Tum Pla Yon (ìdẹkùn odò Mun) — ìdẹkùn oparun híhun lásán, tó gùn tó 8 m, àrọ̀ ìsàlẹ̀ inch 6, tí a gbé dúró lórí àwọn òpó oparun mítà 15 nínú odò Mun

"Ẹnu àrọ̀ ni ọkàn ìdẹkùn, a gbọ́dọ̀ hun ún pọ̀ nítorí pla yon ń wọlé láti ẹ̀gbẹ́ yìí." (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร, Ibùdó Ìmọ̀ Ẹ̀dá-ènìyàn Sirindhorn, òǹkọ̀wé พิชชา ทองขลิบ (Phitcha Thongkhlip), CC BY 4.0)

Hun oparun ní híhun lásán, bẹ̀rẹ̀ láti ìsàlẹ̀ ìdẹkùn, tí a tún ń pè ní ẹnu àrọ̀ (pak nga): òrùka híhun pọ̀ oníbùú inch 6. Ìsàlẹ̀ rẹ̀ tóbi a sì ń hun ún ní yíyípo bí àgò adìẹ.

Nígbà tí ìsàlẹ̀ àti fírémù bá ti ṣe tán, so ìdẹkùn kọ́ dúró sórí igi kí híhun lè rọrùn. Máa hun ún lọ bí kónù gígùn dé ẹnu ìdẹkùn; ìbú 50 cm àti gígùn tó mítà 8. Ó ń gba nǹkan bí ọ̀sẹ̀ kan.

Yan omi tí ń ṣàn. Kan igi oparun 5, ọ̀kọ̀ọ̀kan gùn ní mítà 15, mọ́lẹ̀ dáadáa ní ìsàlẹ̀ odò, kí o fi àyè sílẹ̀ fún ìsàlẹ̀ ìdẹkùn. Gbé ìdẹkùn tí a so mọ́ igi ìdábú wá, kí o sì gbé e dúró kí ẹnu rẹ̀ wà ní nǹkan bí ìnà àtẹ́lẹwọ́ kan (láti àtàǹpàkò dé ìka kékeré) lókè omi; so igi ìdábú mọ́ àwọn òpó. Bẹ́ sínú omi láti ṣàyẹ̀wò àrọ̀, kí o sì gbé ìsàlẹ̀ ìdẹkùn sí mítà 1-2 lókè ìsàlẹ̀ odò kí ẹja lè wọlé ní ìrọ̀rùn. Èyí túmọ̀ sí bíbẹ́ sínú odò tí ìṣàn wà: má ṣe é ní ìwọ nìkan láéláé, má sì ṣe é nígbà tí omi bá kún tí ìṣàn sì le.

Fọ́tò híhun, gbígbé àti títẹ́ tum pla yon gidi ní Khong Chiam, Ubon Ratchathani (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร, Ibùdó Ìmọ̀ Ẹ̀dá-ènìyàn Sirindhorn, òǹkọ̀wé พิชชา ทองขลิบ (Phitcha Thongkhlip), CC BY 4.0).

Tẹ́ ìdẹkùn láti oṣù Òkúdu (June) dé oṣù Ògún (August); pla yon ń wẹ̀ wọlé láti àrọ̀ ìsàlẹ̀. Lẹ́yìn náà omi ń kún, ìṣàn ń le, òjò sì ń pọ̀, nítorí náà ìdẹkùn kò bá a mu mọ́.

A lè rí ẹ̀rí tum pla yon nínú àwọn àwòrán orí àpáta Pha Taem ní Khong Chiam. pla yon jẹ́ ẹja tó gùn tó nǹkan bí inch 4, orí rẹ̀ kéré, ó sanra ó sì ní àwọ̀ fàdákà; a ń sá a gbẹ nínú oòrùn tàbí sè é ní ọbẹ̀, ó sì ṣọ̀wọ́n gidigidi lónìí. Èyí túmọ̀ sí bíbẹ́ sínú odò tí ìṣàn wà: má ṣe é ní ìwọ nìkan láéláé, má sì ṣe é nígbà tí omi bá kún tí ìṣàn sì le. Orísun: Ibùdó Ìmọ̀ Ẹ̀dá-ènìyàn Sirindhorn, àkójọ ìwífún nípa ohun èlò ìbílẹ̀ ojoojúmọ́, "ตุ้มปลายอน", òǹkọ̀wé พิชชา ทองขลิบ (Phitcha Thongkhlip), โขงเจียม อุบลราชธานี (Khong Chiam, Ubon Ratchathani) (ìwé-àṣẹ CC BY 4.0). **Ààlà** Orísun kò fúnni ní ìbú ìlà, ìwọ̀n ìsàlẹ̀ ìdẹkùn tàbí bí a ṣe ń ṣe igi ìdábú.