याक केश चयन र प्रशोधन — भुटानको याक केश उद्योग

यक (Bos grunniens) 3000-5500 मीटर उचाई मा बस्ने जंगली जनावर हो। यकको तीन प्रकारको केश छ: बाहिरी मोटो केश (guard hair, 20-120 माइक्रोन व्यास), बिचको केश, र भित्री पातलो केश (down fiber, 16-20 माइक्रोन व्यास)। भित्री पातलो केश कश्मिरी केश (cashmere, 14-19 माइक्रोन) जस्तै पातलो हुन्छ। यकको पातलो केश भेडाको केशभन्दा अधिक गर्म हुन्छ र राम्रोसँग धुएको खण्डमा सिकुर हुँदैन। एकवटा यकबाट प्रति वर्ष 100-500 ग्राम केश प्राप्त हुन्छ।

याकको जाडोको अन्तिम समयमा वसन्त ऋतु (वसन्त महीना ३ देखि ५) मा प्राकृतिकरूपमा पात झर्ने हुन्छ। आबोहवाको तापमान बढिएको अनुसारमा छालाको पातलो पशमको आवरणबाट बाहिर निस्कन्छ। यो याकको पशु कटाईको उत्तम समय हो। यदि धेरै छिटो गरियो भने पशु नझरेकोले याकलाई तातो हराउन समस्या हुन्छ। यदि धेरै ढिलो गरियो भने पशु आफ्नै रोएँबाट खोप्टिएर नष्ट हुन्छ। भुटानमा वसन्त महीना ४ को शुरु देखि ५ को सम्म उत्तम समय हो।

For yak wool combing, a wide-toothed comb is needed. The comb teeth must have rounded tips — sharp teeth will damage the yak's skin. If the comb tooth spacing is 3-5 millimeters, fine wool can be combed well. Additionally, a collection bag is needed. Collection bags in different colors (white, black, brown, grey) are required.

याक राख्ने/नियन्त्रण गर्ने आवश्यक छ। यदि तपाइँ दूध दोहनको समयमा शान्त र स्थिर याकलाई राख्नुहुन्छ भने, यो याक र व्यक्ति दुवैको लागि आरामदायक हुन्छ। याकको नाकको औँठीमा डोरी बाँध्नुहोस् र यसलाई काठको खम्बामा बन्धन गर्नुहोस्। डोरीलाई ढिलो नगर्नुहोस् — यदि याक चिन्तित हुन्छ भने, दूधको गुणस्तर घट्छ। दुई जनाको आवश्यकता छ — एक जना याकलाई राख्न, एक जना दूध दोहन गर्न। याक गोठालीहरू (गोठाल मानिसहरू) यससँग कुरा गरेर याकलाई धेरै दृढतासँग राख्न सक्छन्।

बकराको केशको दानामा शियर गर्नुहोस् (दानासँग) — यदि तपाइँ दानाको विरुद्धमा जानुहुन्छ भने, बकरालाई दर्द हुनेछ। ब्लेडलाई बकराको छालाको नजिक राख्नुहोस् र बाहिरतिर धकेल्नुहोस्। शियर गरिएको केशमा सूक्ष्म कंघी राख्नुहोस्। मोटो गार्ड केश बकरालाई बाहिर आउनेछ। बकराको एक पक्षबाट सुरु गर्नुहोस् (साइड) — यो पक्षमा सबैभन्दा बढी केश छ। शियर गर्दा एक क्षेत्रमा 3-5 पटक जानुहोस् सबै केश सङ्कलन गर्न।

वसन्त ऋतुमा फाइबर संकलन गर्दा, याकको शरीरमा पडेको प्राकृतिक रूपमा पडेको फाइबर पनि संकलन गरिन्छ। याकको विश्राम क्षेत्र (विश्राम क्षेत्र) र रगाइने पोस्ट (रगाइने पोस्ट) मा प्रचुर प्राकृतिक रूपमा पडेको फाइबर हुन्छ। यी संकलन गर्दा, पूर्ण फाइबर उपजप्राप्त हुन्छ। रूखहरू र वनमा बाँकी रहेको फाइबर पनि संकलन गरिन्छ। याक पालकहरू (पालकहरू) नियमित र निरन्तर रूपमा स्थापित दिशानिर्देश अनुसार प्राकृतिक रूपमा पडेको फाइबर संकलन गर्छन्।

चयनित कोटमा, मोटो कपाल (गार्ड कपाल) र सूक्ष्म अन्डरकोट (डाउन) दुवै छन्। हात स्ट्रिपिङ प्रक्रिया: मोटो कपाल (व्यास 20+ माइक्रोन) सीधा, चमकदार, र लामो (5-25 सेन्टिमिटर) छ। सूक्ष्म अन्डरकोट (16-20 माइक्रोन) नरम, घना, र छोटो (3-5 सेन्टिमिटर) छ। मोटो कपाल हातले हटाउनुहोस् र सूक्ष्म अन्डरकोट छोडिनुहोस्। यो केही समय लिन्छ, तर अन्डरकोट बनावट ठीकसँग तयार गर्छ।

याक ऊन भूरो, कालो, खैरो र सेतो रंगमा आउँछ। सेतो रंग धेरै दुर्लभ छ र सबैभन्दा अधिक मूल्य पाउँछ — यो रङ्ग गर्न सजिलो छ, त्यसैले रंगहरू प्रकारअनुसार अलग राखिन्छन्। मिश्रित रंगको ऊनको मूल्य कम छ। प्राप्त ऊन प्रत्येक याकबाट प्रायः एक रंगको हुन्छ। कालो याकहरू सबैभन्दा सामान्य भएकाले, कालो ऊन सबैभन्दा प्रचुर छ।

नाजुक ऊनलाई ठण्डा पानी (15-25°C) वा कुनकुनो पानीमा धुनुहोस्। कहिले पनि तातो पानी प्रयोग गर्नुहोस् — तातो पानीले नाजुक ऊनलाई फेल्ट गरिदिन्छ। हल्का साबुन (pH 7-8) प्रयोग गर्नुहोस्। ऊनलाई पानीमा 20-30 मिनेटको लागि भिजाउनुहोस्। दबाएर हल्का धुनुहोस् — जबरदस्तीपूर्वक निचोरिनुहोस्। सबै साबुन हटन नसम्म 2-3 पल ताजा ठण्डा पानीमा धुनुहोस्। ऊनबाट सबै ल्यानोलिन धुनुहोस्।

ऊन धोएर अतिरिक्त पानी निचोड्नुहोस् (निचोड्नु होइन — यदि निचोडियो भने, यो तान्न जान्छ), यसलाई सफा कपडामा फैलाउनुहोस् र छायामा सुकाउनुहोस् (छाया)। सीधा सूर्यको प्रकाशमा राख्नु होइन — ऊनको लचकता क्षतिग्रस्त हुनेछ। १-२ दिनको लागि सुकाउनुहोस्। सुकेको ऊन नरम, फ्लफी र सुख्खा हुनुपर्छ। यदि भिजेको ऊन छोडिएको छ भने, मोल्ड विकास हुनेछ।

सुकेको फरको छालामा केही गार्ड बालहरू बाँकी हुन्छन्। गार्ड बालहरूलाई हातले हटाउनुहोस् — फरलाई उज्ज्वल प्रकाशको क्षेत्रमा फैलाउनुहोस् जहाँ गार्ड बाल देख्न एकदम स्पष्ट हुन्छ। गार्ड बाल सीधा, चमकदार र बारीक बालभन्दा लामो भएकोले, यसलाई हातले निकाल्न सकिन्छ। व्यावसायिक उद्देश्यका लागि, बालहरू हटाउने मेसिनहरू प्रयोग गरेर 95% बारीक बाल प्राप्त गर्न सकिन्छ। म्यानुअल श्रमले 80-90% प्राप्त गर्छ।

सुकेको बाख्राको छालाबाट राम्रो ऊन धुइएको छ। एक बाख्राबाट 100-500 ग्राम राम्रो ऊन प्राप्त होस् (जनावरको किसिम, उमेर र शरीरको आकारमा निर्भर गरी)। विभिन्न रङका ऊनहरू अलग-अलग बन्डलमा राखिएका छन्। प्रत्येक बन्डल वजन, रङ र मितिले चिन्हांकित गरिएको छ। भुटानी बाख्रा ऊन अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा 80-150 डलार प्रति किलोग्राम मूल्यमा बिक्रय गरिन्छ। सेतो ऊनको मूल्य सबैभन्दा अधिक छ।

राम्रो, सुख्खा ऊनी कपडा। शीतल, हावा आउने स्थानमा भण्डार गर्नुहोस्। तापमान १५-२०°C। आर्द्रता ५०-६०% भएमा राम्रो हुन्छ। सास फेर्न सक्ने सुती झोला प्रयोग गर्नुहोस् — यदि प्लास्टिक झोला प्रयोग गरिएमा, आर्द्रता फसिन्छ र ढुस्को समस्या हुन्छ। कपडामा प्रेस गर्नु हुँदैन — प्रेस गरिएको कपडा सिकुडिन्छ। कीरा (माथ) बाट सुरक्षा गर्न झोलामा देवदार गोली राख्नुहोस्। यदि सही तरिकाले भण्डार गरिएमा, ऊनी कपडा धेरै वर्षसम्म आफ्नो गुणस्तर कायम राख्छ।