Samvinna
LIST
FEGURÐ OG VELLÍÐAN
HANDVERK
MENNING OG SAGA
SKEMMTUN
UMHVERFI
MATUR OG DRYKKUR
ÖFUGVERKFRÆÐI
VÍSINDI
ÍÞRÓTTIR
TÆKNI
KLÆÐANLEG TÆKNI
English
Að búa til tréhamar — verkfærið sem slær án þess að skemma
Tréhamar er höggverkfæri hannað til að beita krafti án þess að skemma vinnuflötinn — ólíkt steinhamri sem flísar, mylur og skemmir efni við högg. Tréhamrar hafa verið notaðir frá fyrstu dögum trésmíði til að reka meitla, slá samskeyti saman, berja niður staura, fletja út börk og setja saman byggingar án þess að skilja eftir málm- eða steinför. Hamarinn virkar vegna þess að viður er mýkri en flest verkfærisefni og vinnuflatir, þannig að hann tekur á móti og dreifir höggkraftinum yfir stórt svæði. Að smíða hamar er eitt einfaldasta trésmíðaverkefnið: þéttur harðviðarhnútur eða greinarbútur þjónar sem hausinn, og beint skaft úr harðviði fer í gegnum gat á hausnum. Þessi teikning kennir bæði einfalda, úr einu stykki skorna hamarinn og tveggja hluta samsetta hamarinn með gegnumgangandi skafti.
Byrjandi
1-2 klukkustundir
Leiðbeiningar
1
1
Veldu þétt harðvið í hausinn
Veldu þétt harðvið í hausinn
Hamarhausinn þarf þétt, fínkornótt harðvið sem þolir klofnun undir endurtekinni höggi. Tilvalið er að nota ilmreyni (afar seigur og flétaður viður), beyki, hlynur, hornbeyki eða ávaxtaviður eins og epli eða peru. Bútur úr stofni eða þykkri grein, 10 til 15 cm í þvermál og 12 til 15 cm á lengd, gerir frábæran haus. Hnútar — hnúðóttir vextir á trjástofnum — eru enn betri því óreglulegt kornmynstur þeirra þolir klofnun í allar áttir.
Efni fyrir þetta skref:
Ungviðarstöng úr harðviði1 stykki2
2
Skerðu hausefnið í lengd
Skerðu hausefnið í lengd
Skerðu valda grein eða hnúðahluta í 12 til 15 cm langan bút með steinöxi eða með því að rispa djúpt allan hringinn með flintblaði og brjóta síðan. Endakornaflötirnir ættu að vera nokkurn veginn hornréttir á langásinn. Örlítið tunnulaga haus (breiðari um miðjuna, örlítið mjórri í endunum) dreifir höggkraftinum betur en sívalningur.
Nauðsynleg verkfæri:
Barsteinn3
3
Fjarlægðu börkinn og sléttaðu höggflötin
Fjarlægðu börkinn og sléttaðu höggflötin
Flettu berkinum af hausnum og sléttaðu báða endaflötina með sandsteinsplötu. Höggflötin ættu að vera flöt og jöfn — kringlótt flötur einbeitir krafti á lítinn punkt í stað þess að dreifa honum vítt. Létt slípun á grófum sandsteininum er nægileg; flöturinn þarf ekki að vera fágaður því hann mun þróa slitmynstur við notkun.
Nauðsynleg verkfæri:
Sandsteinn (slípiefni)4
4
Merkja og byrja gatið fyrir skaftið
Merkja og byrja gatið fyrir skaftið
Merktu miðju hausefnisins á langkornsfleti þess (hliðinni, ekki endanum). Fyrir sleggju með gegnumgegnandi skafti þarf gat sem er u.þ.b. 2,5 til 3 cm í þvermál og liggur beint í gegnum hausinn frá annarri hlið til hinnar. Byrjaðu gatið með því að þrýsta heitum glóðarbita eða hitaðum steinoddi að merkinu til að kola viðinn og mynda byrjunardæld.
5
5
Brenna og rýmkaðu skaftgatið
Brenna og rýmkaðu skaftgatið
Skiptust á að brenna með glóandi glæðum eða eldherðum oddhvössum staf og skafa út kolaðan viðinn með beinsyl eða beittum steini. Vinndu frá báðum hliðum haussins, þannig að götin mætist í miðjunni, til að halda götunum beinum. Gatið ætti að vera örlítið mjótt — mjórra neðst og breiðara efst — þannig að skaftið festist betur þegar það er rekið inn að neðan.
Nauðsynleg verkfæri:
Beinsýll6
6
Veldu og móta skaftið
Veldu og móta skaftið
Skerðu beinvaxna ösku-, hikkorí- eða eikargrein 30 til 40 cm langa og 2,5 til 3 cm í þvermál. Askur er hefðbundinn valkostur í verkfærisskaft því hann dregur í sig högg án þess að flytja það yfir í hönd notandans. Fjarlægðu börkinn og notaðu steinskafa til að slétta skaftið í þægilegt sporöskjulaga þversnið. Mjókkaðu efri endann örlítið svo hann passi í gatið á hausnum.
Efni fyrir þetta skref:
Ungviðarstöng úr harðviði1 stykki7
7
Festið skaftið við hausinn
Festið skaftið við hausinn
Ýtið mjókkandi enda skaftsins upp í gegnum neðri hluta gatsins á hausnum þar til hann stendur 1 til 2 cm upp fyrir efri hluta hausins. Passinn á að vera þéttur — ef skaftið rennur auðveldlega inn, er það of grannt. Skafið endann á skaftinu með steinskafa, og prófið oft, þar til það þarf að berja það fast með steini til að setjast á sinn stað. Mjókkandi gatið læsir skaftinu á sínum stað.
8
8
Klemdu skaftið til að fá varanlega festingu
Klemdu skaftið til að fá varanlega festingu
Rispaðu grunna rauf yfir efri enda útstæða skaftsins með flintblaði. Keyrðu þunnan kíl úr harðviði inn í þessa rauf með steini, sem þenur út skaftendann inni í gatinu á hausnum. Þetta skapar vélrænan læsingu — þandi efri endinn getur ekki dregist til baka í gegnum keilulaga gatið. Snyrtu kílinn þannig að hann sé jafn yfirborði hausins og sléttaðu hann með sandsteini.
9
9
Valkostur: Hamar úr einu stykki
Valkostur: Hamar úr einu stykki
Ef hentug greinagaffal er til staðar — þar sem þykk grein mætir aðalstofninum — er hægt að skera hamar úr einu stykki. Þykki stofnhlutinn verður hausinn og greinin verður skaftið. Þetta er sterkara en samsettur hamar því þar er engin samskeyti sem gæti brostið. Mótaðu hausinn og skaftið úr einu stykkinu með steinöxi og skrapa.
10
10
Þurrkaðu græna viðarhamarinn
Þurrkaðu græna viðarhamarinn
Hamar úr grænum við ætti að fá að þorna hægt til að koma í veg fyrir sprungur. Settu hann á skuggsælan, loftgóðan stað í 2 til 4 vikur. Ef sprungur byrja að myndast á endaviðnum, þektu endana með bræddri furutjöru eða dýrafitu. Fullþurrkaður hamar er léttari og harðari en grænn hamar og skilar meiri krafti í hverju höggi. Grænn hamar virkar hins vegar fullkomlega strax.
11
11
Prófa og viðhalda hamarnum
Prófa og viðhalda hamarnum
Prófaðu hamarinn með því að reka trékíl í stokk. Höggflöturinn ætti að skila krafti hreint án þess að hausinn losni eða skoppi óútreiknanlega. Ef hausinn losnar, leggðu hann í vatn í 30 mínútur — viðurinn þenst út og herðist aftur um skaftið. Sléttaðu flatir eða klofna höggfleti, sem hafa myndað sveppalaga kanta, með því að skafa þá með steini eða slétta þá aftur á sandsteinsplötu.
Efni
1- 1 stykkiStaðgengill
Efni úr tengdum teikningum
Þessi teikning býr til
Tengd Blueprint
Þessi blueprint deila þekkingu — tækni, efni eða meginreglur
CC0 opinbert ríki
Þessi teikning er gefin út undir CC0. Þér er frjálst að afrita, breyta, dreifa og nota þetta verk í hvaða tilgangi sem er, án þess að biðja um leyfi.
Studdu smiðinn með því að kaupa vörur í gegnum teikningu hans þar sem hann fær þóknun smiða sem seljendur ákvarða, eða búðu til nýja endurskoðun á þessari teikningu og tengdu hana sem tengingu í þinni eigin teikningu til að deila tekjum.