Gusarura Indabo za Pyrethrum — Isarura ry'Indabo z'Umuti w'Udukoko mu Rwanda

Cúc trừ trùng (Chrysanthemum cinerariaefolium) là loại cây trồng phát triển tốt ở vùng cao nguyên Rwanda, ở độ cao 2.000-3.000 mét so với mực nước biển. Cây có lá màu xanh bạc và cao 30-75 cm. Hoa giống hoa cúc — cánh hoa trắng với nhụy vàng. Hoa chứa pyrethrins — một loại thuốc trừ sâu tự nhiên an toàn cho con người và động vật máu nóng. Rwanda sản xuất khoảng 6.000 tấn cúc trừ trùng mỗi năm, đứng gần Kenya và Tanzania trong sản lượng toàn cầu.

Thời điểm thu hoạch rất quan trọng vì pyrethrins đạt nồng độ cao nhất khi hoa nở hoàn toàn. Dấu hiệu sẵn sàng: cánh hoa trắng nở hết, nhụy vàng rõ ràng, và hoa chưa bắt đầu héo. Thu hoạch trong vòng 1-2 ngày sau khi nở hoàn toàn. Nếu chậm trễ, pyrethrins giảm — hoa héo chứa ít pyrethrins hơn nhiều. Ở Rwanda, thu hoạch lặp lại mỗi 2-3 tuần trong mùa khô (từ tháng 10 đến tháng 2).

Chuẩn bị tất cả dụng cụ trước khi ra đồng. Giỏ thu hoạch phải sạch và khô — độ ẩm làm hỏng pyrethrins nhanh chóng. Túi vải phải sạch và khô. Áo mưa nhựa có thể hữu ích khi trời mưa. Trên các cánh đồng dốc ở Rwanda, hãy mang giày bám tốt. Bảo vệ khỏi nắng ở độ cao 2.500 m — có thể bị cháy nắng dù trời lạnh.

Thu hoạch cúc trừ trùng chỉ bằng tay — không dùng dụng cụ. Giữ cuống hoa giữa ngón cái và ngón trỏ, sau đó bẻ tại chỗ hoa nối với cuống — hoa phải tách ra gọn gàng. Chỉ lấy hoa, để nguyên cây. Không bỏ lá hay cành — cây phải tiếp tục phát triển để ra hoa mới trong 2-3 tuần. Chỉ hái hoa đã nở hoàn toàn — để lại hoa chưa nở. Đặt nhẹ nhàng vào giỏ để tránh làm hỏng cánh hoa.

Pyrethrins phân hủy nhanh chóng khi tiếp xúc với ánh nắng, nhiệt và độ ẩm. Hoa phải được chuyển từ đồng vào bóng râm trong vòng 2-3 giờ sau khi hái. Không để hoa tiếp xúc với nắng khi vận chuyển — che bằng vải. Không xếp chồng quá cao — nhiệt bên trong làm hỏng pyrethrins. Đặt hoa lỏng trong giỏ. Nếu đồng xa khu vực phơi, vận chuyển từng đợt nhỏ thay vì tích lũy.

Indabo za pyrethrum zanizwa mu gicucu — ntizigomba kugwa mu zuba ryuzuye kuko ryangiza pyrethrins. Tegura urubuga rwo kwaniza mu nzu ifite igicucu ariko ikagira umuyaga uhagije — inzu y'ibati ifunguye ku mpande zose ni nziza. Shyira inkweto z'ibiti ku burebure bwa santimetero 60-80 hejuru y'ubutaka kugira ngo umuyaga ushobore guca munsi no hejuru y'indabo. Ku nkweto, shyiraho udukangara two gufasha umuyaga guca. Urubuga rugomba kuba rusukuye, rutagira umukungugu, kandi rutari hafi y'aho bateramo ibintu byanduza.

Sambura indabo ku dukangara two kwaniza mu buryo bumwe — indabo zigomba kuba ku rwego rumwe, ntiziteranirize. Ubwinshi bw'indabo buri ku dukangara bugomba kuba buto kugira ngo umuyaga uhagije unyure buri ndabo. Hindura indabo inshuro 2-3 ku munsi kugira ngo zume ku mpande zose kimwe. Kwaniza mu gicucu bifata iminsi 4-7 bitewe n'ikirere. Indabo zumye neza zirahinduka zigashyira mu ibara ry'ikijuju-umuhondo kandi zikumva nk'igipapuro. Igihe cy'imvura mu Rwanda, kwaniza bishobora gufata iminsi irenga 7 — menya ko igihe kirekire cyo kwaniza gishobora gutuma pyrethrins zigabanuka.

Indabo zigomba kugera ku rugero rw'ubuhehere ruri munsi ya 10-12% mbere yo gupakira. Ibimenyetso by'uko zumye neza: indabo imeze nk'igipapuro iyo uyifashe, isenyuka iyo uyitonya mu ntoki, n'igiti cy'indabo gicika gikonje. Iyo ufashe indabo ukayikanda mu kiganza, igomba gusenyuka mu duce dutoya — niba ipfunyika nk'igisabo itarasenyuka, iracyari inyerera kandi ntirarangira kwuma. Igipimo cy'ibiro n'indabo zigomba kuba igice cya gatatu (1/3) cy'ibiro by'indabo nshya — indabo 3 kg nshya zigomba gutanga hafi 1 kg y'indabo zumye. Kugenzura ubwumye ni ingenzi kuko indabo zidakumye neza zishobora kwandura udusimba iyo zipakiwe.

Nyuma yo kwuma neza, indabo zihekenywa kugira ngo igice cy'umuhondo (igice kirimo pyrethrins nyinshi) gitandukane n'amababi yera n'igiti. Shyira indabo mu giseke kiziritse maze uzikandagire buhoro n'intoki — amababi yera azasenyuka, n'igice cy'umuhondo kizagwa mu buce butoya. Ushobora kandi gukoresha inkoni ntoya ukandagira buhoro ku ndabo ziri ku gitambara gisukuye. Ntukandagire bikomeye cyane kuko ibyo bishobora gutuma urusenda rwinjiramo mu duce — aho bimaze guhekenywa, koresha icyungo kugira ngo utandukanye ibice binini n'ubudodo.

Nyuma yo guhekenya, tandukanya ibice bitandukanye by'indabo. Igice cy'umuhondo (igice cyo hagati cy'indabo) kirimo pyrethrins nyinshi — hafi 1.0-3.0% by'ibiro byacyo. Amababi yera y'indabo na yo arimo pyrethrins ariko ku rugero ruto — hafi 0.5-1.0%. Igiti cy'indabo kirimo pyrethrins nke cyane. Ibice bitandukanye bipakira ukwabyo kuko agaciro kabyo katandukanye. Igice cy'umuhondo ni cyo gihenze cyane ku isoko. Ibice byose bigomba kubikwa mu mwanya ushyushye kandi utumye kugira ngo pyrethrins zidahungabana.

Pakira indabo zumye mu mifuka y'impuzu igizwe n'imyenda ya jute — ntukoreshe imifuka ya plastiki kuko ishyiramo ubuhehere butuma pyrethrins zonona. Buri mufuka igomba kugira ibiro 20-25 kg — ntiwuzuze cyane kuko gukandagirwa bishobora kwangiza ubwiza bw'indabo. Funga imifuka neza ukoresheje umugozi. Andika kuri buri mufuka: itariki yo gusarura, ibiro, n'ahantu hahinzwe. Ibyo bifasha kugira ngo usoko umenye ubwiza n'inkomoko y'ibicuruzwa. SOPYRWA (Société de Pyrethre au Rwanda) ni yo sosiyete ikuru igura pyrethrum mu Rwanda.

Bika imifuka y'indabo mu bubiko busukuye, bumye kandi butagira izuba. Ubushyuhe bugomba kuba munsi ya dogere 25 Selisiyusi kandi ubuhehere munsi ya 60%. Shyira imifuka ku mbaho z'ibiti (palette) ku burebure bwa santimetero 15-20 hejuru y'ubutaka kugira ngo ubuhehere bw'ubutaka budashyikira imifuka. Rekera umwanya hagati y'imifuka n'urukuta — byibura santimetero 30 — kugira ngo umuyaga uhagije ushobore guca. Ntushyire imifuka hafi y'ibintu byanduza, ibintu binuka cyangwa imiti. Genzura imifuka buri byumweru 2 urebe ko nta dusimba cyangwa ubuhehere.

Sau khi thu hoạch, ruộng cần được chuẩn bị cho vụ thu hoạch tiếp theo trong vòng 2-3 tuần. Loại bỏ cỏ dại còn sót lại hoặc đá có thể nhìn thấy. Nếu đất khô, tưới từ từ vào sáng sớm hoặc buổi tối — không tưới vào ban ngày nóng vì có thể làm hỏng cây con. Bón phân hữu cơ (phân compost hoặc phân chuồng) quanh mỗi cây — khoảng 100-200 gram mỗi cây. Cây cúc trừ trùng có thể cho thu hoạch trong 3-5 năm mà không cần thay thế, nhưng thu hoạch tốt nhất vào năm thứ 2 và thứ 3. Sau 4-5 năm, cây phải được trồng lại.

Giá trị của cúc trừ trùng phụ thuộc vào nồng độ pyrethrins trong hoa — lô hoa chứa 1,0-3,0% pyrethrins có giá trị nhất. Người mua cần biết rằng hoa thu hoạch đúng thời điểm (chín hoàn toàn) cho nhiều pyrethrins hơn hoa thu hoạch quá sớm hoặc quá muộn. Hoa phơi khô tốt (độ ẩm dưới 12%) bảo quản tốt hơn hoa phơi không kỹ. Rwanda bán phần lớn cúc trừ trùng qua SOPYRWA cho các công ty nước ngoài sản xuất thuốc trừ sâu. Giá có xu hướng thay đổi nhưng trong một năm cúc trừ trùng có thể đạt 6-10 đô la mỗi kg chiết xuất. Thu hoạch tốt, chế biến đúng cách và bảo quản tốt giúp nông dân đạt giá tốt.