Gusarura Indabo za Pyrethrum — Isarura ry'Indabo z'Umuti w'Udukoko mu Rwanda

Krizantem (Chrysanthemum cinerariaefolium), Ruanda'nın yüksek dağlarında deniz seviyesinden 2.000-3.000 metre yükseklikte iyi yetişen bir bitkidir. Bitki gümüşi-yeşil yapraklara sahiptir ve 30-75 cm yüksekliğe ulaşır. Çiçekleri papatyaya benzer — beyaz taç yaprakları ve altın renkli bir merkez. Çiçeklerde pyrethrins bulunur — insanlar ve sıcak kanlı hayvanlar için güvenli doğal bir böcek ilacı. Ruanda yılda yaklaşık 6.000 ton krizantem üretir ve dünya üretiminde Kenya ile Tanzanya'ya yakın konumdadır.

Hasat zamanı çok önemlidir çünkü pyrethrins, çiçekler tamamen açıldığında en yüksek konsantrasyona ulaşır. Olgunluk belirtileri: beyaz taç yaprakları tamamen açık, altın renkli merkez net görünür ve çiçek henüz solmaya başlamamış. Tam çiçeklenmeden sonraki 1-2 gün içinde hasat edin. Gecikirse, pyrethrins azalır — solmuş çiçeklerde çok daha az pyrethrins bulunur. Ruanda'da hasat, kurak mevsimde (Ekim'den Şubat'a) her 2-3 haftada bir tekrarlanır.

Tarlaya gitmeden önce tüm araçları hazırlayın. Hasat sepeti temiz ve kuru olmalıdır — nem pyrethrins'i hızla bozar. Bez çuvallar temiz ve kuru olmalıdır. Plastik yağmurluk yağmurda yardımcı olabilir. Ruanda'nın dik yamaçlarındaki tarlalarda iyi tutuşlu ayakkabılar giyin. 2.500 m yükseklikte güneşten korunun — soğuğa rağmen güneş yanığı olabilir.

Krizantem hasadı yalnızca elle yapılır — hiçbir alet kullanılmaz. Çiçek sapını başparmak ve işaret parmağı arasında tutun, sonra çiçeğin sapla birleştiği yerden koparın — çiçek temiz bir şekilde ayrılmalıdır. Yalnızca çiçeği alın, bitkiyi bırakın. Yaprakları veya dalları koparmayın — bitki 2-3 hafta içinde yeni çiçekler üretmek için büyümeye devam etmelidir. Yalnızca tamamen açmış çiçekleri toplayın — henüz açmamışları bırakın. Taç yapraklarına zarar vermemek için sepete nazikçe yerleştirin.

Pyrethrins güneş ışığı, sıcaklık ve nemle hızla bozulur. Çiçekler toplandıktan sonra 2-3 saat içinde tarladan gölgeye taşınmalıdır. Taşıma sırasında güneşe maruz bırakmayın — bezle örtün. Çok yüksek yığmayın — iç ısı pyrethrins'e zarar verir. Çiçekleri sepete gevşek yerleştirin. Tarla kurutma alanından uzaksa, biriktirmek yerine küçük partiler halinde taşıyın.

Indabo za pyrethrum zanizwa mu gicucu — ntizigomba kugwa mu zuba ryuzuye kuko ryangiza pyrethrins. Tegura urubuga rwo kwaniza mu nzu ifite igicucu ariko ikagira umuyaga uhagije — inzu y'ibati ifunguye ku mpande zose ni nziza. Shyira inkweto z'ibiti ku burebure bwa santimetero 60-80 hejuru y'ubutaka kugira ngo umuyaga ushobore guca munsi no hejuru y'indabo. Ku nkweto, shyiraho udukangara two gufasha umuyaga guca. Urubuga rugomba kuba rusukuye, rutagira umukungugu, kandi rutari hafi y'aho bateramo ibintu byanduza.

Sambura indabo ku dukangara two kwaniza mu buryo bumwe — indabo zigomba kuba ku rwego rumwe, ntiziteranirize. Ubwinshi bw'indabo buri ku dukangara bugomba kuba buto kugira ngo umuyaga uhagije unyure buri ndabo. Hindura indabo inshuro 2-3 ku munsi kugira ngo zume ku mpande zose kimwe. Kwaniza mu gicucu bifata iminsi 4-7 bitewe n'ikirere. Indabo zumye neza zirahinduka zigashyira mu ibara ry'ikijuju-umuhondo kandi zikumva nk'igipapuro. Igihe cy'imvura mu Rwanda, kwaniza bishobora gufata iminsi irenga 7 — menya ko igihe kirekire cyo kwaniza gishobora gutuma pyrethrins zigabanuka.

Indabo zigomba kugera ku rugero rw'ubuhehere ruri munsi ya 10-12% mbere yo gupakira. Ibimenyetso by'uko zumye neza: indabo imeze nk'igipapuro iyo uyifashe, isenyuka iyo uyitonya mu ntoki, n'igiti cy'indabo gicika gikonje. Iyo ufashe indabo ukayikanda mu kiganza, igomba gusenyuka mu duce dutoya — niba ipfunyika nk'igisabo itarasenyuka, iracyari inyerera kandi ntirarangira kwuma. Igipimo cy'ibiro n'indabo zigomba kuba igice cya gatatu (1/3) cy'ibiro by'indabo nshya — indabo 3 kg nshya zigomba gutanga hafi 1 kg y'indabo zumye. Kugenzura ubwumye ni ingenzi kuko indabo zidakumye neza zishobora kwandura udusimba iyo zipakiwe.

Nyuma yo kwuma neza, indabo zihekenywa kugira ngo igice cy'umuhondo (igice kirimo pyrethrins nyinshi) gitandukane n'amababi yera n'igiti. Shyira indabo mu giseke kiziritse maze uzikandagire buhoro n'intoki — amababi yera azasenyuka, n'igice cy'umuhondo kizagwa mu buce butoya. Ushobora kandi gukoresha inkoni ntoya ukandagira buhoro ku ndabo ziri ku gitambara gisukuye. Ntukandagire bikomeye cyane kuko ibyo bishobora gutuma urusenda rwinjiramo mu duce — aho bimaze guhekenywa, koresha icyungo kugira ngo utandukanye ibice binini n'ubudodo.

Nyuma yo guhekenya, tandukanya ibice bitandukanye by'indabo. Igice cy'umuhondo (igice cyo hagati cy'indabo) kirimo pyrethrins nyinshi — hafi 1.0-3.0% by'ibiro byacyo. Amababi yera y'indabo na yo arimo pyrethrins ariko ku rugero ruto — hafi 0.5-1.0%. Igiti cy'indabo kirimo pyrethrins nke cyane. Ibice bitandukanye bipakira ukwabyo kuko agaciro kabyo katandukanye. Igice cy'umuhondo ni cyo gihenze cyane ku isoko. Ibice byose bigomba kubikwa mu mwanya ushyushye kandi utumye kugira ngo pyrethrins zidahungabana.

Pakira indabo zumye mu mifuka y'impuzu igizwe n'imyenda ya jute — ntukoreshe imifuka ya plastiki kuko ishyiramo ubuhehere butuma pyrethrins zonona. Buri mufuka igomba kugira ibiro 20-25 kg — ntiwuzuze cyane kuko gukandagirwa bishobora kwangiza ubwiza bw'indabo. Funga imifuka neza ukoresheje umugozi. Andika kuri buri mufuka: itariki yo gusarura, ibiro, n'ahantu hahinzwe. Ibyo bifasha kugira ngo usoko umenye ubwiza n'inkomoko y'ibicuruzwa. SOPYRWA (Société de Pyrethre au Rwanda) ni yo sosiyete ikuru igura pyrethrum mu Rwanda.

Bika imifuka y'indabo mu bubiko busukuye, bumye kandi butagira izuba. Ubushyuhe bugomba kuba munsi ya dogere 25 Selisiyusi kandi ubuhehere munsi ya 60%. Shyira imifuka ku mbaho z'ibiti (palette) ku burebure bwa santimetero 15-20 hejuru y'ubutaka kugira ngo ubuhehere bw'ubutaka budashyikira imifuka. Rekera umwanya hagati y'imifuka n'urukuta — byibura santimetero 30 — kugira ngo umuyaga uhagije ushobore guca. Ntushyire imifuka hafi y'ibintu byanduza, ibintu binuka cyangwa imiti. Genzura imifuka buri byumweru 2 urebe ko nta dusimba cyangwa ubuhehere.

Hasattan sonra tarla 2-3 hafta içinde bir sonraki hasat için hazırlanmalıdır. Kalan yabani otları veya görünür taşları temizleyin. Toprak kuruysa, sabah erken veya akşam yavaşça sulayın — sıcak gündüz sulama fidelere zarar verebilir. Her bitkinin etrafına organik gübre (kompost veya hayvan gübresi) uygulayın — bitki başına yaklaşık 100-200 gram. Bir krizantem bitkisi değiştirilmeden 3-5 yıl boyunca ürün verebilir, ancak en iyi hasat 2. ve 3. yıllarda olur. 4-5 yıl sonra bitki yeniden dikilmelidir.

Krizantemin değeri çiçeklerdeki pyrethrins konsantrasyonuna bağlıdır — %1,0-3,0 pyrethrins içeren bir çiçek partisi en değerlisidir. Alıcılar, doğru zamanda (tam olgunlukta) hasat edilen çiçeklerin çok erken veya çok geç hasat edilenlerden daha fazla pyrethrins verdiğini bilmelidir. İyi kurutulmuş çiçekler (%12'nin altında nem) iyi kurutulmamış olanlara göre daha iyi depolanır. Ruanda krizanteminin çoğunu SOPYRWA aracılığıyla böcek ilacı üreten yabancı şirketlere satmaktadır. Fiyatlar değişme eğilimindedir ancak bir yılda krizantem ekstresi kilogramı başına 6-10 dolara ulaşabilir. İyi hasat, uygun işleme ve iyi depolama çiftçinin iyi bir fiyat almasını sağlar.