หมอนไม้ — แผ่นไม้เนื้อแข็ง 3-5 × 10-15 × 20-25 ซม. ผ่าเป็นสองแผ่น ยึดด้วยเดือยขัด 5-6 เดือย กางเป็นกากบาท พับเก็บแบน

"เมื่อเจาะเดือยทั้งสองด้านของแผ่นไม้ แผ่นไม้จะแยกออกเป็นสองแผ่น และยึดติดกันด้วยเดือยที่เจาะ" (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน พิชชา ทองขลิบ, CC BY 4.0)

ใช้ไม้เนื้อแข็ง เช่น ชิงชัน มะค่า แดง ประดู่ หรือสัก ตัดแผ่นไม้ที่เลื่อยไว้แล้ว หนา 3-5 ซม. กว้าง 10-15 ซม. ยาว 20-25 ซม. ใช้กบไสทั้งสองด้านให้เรียบ

ผ่าแผ่นไม้ (จักไม้) จากทั้งสองข้างให้เป็นสองแผ่น ผ่าไม่ตลอด เหลือตรงกลางไว้ประมาณสองนิ้ว ใช้สิ่วเจาะเป็นเดือยขัดกันประมาณ 5-6 เดือย สลับกันทีละเดือย และสลับด้านของแผ่นไม้ เจาะลึกถึงแนวที่ผ่า เมื่อเจาะครบทั้งสองด้าน แผ่นไม้จะแยกเป็นสองแผ่นที่ยึดกันด้วยเดือย

ขัดผิวให้เรียบด้วยกระดาษทราย สมัยโบราณใช้หนังปลากระเบนขัด

ภาพหมอนไม้จริงจากพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านวัดสำโรง (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน พิชชา ทองขลิบ, CC BY 4.0)

เวลาใช้ตั้งแผ่นไม้ขัดกันเป็นกากบาท เวลาเก็บพับให้เรียบเป็นแผ่นเดียว ผู้สูงอายุมักรองสไบหรือผ้าขาวม้าก่อนหนุน จะได้ไม่เจ็บเกินไป ใช้เป็นที่วางอ่านหนังสือได้ด้วย

ช่วงเข้าพรรษา ผู้สูงอายุไปทำบุญ สวดมนต์ และรักษาศีลที่วัดทุกวันพระ พักผ่อนบนศาลาหรือในอุโบสถหลังเพล จึงทำหมอนไม้ไว้หนุน ระวังสิ่วขณะเจาะเดือย แหล่งข้อมูล: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ฐานข้อมูลเครื่องมือเครื่องใช้พื้นบ้าน "หมอนไม้" ผู้เขียน พิชชา ทองขลิบ พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านวัดสำโรง นครปฐม (สัญญาอนุญาต CC BY 4.0) **ข้อจำกัด** แหล่งข้อมูลไม่ให้ขนาดเดือยแต่ละเดือย และไม่ระบุเครื่องมือที่ใช้ผ่าไม้