Thu Hoạch Hạt Giống Cao Su — Từ Quả Chín Đến Hạt Nảy Mầm

Chọn cây cao su mẹ đã cho mủ ổn định ít nhất 5 năm. Ở Việt Nam, các dòng vô tính phổ biến là RRIM 600, PB 235, GT 1 và VM 515. Hạt từ cây khỏe mạnh cho tỷ lệ nảy mầm cao hơn.

Quả cao su có 3 ngăn, mỗi ngăn chứa 1 hạt. Khi chín, vỏ quả chuyển từ xanh sang nâu và bắt đầu nứt dọc theo đường chia ngăn.

Quả cao su chín tự nổ tách — tiếng nổ nhỏ nghe rõ trong vườn yên tĩnh. Hạt bắn ra xa 10-15 mét khỏi gốc cây. Đây là cách phát tán hạt tự nhiên của cây Hevea brasiliensis.

Nhặt hạt rơi trên mặt đất càng sớm càng tốt — tốt nhất trong 24-48 giờ sau khi rụng. Hạt để lâu ngoài trời bị mất nước và giảm sức nảy mầm nhanh chóng.

Hạt cao su tốt có hình bầu dục, nặng tay, vỏ cứng bóng với vân màu nâu đặc trưng. Loại bỏ hạt nứt, hạt nhẹ bất thường, hạt bị côn trùng đục lỗ.

Đổ nước sạch vào thau hoặc xô, mực nước sâu ít nhất 15 cm để hạt có thể chìm hoàn toàn.

Thả từng hạt vào nước. Hạt tốt — phôi đầy đặn, nhiều dưỡng chất — sẽ chìm xuống đáy. Hạt nổi là hạt lép, phôi đã chết hoặc bị sâu rỗng bên trong.

Loại bỏ toàn bộ hạt nổi trên mặt nước — không có ngoại lệ. Tỷ lệ hạt nổi thường từ 10-30% tùy lô hạt và thời gian thu hoạch.

Vớt hạt chìm ra, đặt lên mặt phẳng thoáng gió. Lau nhẹ bằng khăn sạch. Không phơi trực tiếp dưới nắng gắt — nhiệt độ cao làm chết phôi.

Mỗi hạt có một điểm nhỏ gọi là lỗ phôi (micropyle) — nơi rễ mầm sẽ nhú ra. Quan sát để biết hướng đặt hạt khi gieo. Mắt hạt thường nằm ở đầu nhọn hơn.

Nếu chưa gieo được trong ngày, trải hạt một lớp mỏng trên cát ẩm ở nơi thoáng mát. Tưới phun nhẹ 1-2 lần/ngày. Hạt cao su mất 50% sức nảy mầm chỉ sau 2 tuần — gieo càng sớm càng tốt.

Hạt cao su thu hoạch đúng cách và gieo trong vòng 1 tuần thường đạt tỷ lệ nảy mầm 80-90%. Sau 2 tuần giảm còn 40-50%. Sau 3 tuần gần như không còn giá trị gieo trồng.