Ceviz Mazısından Demir Mazı Mürekkebi Yapımı

Meşe safraları, meşe ağaçlarında Cynipid arılarının (Cynips gallae-tinctoriae ve ilgili türler) yaprak tomurcuklarına yumurta bırakması sonucu oluşan anormal büyümelerdir. Ağaç, larvayı sert, yuvarlak ve tanik asidi (galotanen) bakımından zengin bir büyümeyle çevreler; bu madde safranın kuru ağırlığının %50-70'ini oluşturabilir. Aleppo safraları (Quercus infectoria'dan, Türkiye ve Orta Doğu'da bulunur), çok yüksek tanen içerikleri nedeniyle tarihsel olarak altın standart kabul edilir. Quercus robur veya Quercus petraea'dan elde edilen Avrupa meşe safraları da iyi sonuç verir. Sert, kuru ve kahverengi safraları toplayın; yeşil safralar hâlâ canlı larva içerir ve tanen oranı daha düşüktür. Ayrıca kaligrafi veya doğal boya tedarikçilerinden kurutulmuş meşe safrası satın alabilirsiniz.

Kuru meşe mazılarını bir havanın içine koyun ve havan tokmağını kullanarak küçük parçalara ezin. İnce toz olmasına gerek yok — yaklaşık 3-5 mm büyüklüğünde parçalar yeterlidir, çünkü tanenler sıcak suda kolayca çözünür. Havan kullanmak zorsa, mazıları kalın bir bezden yapılmış bir torbanın içine koyup sert bir yüzey üzerinde çekiçle vurun. Amaç, sert dış kabuğu kırmak ve iç kısmı açığa çıkarmaktır; bu da tanen çıkarımı için yüzey alanını en üst düzeye çıkarır. Ağırlıkça yaklaşık 3:1 mazı-demir sülfat oranıyla yaklaşık 30 g ezilmiş mazı malzemesi elde etmelisiniz (bu, birçok tarihi tarifte belgelenmiş geleneksel ortaçağ oranıdır).

Ezilmiş safra tanelerini bir tencereye veya ısıya dayanıklı cam bir kavanoza yerleştirin ve 250ml damıtılmış su ya da yağmur suyu ekleyin. Musluk suyu, mürekkep kimyasını bozabilecek klor ve mineraller içerir. İki çıkarma yöntemi vardır: (1) Soğuk çıkarma: safra tanelerini oda sıcaklığında, ara sıra karıştırarak 2-3 gün bekletin — bu, daha açık renkli ama genellikle daha saf bir özüt verir. (2) Sıcak çıkarma: karışımı hafif kaynama noktasına (fokur fokur kaynamadan) getirin ve 30-60 dakika bu sıcaklıkta tutun — bu, tanenleri daha hızlı ve daha eksiksiz çıkarır. Tarihi tarifler çeşitlilik gösteriyordu: bazıları su yerine şarap veya sirke içinde bekletiyor, bazıları ise safra taneleri haftalarca pencere pervazında yağmur suyunda bırakıyordu. Güvenilir bir ilk parti için sıcak yöntemi kullanın: 45 dakika hafifçe kaynatın, ardından oda sıcaklığına kadar soğumaya bırakın.

Ekstraksiyon tamamlanıp sıvı oda sıcaklığına soğuduktan sonra, sıvıyı ince bir elekten veya peynir bezinden geçirerek temiz bir cam kavanoza süzün. Safra parçalarından mümkün olduğunca fazla sıvı çıkarmak için peynir bezini sıkın. Sıvı koyu kehribar-kahverengi olmalıdır — bu, esas olarak galotanen ve galik asit içeren, tanen bakımından zengin ekstraktır (galotanen suda galik asit ve glukoza hidrolize olur). Katı safra kalıntısını atın. Yaklaşık 150-200 ml tanen ekstraktı elde etmelisiniz (kaynatma sırasında bir miktar su buharlaşır).

10 g demir sulfat (FeSO4·7H2O) tartın. Kristaller soluk yeşil olmalıdır. Kahverengi veya pas renginde iseler, demir zaten demir(III) sülfata (Fe2(SO4)3) oksitlenmiş demektir ve daha farklı, daha az kullanışlı bir mürekkep üretir. Demir sülfatı ılık tanen özütüne ekleyin ve tamamen çözünene kadar karıştırın. Sıvı hemen koyulaşacak, kehribar-kahverengiden koyu mor-gri veya mavi-siyaha dönüşecektir. Bu renk değişimi, çözünür bir kompleks olan demir(II) galat (demir(II) galotanat) oluştuğunu gösterir. Önümüzdeki saatler ve günlerde bu bileşik havada yavaş yavaş oksitlenerek, çözünmez ve derin siyah olan demir(III) galat (demir(III) galotanat) oluşturur. Mürekkebi kağıt üzerinde kalıcı yapan da bu oksidasyondur.

5 g Arap zamkını az miktarda ılık suda (yaklaşık 20 ml) eritin ve pürüzsüz, bal kıvamında bir çözelti oluşana kadar karıştırın. Arap zamkı, Acacia senegal ağacının kurutulmuş özsuyudur ve mürekkepte iki amaca hizmet eder: bağlayıcı görevi görür (mürekkep parçacıklarının kâğıt yüzeyine tutunmasına yardımcı olur) ve viskoziteyi artırır (mürekkebin uç noktasından pürüzsüz akmasını sağlar). Çözünmüş Arap zamkını mürekkebe ekleyin ve iyice karıştırın. Çok fazla zamk mürekkebi parlak yapar ve kalınlaştığında çatlamaya yatkın hale getirir; çok az zamk ise mürekkebi sulu ve soluk yapar. Geleneksel oran, safra ağırlığının yaklaşık %10-15'i kadardır. Mürekkep daha sonra çok kalın olduğunu gösterirse, az miktarda su ekleyin; çok ince ise, daha fazla Arap zamkı eritip ekleyin.

Demir tanen mürekkebi, özellikle sıcak koşullarda haftalar veya aylar içinde küf geliştirebilen organik bir çözeltidir. Koruyucu olarak 2-3 damla karanfil yağı veya küçük bir kristal timol ekleyin — her ikisi de yüzyıllardır mürekkep yapımında kullanılan geleneksel antimikrobiyal maddelerdir. İyice karıştırın. Kalem ucunu tıkayabilecek çözünmemiş parçacıkları veya çökeltileri gidermek için mürekkebi son bir kez ince tülbent veya kahve filtresinden geçirerek saklama kavanozunuza süzün. Hazır mürekkep serbestçe akmalıdır — bir kalem ucunu batırıp taslak kağıda birkaç kelime yazarak test edin.

Taze mürekkeple birkaç satır yazı yazın. Islakken soluk gri-mor görünecektir — bu normaldir. Demir gallat mürekkebi, kağıt üzerinde ferröz gallat ferrik gallata oksitlendikçe 12-48 saat boyunca koyulaşır. 24 saat sonra yazı derin mavi-siyah olmalı ve tamamen su geçirmez olmalıdır (ferrik gallat suda çözünmez ve selüloz liflerine bağlanır). Su direncini, kurumuş bir çizgiye bir damla su koyarak test edin — çözünmemeli veya bulanıklaşmamalıdır. Kavanozdaki mürekkep de zamanla koyulaşacaktır; daha ağır parçacıklar çöktüğü için her kullanımdan önce çalkalayın veya karıştırın. Doğrudan güneş ışığından uzak, kapalı bir cam kavanozda saklayın. İyi üretilmiş demir gallat mürekkebi kapalı tutulursa yıllarca dayanabilir. Demir gallat mürekkebiyle yazılmış ortaçağ el yazmaları 800 yılı aşkın süredir okunabilir durumdadır.

Mürekkep kuruduktan sonra çok soluk kalırsa: bir sonraki partide demir(II) sülfatı 2-3 g artırın veya mazı özütleme süresini uzatın. Mürekkep siyah yerine kahverengiye dönerse: demir(II) sülfat kullanımdan önce oksitlenmiş olabilir; taze yeşil kristaller temin edin. Mürekkep kumlu olup kalemin ucunu tıkarsa: daha dikkatli süzün ve hafifçe damıtılmış suyla seyreltin. Yüzeyde küf oluşursa: küfü temizleyin, daha fazla karanfil yağı ekleyin ve daha serin bir yerde saklayın. Mürekkep kâğıdı aşındırıp delik oluşturursa (kahverengi delikler olarak görünür): mazıya göre çok fazla demir(II) sülfat kullanmışsınız; fazla serbest demir asidi selülozu yıpratır. Bu sorun (demir mazı mürekkep aşınması olarak bilinir) birçok tarihi belgeye zarar vermiştir. Bir sonraki partide demir(II) sülfatı azaltın. Geleneksel 3:1 mazı-demir oranı tam da bu fazlalığı önlemek için vardır.