik dokuma tezgâhlarında yanlış zamanlanmış atımlar, mekiğin kapanmakta olan çözgüye çarpmasına, ipliklerin kopmasına ve mekiğin hasar görmesine neden oluyordu; bu şiddetli olaya 'smash' (çarpma) adı verilirdi.
Çözgü durdurma mekanizmasını izleyin
Çözgü durdurma mekanizmasını izleyin
Mekanik dokuma tezgahları, otomatik bir çözgü durdurma mekanizması içerir — kopmuş çözgü ipliklerini algılayan ve tezgahı anında durduran bir algılama sistemidir. Her çözgü ipliği ince bir metal düşürme telinden geçer. Bir iplik koparsa, düşürme teli aşağı düşer ve kavramayı devre dışı bırakan bir kolu tetikler. Bu, tezgahın eksik bir iplikle dokuma yapmasını önler; aksi takdirde kumaşta görünür bir çizgi oluşur. Kopan ipliği yeniden bağlayın ve tezgahı tekrar çalıştırın.
Çalışma hızına çıkın
Çalışma hızına çıkın
Tezgah düzgün çalışmaya başladığında tam çalışma hızına çıkın. Erken bir güç dokuma tezgahı dakikada 60–80 atkı ile çalışırdı; 1830'lara gelindiğinde geliştirilmiş tasarımlar dakikada 100–120 atkıya ulaştı. Tam hızda mekik tezgahın içinde bir bulanıklık gibi geçer ve tokmak sürekli bir ritimle sallanır. Güç dokuma tezgahlarıyla dolu bir dokuma atölyesinin gürültüsü o kadar yoğundu ki işçiler dudak okuyarak iletişim kurardı — bu uygulamaya 'mee-mawing' denirdi.
Çalışma sırasında boş bobinleri değiştirme
Çalışma sırasında boş bobinleri değiştirme
Atkı bobini bittiğinde mekik iplik bırakmadan uçar. Operatörün tezgahı durdurması, boş bobini çıkarıp yerine dolu bir bobin takması ve yeniden başlatması gerekir. Daha sonraki güç dokuma tezgâhlarında, durmadan bobin değiştiren otomatik bir mekanizma (1894 tarihli Northrop otomatik tezgâhı) bobinleri durdurmadan değiştirdi; ancak Cartwright döneminde bu hâlâ elle yapılan bir işti ve her dokumacının aynı anda yalnızca 2–4 tezgâhla ilgilenebilmesinin başlıca nedeniydi.
Biriken kumaşı ilerletin
Biriken kumaşı ilerletin
Kumaş ışınındaki bir çıkrıkli mekanizma, dokunan kumaşı her birkaç atıştan sonra küçük bir adımla otomatik olarak ileri taşır ve dokuma cephesini tarağa sabit bir mesafede tutar. Çekme hızı, kumaşın santimetre başına atkı sayısını (atkı yoğunluğu) belirler. Bu mekanik hassasiyet, hiçbir el dokumacısının elde edemeyeceği kadar tutarlı bir atkı yoğunluğuna sahip kumaş üretir.
Dokuma sırasında kumaşı denetleyin
Dokuma sırasında kumaşı denetleyin
Kumaş yüzeyini periyodik olarak kusurlar açısından inceleyin: kopmuş çözgü uçları (dikey çizgiler), çift atkı (aynı açıklıkta iki atkı ipliği), gevşek kenarlar veya makinelerden kaynaklanan yağ lekeleri. Kusurları tebeşir çizgisiyle işaretleyin, böylece bitirme aşamasında onarılabilsinler. Becerikli bir mekanik dokuma tezgahı dokumacısı, kaliteyi korurken birden fazla tezgaha bakabilirdi — 1840'lı yıllara gelindiğinde bir dokumacı genellikle 4 tezgahı yönetiyor ve bu, 15 el dokumacısının ürettiği kadar kumaş üretiyordu.
Bitmiş kumaşı tezgâhtan çıkarın
Bitmiş kumaşı tezgâhtan çıkarın
Çözgü tükendiğinde (ya da istenen kumaş uzunluğuna ulaşıldığında) tezgâhı durdurun, gerginlik telleri (heddeler) arkasında kalan çözgüyü kesin ve bitmiş kumaşı kumaş merdanesinden sarın. Tam bir çözgü, 50–100 metre kesintisiz kumaş üretebilir. Ham kumaş ('grey goods' ya da 'loomstate' olarak adlandırılır), satışa sunulmadan önce haşıl sökme, ağartma, boyama ve ütüleme için bitim işlemleri bölümüne gönderilir.
Gerekli aletler:
MakasGüç dokuma tezgâhının dönüştürücü etkisini anlayın
Güç dokuma tezgâhının dönüştürücü etkisini anlayın
Güç dokuma tezgâhı, tekstil mekanizasyonu zincirindeki son halkaydı. 1733'te Kay uçan mekiği icat etti. 1764–1779 yılları arasında jenny, su çerçevesi ve katır (mule) iplik eğirmeyi mekanize etti. 1785'te Cartwright dokumayı mekanize etti. 52 yıl içinde, liften kumaşa kadar her adım makineyle yürütülür hale geldi. İngiltere'de pamuklu kumaş üretimi 1760'ta 2 milyon poundtan 1830'a gelindiğinde 300 milyon poundun üzerine çıktı — 150 kat artış. Tekstil devrimi tamamlanmış oldu ve diğer tüm endüstrilerin izleyeceği endüstriyel üretim şablonu belirlenmiş oldu.
Malzemeler
2- 1 kgYer Tutucu
- 500 gYer Tutucu
Bağlı Plan Malzemeleri

Weaving with a Flying Shuttle — Kay's Invention That Launched the Textile Revolution
Tex tarafından
Tekstil ve Deri

Crompton's Spinning Mule — The Machine That Made Fine Cotton Possible
Tex tarafından
Tekstil ve Deri

Arkwright's Water Frame — Roller-Drafted Warp Yarn by Water Power
Tex tarafından
Tekstil ve Deri
Bu planla yapılan
İlgili Blueprint'ler
Bu blueprint'ler bilgi paylaşır — teknikler, malzemeler veya ilkeler
CC0 Kamu Malı
Bu plan CC0 lisansıyla yayınlanmıştır. İzin almadan kopyalayabilir, değiştirebilir, dağıtabilir ve herhangi bir amaçla kullanabilirsiniz.
Planı üzerinden ürün satın alarak Maker'ı destekleyin, böylece Maker Komisyonu Satıcılar tarafından belirlenen komisyonu kazanırlar veya bu Planın yeni bir versiyonunu oluşturun ve gelir paylaşımı için kendi Planınıza bağlantı olarak ekleyin.



