La mietitura del grano — Raccolta e trasformazione tradizionali del grano del Punjab

Il grano (Triticum aestivum) è un importante raccolto cerealicolo della famiglia delle graminacee (Poaceae). Nel Punjab, la semina del grano avviene in ottobre-novembre e la raccolta in aprile-maggio. La pianta raggiunge un'altezza di 60-120 centimetri. Ogni spiga contiene 25-50 semi. Le principali varietà del Punjab includono HD-2967, PBW-725 e WH-1105. Il Punjab produce circa il 35% del grano dell'India — fornisce un rendimento di 50-55 quintali per ettaro, che è significativamente superiore alla media nazionale di 34 quintali.

Il grano ha diversi segni di maturazione che devono essere osservati attentamente. Primo: il colore delle piante e delle spighe passa dal verde al giallo dorato — quando l'intero campo appare dorato, è il momento del raccolto. Secondo: estrarre un chicco dalla spiga e premere con i denti — se si rompe con un suono secco, è maturo; se è morbido, è ancora acerbo. Terzo: l'umidità del chicco dovrebbe essere del 12-14%. Gli steli si asciugano e diventano friabili. Raccogliere troppo presto fa raggrinzire i chicchi e aspettare troppo a lungo fa cadere i chicchi dalla spiga al suolo.

Il daranti è uno strumento tradizionale punjabi per la mietitura del grano — una lama affilata a forma di mezzaluna collegata a un manico in legno. Prima della mietitura, affilare il daranti — bagnare la pietra per affilare con acqua e tracciare la lama su un lato con un angolo di 20-25 gradi. Affilare 5-10 volte da entrambi i lati. Controllare il manico per verificare che non sia allentato — un manico allentato può causare lesioni. Prova della lama: passare sulla carta, se taglia in modo netto allora è pronto.

Inizia il lavoro di taglio del grano al mattino presto quando gli steli hanno una leggera umidità - questo mantiene gli steli flessibili e riduce la caduta dei chicchi. Afferra una manciata di steli con la mano sinistra e taglia con la falce della mano destra a 10-15 centimetri da terra. Tira la falce verso di te per tagliare - non spingere. Posiziona gli steli tagliati in file ordinate su un lato. Un agricoltore esperto può tagliare manualmente 0,1-0,2 acri al giorno. Indossa guanti di stoffa per proteggere le mani.

Lega i steli di grano tagliati in piccoli fasci (covoni/sheaves). Ogni fascio deve contenere tanti steli quanti se ne possono afferrare con entrambe le mani — un fascio di circa 25-30 centimetri di circonferenza. Per legare usa solo alcuni steli di grano — torcili e avvolgili attorno al centro del fascio per legarli. Posiziona tutte le spighe dalla stessa parte. Metti i fasci in piedi in gruppi (stooks) di 4-6 in modo che l'aria circoli e l'umidità diminuisca.

Portare i covoni dal campo aperto all'aia (threshing floor). In Punjab, tradizionalmente i covoni venivano trasportati caricati su carri trainati da buoi. Oggi si utilizza il trattore-rimorchio. I covoni vanno posizionati uno sopra l'altro nel rimorchio e legati con corde in modo che non cadano durante il percorso. Se l'aia si trova nel campo stesso, i covoni possono essere portati direttamente in spalla.

L'aia (khalihan) è lo spazio aperto dove si effettua la trebbiatura (threshing). Scegli un terreno pianeggiante e pulito — uno spazio circolare di circa 10-15 metri di diametro. Bagna il terreno spruzzando acqua e livellalo e induriscilo picchiando con un mazzuolo. Dopo l'asciugatura, applica un rivestimento di acqua di letame — questo è il metodo tradizionale che rende il terreno liscio in modo che i chicchi non si infiggano nel suolo. Lascia seccare l'aia per 1-2 giorni.

La trebbiatura (trebbiatura) è il processo in cui i grani vengono separati dalle stoppie. Metodo tradizionale: Spargere il raccolto in uno strato di 15-20 centimetri di spessore sul pavimento di trebbiatura. Far muovere i buoi in tondo su di esso — i grani si separano dalle stoppie sotto la pressione degli zoccoli. Questo processo dura 2-3 ore. Occasionalmente girare la paglia con un forcone (forcone) in modo che anche i grani in fondo si separino. Oggigiorno i piccoli agricoltori utilizzano anche macchine trebbiatrici ma il metodo tradizionale è ancora prevalente nei piccoli campi.

ਗਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਲਿਹਾਣ ਵਿੱਚ ਦਾਣੇ, ਤੂੜੀ (ਤੋੜੀ/straw) ਅਤੇ ਭੂ (chaff) ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਡੀ ਤੂੜੀ ਨੂੰ ਪੰਜੇ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅਲੱਗ ਕਰੋ — ਤੂੜੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਝਟਕਾ ਦਿਓ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਦਾਣੇ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਜਾਣ। ਤੂੜੀ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਢੇਰ ਲਗਾਓ — ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤੂੜੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਬਿਸਤਰ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ — ਇਹ ਬੇਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੇ ਦਾਣੇ ਅਤੇ ਬਾਰੀਕ ਭੂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਇਕੱਠਾ ਕਰੋ।

ਛੰਨਣਾ (winnowing) ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਕਲਾ ਹੈ। ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਛੱਜ (winnowing tray) ਵਿੱਚ ਦਾਣੇ ਅਤੇ ਭੂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਲਓ ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਸਿਰ ਤੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਡੋਲ੍ਹੋ। ਭਾਰੇ ਦਾਣੇ ਸਿੱਧੇ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਲਕੀ ਭੂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਦੂਰ ਉੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ੩-੪ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਓ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਦਾਣੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ। ਇੱਕ ਸਾਫ਼ ਚਾਦਰ ਹੇਠਾਂ ਵਿਛਾ ਕੇ ਰੱਖੋ ਤਾਂ ਕਿ ਦਾਣੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਲਣ।

ਛੰਨਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਫ਼ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਫ਼ਰਸ਼ ਤੇ ੩-੫ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਮੋਟੀ ਪਰਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾ ਕੇ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸੁਕਾਓ। ਦਿਨ ਵਿੱਚ ੩-੪ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਫੱਟੇ ਨਾਲ ਪਲਟੋ ਤਾਂ ਕਿ ਸਾਰੇ ਦਾਣੇ ਬਰਾਬਰ ਸੁੱਕਣ। ੨-੩ ਦਿਨ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਵੇਲੇ ਤਰਪਾਲ ਨਾਲ ਢਕ ਦਿਓ। ਭੰਡਾਰਨ ਲਈ ਨਮੀ ੧੨% ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ — ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਦੱਬਣ ਤੇ ਕੜਕ ਟੁੱਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਮੀ ਵਿੱਚ ਉੱਲੀ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਣੇ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਛਾਣਨੀ (sieve) ਨਾਲ ਛਾਣੋ ਤਾਂ ਕਿ ਬਾਰੀਕ ਧੂੜ, ਟੁੱਟੇ ਦਾਣੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਕੰਕਰ ਅਲੱਗ ਹੋ ਜਾਣ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਟੀ ਛਾਣਨੀ ਵਰਤੋ ਤਾਂ ਕਿ ਤੂੜੀ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਕੂੜ-ਕਰਕਟ ਅਲੱਗ ਹੋਣ। ਫਿਰ ਬਾਰੀਕ ਛਾਣਨੀ ਨਾਲ ਧੂੜ ਕੱਢੋ। ਟੁੱਟੇ, ਰੰਗ ਬਦਲੇ, ਕੀੜੇ ਲੱਗੇ ਦਾਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਚੁਣ ਕੇ ਅਲੱਗ ਕਰੋ। ਸਾਫ਼ ਦਾਣੇ ਚਮਕੀਲੇ ਸੁਨਹਿਰੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਇੱਕੋ ਆਕਾਰ ਦੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਬਦਬੂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਕੋਠੀ (kothi) ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਅਨਾਜ ਭੰਡਾਰ ਹੈ — ਮਿੱਟੀ, ਤੂੜੀ ਅਤੇ ਗੋਹੇ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਵੱਡਾ ਬਰਤਨ ਜੋ ੫੦੦ ਕਿਲੋ ਤੋਂ ੨ ਟਨ ਤੱਕ ਅਨਾਜ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਭਰੋਲਾ (bharola) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦਾਣੇ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਠੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਿੰਮ ਦੀਆਂ ਸੁੱਕੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ ਪਰਤ ਲਗਾਓ — ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਕੀਟ-ਰੋਕੂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦਾਣੇ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਭਰੋ ਅਤੇ ਹਰ ੫੦ ਕਿਲੋ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿੰਮ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਦੀ ਪਤਲੀ ਪਰਤ ਪਾਓ। ਮੂੰਹ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਢੱਕਣੀ ਨਾਲ ਬੰਦ ਕਰੋ। ਕੋਠੀ ਨੂੰ ਉੱਚੀ, ਸੁੱਕੀ ਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖੋ ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਨਾ ਲੱਗੇ।

ਸਟੋਰ ਕੀਤੀ ਕਣਕ ਦੀ ਨਿਯਮਿਤ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਹਰ ੨-੩ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਕੋਠੀ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੇਖੋ: ਕੀੜੇ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੁੰਡੀ ਅਤੇ ਘੁਣ) ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ, ਨਮੀ ਦੀ ਬਦਬੂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਦਾਣੇ ਜੁੜ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਜੇ ਕੀੜੇ ਦਿਖਣ ਤਾਂ ਦਾਣੇ ੨-੩ ਦਿਨ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾ ਕੇ ਸੁਕਾਓ — ਧੁੱਪ ਦੀ ਗਰਮੀ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਟੋਰ ਕੀਤੀ ਕਣਕ ੬-੧੨ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਚੰਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਤਾਪਮਾਨ ੨੫ ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਅਤੇ ਨਮੀ ੬੦% ਤੋਂ ਘੱਟ ਰੱਖੋ। ਕੋਠੀ ਵਿੱਚ ਤਰੇੜਾਂ ਹੋਣ ਤਾਂ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਗੋਹੇ ਦੇ ਲੇਪ ਨਾਲ ਬੰਦ ਕਰੋ।