ไม้นวดข้าว — ไม้สองท่อนกับเชือก รัดฟ่อนข้าวแล้วฟาดให้เมล็ดหลุดจากรวง

"ในการใช้งานไม้นวดข้าว ชาวนาจะจับไม้นวดข้าวทั้งสอง ใช้เชือกคล้องกับฟ่อน เคน็ดข้าว หรือตรงส่วนที่ใช้ตอกรัดฟ่อนข้าว แล้วไขว้ไม้นวดข้าวในลักษณะที่ขัดกันเพื่อรัดฟ่อนข้าวให้แน่น แล้วจึงยกฟ่อนข้าวขึ้นฟาดกับท่อนไม้ที่วางไว้จนเมล็ดข้าวเปลือกจะร่วงออกจากรวง" (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน พิชชา ทองขลิบ, CC BY 4.0)

ใช้ไม้ไผ่ที่มีเนื้อแน่น ไม้แก่จัด ข้อสั้น ลำต้นเล็ก ขนาดพอดีมือ กำได้รอบ หรือใช้ไม้อื่น เช่น ไม้ประดู่ ไม้แดง ไม้ชิงชัน หรือไม้สัก

ตัดไม้ 2 ท่อน ยาวประมาณ 50 เซนติเมตร เส้นผ่านศูนย์กลาง 3 เซนติเมตร เหลาให้เรียบ ถ้าใช้ไม้จริง ไสแล้วถูให้เรียบ

เจาะรูใกล้ปลายไม้แต่ละท่อน ร้อยเชือกหนัง หรือเชือกยาวประมาณ 50 เซนติเมตร หรือยาวประมาณเส้นรอบวงของฟ่อนข้าว ผ่านรูของไม้ทั้งสองท่อน แล้วขมวดปมที่ปลายเชือก

ภาพไม้ตีข้าวจริง (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน พิชชา ทองขลิบ, CC BY 4.0)

คล้องเชือกรอบฟ่อนข้าว ตรงส่วนที่ใช้ตอกรัดฟ่อนข้าว ไขว้ไม้ทั้งสองให้ขัดกันเพื่อรัดฟ่อนให้แน่น แล้วยกฟ่อนข้าวฟาดกับท่อนไม้ที่วางไว้ บนลาน บนเสื่อ หรือบนผ้าใบที่ปูพื้นกว้าง จนเมล็ดข้าวเปลือกร่วงออกจากรวง

มีอุปกรณ์ที่ใช้คล้ายกัน เรียกว่าไม้ควง ใช้ตีฝักถั่วเขียว ถั่วเหลือง ถั่วดำ ปัจจุบันไม่ค่อยนิยมใช้ไม้นวดข้าว เพราะมีรถไถเดินตาม รถแทรกเตอร์ และเครื่องนวดข้าวแทน แหล่งข้อมูล: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ฐานข้อมูลเครื่องมือเครื่องใช้พื้นบ้าน "ไม้นวดข้าว" ผู้เขียน พิชชา ทองขลิบ (สัญญาอนุญาต CC BY 4.0) อ้างอิง สนม ครุฑเมือง (2531) และ วิบูลย์ ลี้สุวรรณ (2532) **ข้อจำกัด** แหล่งข้อมูลระบุทั้งความยาวไม้และระยะเจาะรูจากปลายไม้ว่า "ประมาณ 50 เซนติเมตร" จึงไม่ระบุระยะเจาะรูที่แน่นอนในบลูพรินต์นี้ เจาะใกล้ปลายไม้