ขันหมาก — ภาชนะสานตอกทรงกระบอกเตี้ย 25 ซม. สูง 23-30 ซม. กระบะใน 5 ซม. ฝายอดลดชั้น ทารักดำหรือแดง

"ขันหมากสานด้วยตอกธรรมดาขึ้นไปจนเกือบถึงปากขันจึงสานด้วยตอกไพรแล้วพับเป็นขอบ ขันหมากมักทาเคลือบด้วยรักสีดำหรือสีแดง" (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน วิบูลย์ ลี้สุวรรณ, CC BY 4.0)

จักไม้ไผ่เป็นตอก สานทรงกระบอกเตี้ย เส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 25 ซม. สูงประมาณ 23-30 ซม. ด้วยตอกธรรมดาจนเกือบถึงปาก แล้วสานด้วยตอกไพร พับเป็นขอบ

สานกระบะให้เล็กกว่าตัวขันเล็กน้อย สูงประมาณ 5 ซม. พอช้อนลงในขันได้ ทำฝาครอบเป็นยอดลดชั้นลดหลั่นกัน

ทาเคลือบด้วยรักสีดำหรือสีแดง ยางรักระคายผิว สวมถุงมือขณะทา

ภาพขันหมากทารักพร้อมกระบะชั้นใน (ไม่มีฝาในภาพ) (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน วิบูลย์ ลี้สุวรรณ, CC BY 4.0)

ใส่เครื่องกินหมาก เดิมเป็นของส่วนตัวของหญิงสาวอายุ 14 ปีขึ้นไป ใส่เครื่องประดับ ผ้าเช็ดปาก และของใช้เล็ก ๆ น้อย ๆ

นอกจากขันหมากทรงกระบอก บางถิ่นทำเป็นรูปสี่เหลี่ยมหรือรูปทรงอื่น ยางรักระคายผิว สวมถุงมือขณะทา แหล่งข้อมูล: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ฐานข้อมูลเครื่องมือเครื่องใช้พื้นบ้าน "ขันหมาก" ผู้เขียน วิบูลย์ ลี้สุวรรณ (สัญญาอนุญาต CC BY 4.0) **ข้อจำกัด** แหล่งข้อมูลไม่บอกวิธีสานฝายอดลดชั้นหรือวิธีลงรัก ภาพที่ใช้ไม่มีฝา ไม่มีรายการสินค้าสำหรับยางรัก จึงระบุไว้ในข้อความ