Hastane Mavisi ile Mavi Boyama: Avrupa'yı Renklendiren Hasta İdrarı Küpü Fermantasyon Yöntemi

Kurutulmuş vouad indigo pigmenti gerekir — vouad yapraklarının suda bekletilmesi, dövülmesi ve kurutulmasıyla elde edilen yoğunlaştırılmış mavi toz (bkz. tamamlayıcı plan 'Vouad Yapraklarından İndigo Boya Çıkarma'). 100-200 g yün boyamak için küçük bir boya kazanı için 20-30 g kurutulmuş vouad indigo pigmenti kullanın. Vouad indigosu temin edemezseniz, Indigofera tinctoria'dan elde edilen doğal indigo tozu aynı şekilde çalışır — kimyasal molekül aynıdır, sadece farklı bir bitkiden gelir. Kurutulmuş pigment ne kadar koyu ve mavi olursa, boya o kadar güçlüdür.

Geleneksel yöntem, örtülü (ancak kapalı olmayan) bir kapta 7-14 gün bekletilmiş bayat insan idrarı kullanır. Bu süre boyunca bakteriler idrardaki üreyi amonyağa dönüştürür — sıvı kuvvetli alkali hale gelir ve güçlü bir amonyak kokusu yayar. Küçük bir kap için yaklaşık 5 litre gerekir. Modern alternatif, ılık suda çözülmüş granül üredir: litre suya 100 g üre, pH'ı yükseltmek için bir yemek kaşığı çamaşır sodası (sodyum karbonat) ile. Her iki yöntem de aynı kimyayı sağlar: alkali, indirgeyici bir ortam.

Büyük bir taş kap, gıda sınıfı plastik kova veya paslanmaz çelik tencere kullanın — en az 8 litre tutabilen, tepkimeye girmeyen herhangi bir kap uygundur. Kap örtülmeli ancak havayla tamamen temas etmeyecek şekilde kapatılmamalıdır; fermentasyon gazlarının çıkmasına izin verirken yüzeyi havadan korumalıdır. Gevşek oturan bir kapak veya ağzının üzerine bağlanmış bir bez işe yarar. Kabı sıcak bir yere yerleştirin (ideal sıcaklık 25-35°C'dir — sıcak bir oda, bir radyatörün yakını veya yazın dış mekân). Fermentasyonun ilerlemesi için sıcaklık gereklidir. Amonyak kokusu çok yoğun olduğundan dışarıda veya iyi havalandırılan bir dış mekânda çalışın.

Isatis tinctoria (hint çividi) çivit mavisi pigmentini ince bir toz haline getirin. Az miktarda bayat idrar veya üre çözeltisiyle bir macun hazırlayın, ardından bu macunu kaptaki alkali sıvının tamamına karıştırın. Nazikçe ama iyice karıştırın; çivit mavisinin fazla hava karışmadan eşit dağılmasını istersiniz (hava çivit mavisini yeniden oksitler, bu da ihtiyacınızın tam tersidir). Sıvı koyu, bulanık bir mavi-yeşil renk alacaktır. Toplam hacim yaklaşık 6-8 litreye ulaşması için gerekirse ılık su ekleyin.

Kabı örtün ve sıcak bir yerde bırakın. Günde bir ya da iki kez, ancak az miktarda, nazikçe karıştırın; her karıştırma oksijen sokar. İdrardaki (ya da ortamda bulunan) bakteriler oksijeni tüketmeye ve organik maddeyi fermente etmeye başlar; bu da indigoyu indirgemek için gereken anaerobik koşulları oluşturur. 3-7 gün içinde kazan değişir: yüzeyde bakır-bronz metalik bir parlaklık (the 'flower' — "çiçek") oluşur, yüzeyin altındaki sıvı opak maviden berrak sarı-yeşile döner ve koku yoğunlaşır. Sarı-yeşil renk, indigonun çözünür form olan lösko-indigoya indirgendiğinin işaretidir.

Küpe hazır olduğunda üç işaret görülür: (1) yüzeyde metalik bakır parıltısı — bu, sıvının havayla temas ettiği yerde ince bir film oluşturan okside indigodur, (2) yüzeyin altındaki sıvı mavi değil, berrak sarı-yeşildir — bu, indigonun indirgenmiş, çözünür halde olduğu anlamına gelir ve (3) koku güçlü bir şekilde amonyaklıdır ancak belirgin bir fermantasyon karakteri taşır. Beyaz bir kumaş şeridi küpeye daldırın, iki dakika orada tutun, sonra çıkarın. Kumaş sarı-yeşil çıkar ve 30 saniye içinde havada mavileşirse küpe çalışıyor demektir. Çıkardığınızda kumaş maviyse, küpede çok fazla hava vardır — indirgenmemiştir. Daha az karıştırın ve bir gün daha bekleyin.

İndigo'nun mordana ihtiyacı yoktur — lif yapısı içinde mekanik olarak tutunur, proteine kimyasal olarak bağlanmaz. Yünü ılık suda önceden ıslatın ve fazla suyunu sıkın. Yünü nazikçe boya küvetine indirin ve yüzeyin altına itin. Sıçratmaktan ve karıştırmaktan kaçının — küvete giren her hava kabarcığı indirgenmiş indigonun bir kısmını yeniden oksitler ve boya banyosunu zayıflatır. Yünü tamamen batırın ve karıştırmadan bırakıp ıslanmasını sağlayın. Eldiven takın — alkali sıvı cilde zararlıdır.

Yünü 15-30 dakika boyunca solüsyonun altında bırakın. Yünü nazikçe bir veya iki kez çevirin ve her zaman yüzeyin altında tutun. İndirgenmiş indigo (lökoindigo) lifin içine nüfuz ediyor — yün suyun altında mavi değil, sarımsı yeşil görünecektir. Bu doğrudur. Mavi renk yalnızca yün çıkarılıp havaya maruz bırakıldıktan sonra ortaya çıkar. Daha uzun bekletme daha koyu bir renk verir, ancak pratik bir sınır vardır — yaklaşık 30 dakikadan sonra emilim hızı önemli ölçüde yavaşlar.

Yünü küvetten yavaşça kaldırın, fazla sıvının kaba geri akmasına izin verin. Küvetin üzerinde hafifçe sıkın. Ardından yünü açık havada bir askıya veya çamaşır ipine yayın. Birkaç saniye içinde sihir gerçekleşir: sarı-yeşil yün önce mavi-yeşile döner, ardından atmosferdeki oksijen lösko-indigoyu yeniden oksitleyip suda çözünmeyen indigo pigmentine dönüştürdükçe koyu maviye dönüşür; bu pigment artık yün liflerinin içinde kalıcı olarak tutulur. Tam renk gelişimi için oksidasyon 15-20 dakika sürer. Bu, binlerce yıldır boyacıları hayrete düşüren andır: rengin doğrudan havadan ortaya çıkması.

Tek bir daldırma açık ila orta mavi bir ton verir. Daha koyu bir renk için yünü yeniden daldırın: havada 20 dakika tamamen oksitlenmesine izin verin, ardından tekrar 15-30 dakika boyunca boyama kazanına batırın ve yeniden oksitlenmesine izin verin. Her döngü bir katman daha indigo ekler. Geleneksel boyacılar, zengin ve koyu bir mavi için genellikle 3-5 daldırma yapardı. Ortaçağda hısvik (woad) ile boyanmış kumaşlar daldırma sayısına göre derecelendirilirdi; her ek daldırma rengi koyulaştırır ve fiyatını artırırdı. Çok koyu lacivert mavi, birkaç gün boyunca 8-10 daldırma gerektirebilirdi.

Son daldırma ve oksidasyondan sonra yünü temiz suda durulayın — alkali kalıntıyı nötrleştirmek için önce sirke durulaması ile başlayın (litre başına 1 yemek kaşığı), ardından su berrak akana kadar düz suyla durulayın. Yüzeydeki bazı çivit, ince mavi parçacıklar halinde durulanacaktır — bu normaldir. Elyafın içindeki bağlı çivit kalıcıdır. Gölgede asarak kurutun. Hint mavisi (vaid), tüm doğal boyalar arasında ışığa ve yıkamaya en dayanıklı olanlardan biridir — arkeolojik alanlardan çıkan, düzgünce boyanmış vaid dokumaları bin yıl sonra hâlâ mavidir.

Bir fermentasyon küpü canlı bir sistemdir — bakteriler yiyecek ve sıcaklık sağlandığı sürece çalışmaya devam eder. Boyamadan sonra küpü kapatın ve sıcak tutun. Düzenli olarak besleyin: bir fincan bayat idrar veya suda çözülmüş bir yemek kaşığı üre ekleyin. Küp indirgemeyi durdurursa (test bezi sarımsı yeşil yerine mavi çıkarsa), daha fazla alkalilik — çamaşır sodası eklemek — veya bakteriler için daha fazla besin gerekebilir. İyi bakılan bir fermentasyon küpü haftalarca veya aylarca, parti parti boyama yaparak çalışabilir. Tarihi boyahaneler küplerini yıllarca çalışır durumda tuttu; tıpkı ekşi maya kültürleri gibi dikkatle bakıldılar.