ការជ្រើសរើស និងកែច្នៃរោមយ៉ាក់ — ឧស្សាហកម្មរោមយ៉ាក់របស់ប៊ូតាន

យ៉ាក់ (Bos grunniens) គឺជាសត្វព្រៃដែលរស់នៅលើខ្ពង់រាបខ្ពស់ (3000-5500 ម៉ែត្រ)។ យ៉ាក់មានរោមបីប្រភេទ៖ រោមក្រាស់ខាងក្រៅ (guard hair, អង្កត់ផ្ចិត 20-120 មីក្រុង), រោមកណ្តាល, និងសរសៃរោមទន់ខាងក្នុង (អង្កត់ផ្ចិត 16-20 មីក្រុង)។ សរសៃរោមទន់ខាងក្នុងនេះមានភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចជាមួយ cashmere (14-19 មីក្រុង) នៃភាពល្អិត។ រោមទន់យ៉ាក់ក្តៅជាងរោមចៀម ហើយនៅពេលបោកលាងដោយទឹកត្រឹមត្រូវ វាមិនរួញទេ។ ពីយ៉ាក់មួយក្បាលក្នុងមួយឆ្នាំ អាចទទួលបានសរសៃ 100-500 ក្រាម។

រោមរដូវរងារបស់យ៉ាក់ជ្រុះតាមធម្មជាតិនៅរដូវផ្ការីក (ខែមីនា ដល់ ខែឧសភា)។ នៅពេលអាកាសធាតុក្តៅឡើង រោមទន់ខាងក្នុងនឹងចេញមកក្រោមរោមខាងក្រៅ។ នេះគឺជាពេលវេលាល្អបំផុតសម្រាប់ប្រមូលរោមយ៉ាក់។ បើធ្វើឆាប់ពេក យ៉ាក់នឹងបាត់បង់ការការពារកម្ដៅរាងកាយ។ បើធ្វើយឺតពេក រោមខ្លះនឹងបាត់បង់តាមធម្មជាតិ។ នៅប៊ូតាន រយៈពេលល្អបំផុតគឺពីពាក់កណ្តាលខែមេសា ដល់ ខែឧសភា។

សម្រាប់ជ្រើសរើសរោមយ៉ាក់ ត្រូវការក្រចកធ្មេញធំ (wide-toothed comb)។ ធ្មេញក្រចកគួរមានចុងមូល (rounded tips) — ធ្មេញមុតនឹងធ្វើឱ្យស្បែកយ៉ាក់របួស។ បើធ្មេញក្រចកមានចម្ងាយ 3-5 មីលីម៉ែត្រ រោមទន់អាចត្រូវបានជ្រើសរើសបានល្អ។ ជាពិសេស ត្រូវការថង់ប្រមូល (collection bag) ផងដែរ។ ត្រូវការថង់ប្រមូលពណ៌ផ្សេងៗគ្នា (ស, ខ្មៅ, ត្នោត, ប្រផេះ) រៀងៗខ្លួន។

ត្រូវចាប់កាន់យ៉ាក់ឱ្យជាប់។ បើចាប់យ៉ាក់ឱ្យស្ងប់ និងមាំ ក្នុងពេលសិតរោម វាមានផាសុកភាពទាំងយ៉ាក់ និងមនុស្ស។ ចងខ្សែពួរនៅច្រមុះយ៉ាក់ រួចចងនៅស្នួល (post)។ កុំទុកខ្សែរលុង — បើយ៉ាក់ថប់បារម្ភ គុណភាពរោមនឹងថយចុះ។ ត្រូវការមនុស្សពីរនាក់ — មួយនាក់ចាប់យ៉ាក់ មួយនាក់សិតរោម។ អ្នកចិញ្ចឹមយ៉ាក់ (ជនបង្គោល) អាចចាប់យ៉ាក់បានមាំដោយនិយាយជាមួយវា។

សិតតាមទិសដៅរោមយ៉ាក់ (with the grain) — បើសិតច្រាស់ទិស យ៉ាក់នឹងឈឺ។ ដាក់ក្រចកនៅជិតស្បែក រួចទាញចេញក្រៅដោយថ្នមៗ។ រោមទន់នឹងជាប់នៅលើធ្មេញក្រចក។ រោមក្រាស់ (guard hair) នឹងចេញពីក្រចក។ ចាប់ផ្តើមពីចំហៀងមួយ (side) របស់យ៉ាក់ — ចំហៀងនេះមានរោមច្រើនជាងគេ។ សិតកន្លែងមួយ 3-5 ដង ដើម្បីប្រមូលរោមទាំងអស់។

នៅពេលប្រមូលសរសៃក្នុងរដូវផ្ការីក សរសៃដែលជ្រុះតាមធម្មជាតិនៅលើខ្លួនយ៉ាក់ក៏ត្រូវបានប្រមូលផងដែរ។ មានសរសៃជ្រុះច្រើនគួរសមនៅកន្លែងសម្រាកយ៉ាក់ (resting area) និងស្នួលខាត់ (rubbing posts)។ នៅពេលប្រមូលទាំងនេះ អាចទទួលបានសរសៃពេញលេញ។ សរសៃដែលជាប់នៅលើដើមឈើក្នុងព្រៃក៏ត្រូវប្រមូលដែរ។ អ្នកចិញ្ចឹមយ៉ាក់ (ជនបង្គោល) ប្រមូលសរសៃជ្រុះតាមធម្មជាតិជាទៀងទាត់ តាមការណែនាំដែលបានបង្កើតឡើង។

ក្នុងរោមដែលប្រមូលបាន មានទាំងរោមក្រាស់ (guard hair) និងរោមទន់ល្អិត (down)។ ដំណើរការដកដោយដៃ៖ រោមក្រាស់ (អង្កត់ផ្ចិត 20+ មីក្រុង) គឺត្រង់ ភ្លឺ និងវែង (5-25 សង់ទីម៉ែត្រ)។ រោមទន់ល្អិត (16-20 មីក្រុង) គឺទន់ ក្រាស់ និងខ្លី (3-5 សង់ទីម៉ែត្រ)។ ដករោមក្រាស់ចេញដោយដៃ ទុកតែរោមទន់។ នេះត្រូវការពេលវេលាខ្លះ ប៉ុន្តែរៀបចំគុណភាពរោមទន់បានត្រឹមត្រូវ។

រោមយ៉ាក់មានពណ៌ត្នោត (brown), ខ្មៅ (black), ប្រផេះ (grey), និងស (white)។ ពណ៌សកម្រណាស់ ហើយមានតម្លៃខ្ពស់ជាងគេ — ព្រោះវាងាយស្រួលជ្រលក់ ដូច្នេះពណ៌នីមួយៗត្រូវដាក់ដោយឡែកពីគ្នា។ រោមពណ៌លាយចម្រុះមានតម្លៃទាប។ រោមដែលទទួលបានភាគច្រើនមានពណ៌តែមួយពីយ៉ាក់នីមួយៗ។ ព្រោះយ៉ាក់ខ្មៅមានច្រើនជាងគេ រោមខ្មៅក៏មានច្រើនជាងគេដែរ។

បោកលាងរោមទន់ដោយទឹកត្រជាក់ (15-25°C) ឬទឹកក្រអូប។ កុំប្រើទឹកក្តៅ — ទឹកក្តៅធ្វើឱ្យរោមទន់ជ្រួញរួម (felting)។ ប្រើសាប៊ូទន់ (mild soap, pH 7-8) បន្តិច។ ត្រាំរោមក្នុងទឹក 20-30 នាទី។ បោកថ្នមៗដោយចុច — កុំបិទដោយខ្លាំង។ លាង 2-3 ដង ដោយទឹកត្រជាក់ថ្មី រហូតដល់សាប៊ូទាំងអស់ត្រូវបានលាងចេញ។ លាងប្រេង lanolin ទាំងអស់ចេញពីរោម។

បន្ទាប់ពីបោកលាងរោម ហើយច្របាច់ទឹកលើសចេញ (កុំបិទ — បើបិទ វានឹងរោម) ត្រូវក្រាលនៅលើក្រណាត់ស្អាត ហើយសម្ងួតក្នុងម្លប់ (shade)។ កុំដាក់នៅក្រោមពន្លឺថ្ងៃផ្ទាល់ — ភាពបត់បែនរបស់រោមនឹងខូច។ សម្ងួត 1-2 ថ្ងៃ។ រោមដែលស្ងួតគួរមានភាពទន់ ស្រាល និងស្ងួត។ បើទុករោមសើម ផ្សិតនឹងដុះ (mold)។

មានរោមក្រាស់ (guard hair) មួយចំនួនដែលនៅសល់ក្នុងរោមស្ងួត។ ដករោមក្រាស់ដោយដៃ — ក្រាលរោមនៅក្នុងកន្លែងមានពន្លឺច្បាស់ (bright light) ដែលរោមក្រាស់អាចមើលឃើញយ៉ាងច្បាស់។ ព្រោះរោមក្រាស់គឺត្រង់ ភ្លឺ និងវែងជាងរោមទន់ វាអាចដកចេញដោយដៃបាន។ សម្រាប់គោលបំណងពាណិជ្ជកម្ម ការប្រើម៉ាស៊ីន dehairing អាចទទួលបានរោមទន់ 95%។ ធ្វើដោយដៃទទួលបាន 80-90%។

ថ្លឹងរោមទន់ស្ងួតដោយជញ្ជីង។ ពីយ៉ាក់មួយក្បាល ទទួលបានរោមទន់ 100-500 ក្រាម (អាស្រ័យលើប្រភេទ អាយុ និងទំហំរាងកាយ)។ រោមពណ៌ផ្សេងៗគ្នាត្រូវដាក់ក្នុងថង់ដោយឡែក។ នៅលើថង់នីមួយៗ សរសេរទម្ងន់ ពណ៌ និងកាលបរិច្ឆេទ។ រោមយ៉ាក់ប៊ូតានលក់ក្នុងទីផ្សារអន្តរជាតិក្នុងតម្លៃ $80-150 ក្នុងមួយគីឡូក្រាម។ រោមពណ៌សមានតម្លៃខ្ពស់បំផុត។

រោមទន់ស្ងួត។ ផ្ទុកនៅកន្លែងត្រជាក់ មានខ្យល់បក់។ សីតុណ្ហភាព 15-20°C។ ល្អបើសំណើម 50-60%។ ប្រើថង់កប្បាសដែលខ្យល់ចេញចូលបាន (breathable cotton bag) — បើប្រើថង់ប្លាស្ទិក សំណើមនឹងស្ទះ ធ្វើឱ្យផ្សិតដុះ។ កុំចុចរោម — រោមដែលចុចនឹងជ្រួញ។ ដាក់គ្រាប់ cedar ball ក្នុងថង់ដើម្បីការពារពីខ្ញើ (moth)។ បើផ្ទុកបានត្រឹមត្រូវ រោមរក្សាគុណភាពបានជាច្រើនឆ្នាំ។