สุ่มไก่ — สุ่มไม้รวกตาห่าง ปาก 90 / 115 / 150-170 ซม. ใช้ตอก 30 / 35 / 40 เส้น หัวสุ่ม 15-25 ซม. ขีดวงกลมบนดินกำหนดขนาด

"ช่างจะมีวิธีการกำหนดขนาดของสุ่มให้เท่ากัน โดยการใช้ความยาวของเส้นตอกเป็นตัวกำหนดขนาดของสุ่ม แล้วขีดวงกลมลงบนพื้นดิน 2 วง ซ้อนกัน" (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน พิชชา ทองขลิบ, CC BY 4.0)

ขีดวงกลมสองวงซ้อนกันบนพื้นดิน วงในใกล้จุดศูนย์กลางเป็นหัวสุ่ม (ที่จับ) กว้างประมาณ 15-25 ซม. วงนอกเป็นปากสุ่ม: สุ่มเล็ก 90 ซม. ใช้ตอก 30 เส้น สุ่มกลาง 115 ซม. ใช้ตอก 35 เส้น สุ่มใหญ่ประมาณ 150-170 ซม. ใช้ตอก 40 เส้น

ใช้เส้นตอกยาวเท่ากันทุกเส้น วางทาบบนวงกลมวงใน ขยับซ้อนกันเป็นรัศมีจนครบจำนวนตอกของขนาดนั้น เป็นลายหัวสุ่ม แล้วสานขัดขึ้นมาอีก 3 ชั้น

หงายแผ่นตอกขึ้น ผู้สานลงไปนั่งข้างใน ใช้ตอกเกี้ยวจากผิวไม้ไผ่ เส้นเล็กลง ยาวเท่าลำไม้ไผ่ สานขัดไปเรื่อย ๆ จนถึงตีนสุ่ม แล้วสานขัดให้ชิดกันอีก 4-5 ชั้นเพื่อเพิ่มความแข็งแรง

ภาพสุ่มไก่จริงจากวัดวังตะกู พิจิตร (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน พิชชา ทองขลิบ, CC BY 4.0)

ครอบขังแม่ไก่กับลูกเจี๊ยบที่เพิ่งฟักออก หรือขังไก่ชน

ช่างกำหนดขนาดสุ่มให้เท่ากันทุกใบด้วยความยาวของเส้นตอกและวงกลมที่ขีดบนดิน แหล่งข้อมูล: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ฐานข้อมูลเครื่องมือเครื่องใช้พื้นบ้าน "สุ่มไก่" ผู้เขียน พิชชา ทองขลิบ วัดวังตะกู บางมูลนาก พิจิตร (สัญญาอนุญาต CC BY 4.0) **ข้อจำกัด** แหล่งข้อมูลไม่ให้ความยาวเส้นตอก ความกว้างตอก ความสูงสุ่ม หรือเครื่องมือ