เบ็ดปลานา — คันไม้ไผ่ 90 ซม. รมควันเหนือเตา ปักริมคันนา ตกปลาดุก ปลาช่อน ปลาหมอ

"ตัดไม้ไผ่เป็นท่อนยาวประมาณ 90 เซนติเมตร เสี้ยมปลายโคนแหลม แล้วเหลาเอาเนื้อไม้ด้านในออก เหลาให้เรียบแบนไปที่ปลายอีก 40 เซนติเมตร บากปลายเล็กน้อย" (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน ทำนุ วรธงไชย, CC BY 4.0)

ตัดไม้ไผ่ยาวประมาณ 90 ซม. เสี้ยมโคนแหลม เหลาเนื้อไม้ด้านในออก เหลาให้เรียบแบนไปที่ปลาย 40 ซม. บากปลายเล็กน้อย เหลาไว้หลายคัน

จุดไฟเผาเศษไม้ไผ่ อังคันเบ็ดไล่ความหวานและความชื้น แล้ววางบนตะแกรงเหนือเตาไฟ ให้ไฟหุงหาอาหารเช้าเย็นไล่ความชื้นอีกครั้ง และควันรมเนื้อไม้ให้แห้งแข็งแรง กันปลวก มอด และแมลง ระวังไฟ

ผูกเชือกเป็นหูที่กลางคันไว้เกี่ยวเบ็ดเมื่อไม่ใช้ ผูกสายเอ็นที่ปลายคัน ปลายเอ็นอีกข้างผูกที่โคนเบ็ดตัวเล็กซึ่งตีแผ่นบาง ด้วยเงื่อนตะกรุดเบ็ด แล้วผูกมัดอีกรอบให้แน่น

ภาพเบ็ดปลานาจริงจากพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านหนองบัวโคก (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน ทำนุ วรธงไชย, CC BY 4.0)

กลางฤดูฝนเมื่อข้าวตั้งท้อง แตกกอ เกี่ยวเหยื่อไส้เดือน ปักโคนคันเรียงริมคันนาห่างกันประมาณ 3 เมตร หย่อนเบ็ดลงน้ำในแปลงนา ใช้คราวละหลายคัน ต้องกู้เก็บปลาและเปลี่ยนเหยื่อตลอดคืน

คันเบ็ดที่ซื้อตามตลาดขายเป็นมัด มัดละ 100 คัน ถ้าไม่ผ่านการรมควันแบบชาวบ้าน เคาะแล้วจะมีขุยไผ่และขี้มอดฟุ้ง ชาวบ้านที่หาปลาเป็นอาชีพเสริมใช้นับ 200-300 คัน ชื่อเงื่อนตะกรุดเบ็ดเชื่อว่ามาจากการผูกตะกรุด ระวังไฟขณะอังคัน แหล่งข้อมูล: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ฐานข้อมูลเครื่องมือเครื่องใช้พื้นบ้าน "เบ็ดปลานา" ผู้เขียน ทำนุ วรธงไชย พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านหนองบัวโคก บุรีรัมย์ (สัญญาอนุญาต CC BY 4.0) **ข้อจำกัด** แหล่งข้อมูลไม่ได้ให้ขนาดตัวเบ็ดหรือขนาดสายเอ็น