ครกกระเดื่อง (krok kradueang) — đòn dài trên hai cột: đạp đầu đòn, chày rơi xuống giã lúa trong cối gỗ

"Cách dùng: đặt cối gỗ thẳng hàng với chày. Khi đã cho lúa, hoặc ngô còn nguyên bắp, vào lòng cối, dùng chân đạp lên đầu đòn ở phía gắn với hai cột; chày nhấc lên như chơi bập bênh, và khi nới chân thì chày rơi xuống lòng cối. Giã cần hai người: một người đạp, người kia đảo hoặc lật lúa trong lòng cối để giã cho đều." (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร, Trung tâm Nhân học Sirindhorn, cơ sở dữ liệu đồ dùng truyền thống hằng ngày)

Cắt một khúc gỗ lớn cao khoảng 50-60 cm và khoét mặt trên thành lòng cối sâu chứa được khoảng một thang lúa.

Dựng hai cột thẳng hàng và chôn chắc xuống đất. Đục một lỗ hoặc rãnh ở giữa mỗi cột và luồn một trục gỗ qua cả hai, song song với mặt đất.

Làm một đòn dài 3-4 mét, khoan lỗ gần một đầu và lắp chày giã vào đó. Gắn đòn vào trục ở hai cột và đặt cối dưới chày.

Ảnh thật về ครกกระเดื่อง (krok kradueang) (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร, Trung tâm Nhân học Sirindhorn, tác giả พิชชา ทองขลิบ (Phitcha Thongkhlip), CC BY 4.0)

Cho lúa vào lòng cối. Đạp đầu đòn phía cột: chày nhấc lên như bập bênh. Thả chân ra, chày rơi xuống lòng cối. Cần hai người: một người đạp, người kia đảo và trở lúa trong cối. Cẩn thận tay khi chày rơi, rồi sàng sảy gạo trên nia.

Ngày nay krok kradueang hiếm khi được dùng; có thể vẫn còn trong các cộng đồng dân tộc như Lisu, Hmong và Akha. Lúa đã giã được sảy trên nia cho bụi bay đi, rồi nhặt lúa, trấu và sạn ra trước khi nấu gạo. Nguồn: Trung tâm Nhân học Sirindhorn, cơ sở dữ liệu đồ dùng truyền thống hằng ngày, "ครกกระเดื่อง" (giấy phép CC BY 4.0). **Giới hạn** Nguồn không cho khoảng cách giữa hai cột cũng như vị trí chày trên đòn; hãy điều chỉnh cho dùng được.