
Mechanizm Jacquarda — programowalne wzory tkania na kartach perforowanych
W 1804 roku Joseph Marie Jacquard z Lyonu zademonstrował mechanizm, który potrafił automatycznie tkać złożone wzory figuralne — brokat, adamaszek, jedwab z deseniem — bez konieczności, aby pomocnik tkacza ręcznie wybierał nici osnowy. Mechanizm Jacquarda montowany jest na górze krosna i odczytuje łańcuch perforowanych kart, z których każda steruje tym, które nici osnowy unoszą się przy jednym przejściu czółenka. Otwór w karcie oznacza „podnieś tę nić”; brak otworu oznacza „pozostaw ją opuszczoną”. Wzór zapisany jest w tekturze.
Jacquard opierał się na kilkudziesięciu latach francuskich innowacji. Basile Bouchon używał perforowanej taśmy papierowej do sterowania krosnami w 1725 roku. Jean-Baptiste Falcon zastąpił taśmę połączonymi kartami w 1728 roku. Jacques de Vaucanson zautomatyzował mechanizm wyboru za pomocą metalowego cylindra w latach 40. XVIII wieku. Jacquard połączył wszystkie trzy pomysły w praktyczną, niezawodną maszynę, którą mógł obsługiwać każdy tkacz. W 1812 roku samej tylko Francji działało 11 000 krosien Jacquarda.
Mechanizm Jacquarda bywa często nazywany pierwszą maszyną programowalną. Każda perforowana karta jest instrukcją; łańcuch kart jest programem; utkany wzór jest wynikiem. Charles Babbage dokładnie studiował mechanizm Jacquarda, projektując swoją Maszynę Analityczną, a Ada Lovelace napisała, że Maszyna „tka wzory algebraiczne tak samo, jak krosno Jacquarda tka kwiaty i liście”. Karta perforowana przetrwała jako nośnik danych aż do lat 70. XX wieku. Każdy program komputerowy pochodzi koncepcyjnie od łańcucha kart Jacquarda wiszących nad jedwabnym krosnem w Lyonie.
Instrukcje
Zaprojektuj wzór na papierze punktowym
Zaprojektuj wzór na papierze punktowym
Narysuj pożądany wzór tkaniny na papierze punktowym — papierze w kratkę, w którym każda komórka reprezentuje jedno skrzyżowanie osnowy i wątku. Wypełniona komórka oznacza, że nitka osnowy przechodzi nad wątkiem (tzw. 'float osnowy'); pusta komórka oznacza, że wątek przechodzi nad osnową (tzw. 'float wątku'). Każdy wiersz siatki odpowiada jednemu przeborowi (jednemu przejściu wątka za pomocą czółenka). Prosty powtarzający się wzór może wymagać 20–50 wierszy, a złożony wzór obrazkowy nawet tysięcy.
Przenieś projekt na karty perforowane
Przenieś projekt na karty perforowane
Każdy rząd papieru punktowego staje się jedną kartą perforowaną. Karta ma siatkę pozycji odpowiadającą liczbie haczyków w mechanizmie Jacquarda — zazwyczaj od 200 do 600 pozycji na kartę, choć w dużych mechanizmach dochodziło do 1200. Otwór wykonuje się wszędzie tam, gdzie odpowiednia nitka osnowy musi zostać uniesiona dla danego wątku. Brak otworu oznacza, że nitka pozostaje opuszczona. Karta jest instrukcją; wzór otworów jest programem.
Materiały do tego kroku:
Tektura klejona1 zestawWykonaj precyzyjnie perforacje kart
Wykonaj precyzyjnie perforacje kart
Umieść każdą kartę na ramie do perforowania i użyj ręcznej dziurkarki lub prasy nożnej, aby wyciąć czyste, prostokątne otwory w zaznaczonych miejscach. Każdy otwór musi być precyzyjnie umieszczony — źle umieszczony otwór podnosi niewłaściwą nitkę i tworzy widoczną wadę wzoru. Wykwalifikowany perforator kart mógł wykonać 30–50 kart na godzinę. Złożone tkaniny jedwabne wymagały od 10 000 do 24 000 kart na jeden powtarzający się wzór.
Zszyj karty w łańcuch
Zszyj karty w łańcuch
Połącz perforowane karty w odpowiedniej kolejności, przewlekając sznurek przez otwory na górnej i dolnej krawędzi każdej karty. Karty tworzą ciągłą pętlę — po przejściu ostatniej karty przez mechanizm pierwsza karta wraca na początek. Dzięki temu wzór może się powtarzać w nieskończoność. Każda karta musi znajdować się we właściwej kolejności; pojedyncza karta ułożona niewłaściwie zakłóca cały wzór.
Zamontuj mechanizm Jacquarda na krośnie
Zamontuj mechanizm Jacquarda na krośnie
Mechanizm Jacquarda znajduje się na szczycie ramy krosna, bezpośrednio nad żyłkami. Zawiera siatkę pionowych haczyków, z których każdy jest połączony sznurkiem (zwanym 'simple') z jedną lub kilkoma nićmi osnowy znajdującymi się poniżej. Każdemu haczykowi odpowiada igła sprężynowa. Łańcuch kart przechodzi nad perforowanym cylindrem z przodu mechanizmu. Cały zespół dodaje krosnu mniej więcej jeden metr wysokości.
Potrzebne narzędzia:
Krosno JacquardaPrzygotuj wał osnowy z cienką przędzą
Przygotuj wał osnowy z cienką przędzą
Nawiń setki lub tysiące równoległych nici osnowy na wał osnowy. Tkanie żakardowe zazwyczaj wykorzystuje cienką, wytrzymałą przędzę — jedwab był pierwotnym włóknem w Lyonie, choć dobrze sprawdzają się także bawełna i wełna czesankowa. Liczba nitek osnowy musi odpowiadać liczbie haczyków w mechanizmie żakardowym. Żakard o 400 haczykach z jedną nicią na haczyk wymaga 400 nitek osnowy; wiązania zespołów mogą to pomnożyć, tak aby każdy haczyk sterował 2–4 nićmi przy szerszych tkaninach.
Materiały do tego kroku:
Przędza osnowowa1 kgPołącz nici osnowy z hakami żakardu
Połącz nici osnowy z hakami żakardu
Przywiąż każdą nić osnowy do odpowiadającego jej haka za pomocą sznurka (tzw. 'simple'), który przechodzi przez małe oczko w liźnicy. Gdy hak się unosi, podnosi sznurek, który unosi liźnicę, a ta z kolei unosi nić osnowy. To jednoznaczne połączenie haka z nicią jest źródłem mocy żakardu — każda nić jest indywidualnie adresowalna, w przeciwieństwie do konwencjonalnego krosna, w którym nici są pogrupowane w zespoły (skrzydełka).
Przeciągnij osnowę przez zębulec
Przeciągnij osnowę przez zębulec
Przeciągnij każdą nitkę osnowy przez jeden ząbek zębulca, rozmieszczając nitki równomiernie na szerokości tkania. W przypadku drobnych jedwabi żakardowych typowa gęstość zębulca wynosi 30–60 zębów na centymetr. Zębulec pełni także funkcję bijaka, dociskając każdą nitkę wątku do linii przędzenia tkaniny.
Przywiąż osnowę do wału tkackiego i napnij
Przywiąż osnowę do wału tkackiego i napnij
Zbierz nitki osnowy w małe wiązki, przywiąż je do fartucha wału tkackiego i napnij osnowę równomiernie, regulując hamulec wału osnowy. Równomierne napięcie wszystkich nitek jest kluczowe — tkanie żakardowe tworzy skomplikowane wzory, w których różnice w napięciu natychmiast stają się widoczne jako zniekształcenia wzoru.
Załaduj czółenko nićmi wątku
Załaduj czółenko nićmi wątku
Włóż szpulkę nici wątku do czółenka. Tkaniny żakardowe z wzorem często wykorzystują wiele kolorów wątku — brokaty mogą wymagać 3–6 czółenek w różnych kolorach, zmienianych zgodnie ze wzorem. W przypadku jednokolorowego adamaszku wystarczy jedno czółenko. Nić wątku powinna być cieńsza i miększa niż osnowa, aby uzyskać gładką powierzchnię tkaniny.
Materiały do tego kroku:
Przędza wątkowa500 gWłącz mechanizm i rozpocznij tkanie
Włącz mechanizm i rozpocznij tkanie
Uruchom krosno. Przy każdym cyklu perforowany walec dociska aktualną kartę do siatki igieł sprężynowych. Tam, gdzie karta ma otwór, igła przechodzi przez niego, a odpowiadający jej haczyk zostaje przechwycony przez unoszący się griffe (listwę unoszącą). Tam, gdzie otworu nie ma, igła zostaje odepchnięta i haczyk mija griffe. Wybrane haczyki unoszą się, podnosząc nitki osnowy i tworząc zewór.
Obserwuj mechanizm odczytu kart
Obserwuj mechanizm odczytu kart
Obserwuj, jak cylinder obraca się o jedną pozycję po każdym podniesieniu. Następna karta dociska się do igieł, wybierając inny zestaw haczyków dla kolejnego przesmyku. To jest serce żakardu: wybór binarny — dziurka albo brak dziurki, podnieść albo nie podnosić — powtarzany na setkach pozycji, karta za kartą. Każda karta to jedna linia programu; krosno jest procesorem; tkanina jest wynikiem.
Przerzuć wahadłowiec przez przesmyk
Przerzuć wahadłowiec przez przesmyk
Przy podniesionych wybranych nitkach osnowy przeprowadź wahadłowiec z wątkiem przez otwarty przesmyk — ręcznie na wczesnych krosnach lub mechanicznie, za pomocą wahadłowca latającego albo mechanizmu chwytającego na późniejszych mechanicznych krosnach żakardowych. Wątek układa się na całej szerokości, przeplatając się wyłącznie z opuszczonymi nitkami osnowy. Ubij wątek na miejscu przy pomocy hebla.
Monitoruj powstający wzór
Monitoruj powstający wzór
Po kilku centymetrach tkania wzór staje się widoczny w tkaninie. Sprawdź, czy projekt odpowiada oryginalnemu rysunkowi na papierze kratkowym. Błędy wskazują albo na źle wybity karton (niewłaściwa pozycja otworu), albo na przerwane połączenie między hakiem a nitką osnowy. Pojedynczy źle wybity karton tworzy widoczną poziomą linię błędów na całą szerokość — karton trzeba ponownie wybić i wymienić w łańcuchu.
Zmiana kolorów wątku dla wzorów wielokolorowych
Zmiana kolorów wątku dla wzorów wielokolorowych
W przypadku tkania żakardowego w stylu brokatu lub gobelinu wymieniaj czółenka, aby wprowadzić różne kolory wątku w określonych miejscach wzoru. Łańcuch kart steruje tym, które nitki osnowy są podnoszone, ale tkacz (lub później automatyczny mechanizm zmiany czółenek) decyduje, który kolor wątku wypełnia każde przesmyk. Połączenie programowalnego doboru nitek osnowy i wielu kolorów wątku daje bogato zdobione tkaniny, dzięki którym Lyon stał się stolicą jedwabiu Europy.
Przesuń tkaninę i w razie potrzeby wymień szpulki
Przesuń tkaninę i w razie potrzeby wymień szpulki
Mechanizm nawijający nawija gotową tkaninę na wał tkacki z kontrolowaną prędkością, utrzymując stałą gęstość wątku. W razie potrzeby wymieniaj puste szpulki wątku. Tkanie żakardowe jest wolniejsze niż tkanie na zwykłych krosnach mechanicznych — zazwyczaj 30–60 wątków na minutę w porównaniu do 100+ dla tkaniny gładkiej — ponieważ odczytywanie kart i selektywne tworzenie zewu zajmują więcej czasu na cykl.
Usuń gotowy tkany materiał
Usuń gotowy tkany materiał
Gdy osnowa się wyczerpie lub zostanie osiągnięta żądana długość, zatrzymaj krosno, przetnij osnowę za jednostkami liczydłowymi i rozwiń gotową tkaninę. Tkaniny tkane metodą Jacquarda obejmują od prostych geometrycznych damaszków po fotorealistyczne portrety — słynny tkany portret samego Jacquarda, wykonany w 1839 roku przez Michela-Marie Carquillata, wymagał 24 000 kart perforowanych i jest często uznawany za najbardziej złożony mechaniczny program stworzony przed komputerem elektronicznym.
Potrzebne narzędzia:
NożyczkiZrozum podwójne dziedzictwo krosna Jacquarda
Zrozum podwójne dziedzictwo krosna Jacquarda
Mechanizm Jacquarda ma dwa dziedzictwa. W tekstyliach sprawił, że złożone wzorzyste tkaniny stały się przystępne cenowo — wzory, które kiedyś wymagały mistrza tkacza i pomocnika pracującego wspólnie przez tygodnie, mogły być teraz wytwarzane przez jednego operatora obsługującego mechaniczne krosno. W informatyce wprowadził koncepcję programów zapisanych na fizycznym nośniku. Herman Hollerith zaadaptował karty perforowane do Spisu Powszechnego w USA w 1890 roku. IBM zbudował swoje imperium na przetwarzaniu danych na kartach perforowanych. Linia od jedwabnego krosna Jacquarda do nowoczesnego komputera jest bezpośrednia i nieprzerwana.
Materiały
3- 1 zestawZastępnik
- 1 kgZastępnik
- 500 gZastępnik
Materiały z połączonych planów

Cartwright's Power Loom — Mechanized Weaving by Steam and Water
autor: Tex
Tekstylia i skóra

Weaving with a Flying Shuttle — Kay's Invention That Launched the Textile Revolution
autor: Tex
Tekstylia i skóra

Crompton's Spinning Mule — The Machine That Made Fine Cotton Possible
autor: Tex
Tekstylia i skóra
Według tego planu powstaje
Powiązane blueprinty
Te blueprinty dzielą się wiedzą — technikami, materiałami lub zasadami
CC0 Domena publiczna
Ten plan jest udostępniany na licencji CC0. Możesz go swobodnie kopiować, modyfikować, rozpowszechniać i wykorzystywać do dowolnych celów, bez konieczności uzyskiwania zgody.
Wesprzyj Makera kupując produkty przez jego plan, za co zarabia Prowizja Makera ustalony przez sprzedawców, lub stwórz nową iterację tego planu i dołącz go jako połączenie w swoim własnym planie, aby dzielić się przychodami.



