
Cartwright's पावर लुम — भाप र पानीद्वारा मेसिनीकृत बुनाइ
सन् १७८५ मा, एडमन्ड कार्टराइट — कपडा क्षेत्रमा कुनै अनुभव नभएका एक पादरी — ले पावर लुमको पेटेन्ट गराए, जो मानव मांसपेशीको सट्टा पूर्णतः यान्त्रिक शक्तिद्वारा चलाइने पहिलो लुम थियो। कार्टराइटलाई एउटा रात्रिभोजको कुराकानीले प्रेरित गरेको थियो, जहाँ म्यानचेस्टरका कपास व्यापारीहरूले नयाँ कताई मेसिनहरू (जेनी, वाटर फ्रेम, म्युल) हातले बुन्ने बुनकरहरूले उपभोग गर्न सक्ने भन्दा छिटो धागो उत्पादन गरिरहेका थिए भनी गुनासो गरेका थिए। उनले तर्क गरे कि यदि कताई मेसिनीकृत गर्न सकिन्छ भने बुनाइ पनि गर्न सकिन्छ।
कार्टराइटको पहिलो प्रोटोटाइप कच्चा र अव्यावहारिक थियो — यसलाई चलाउन दुई जना बलियो मानिस आवश्यक थियो र यसले निम्न गुणस्तरको कपडा उत्पादन गर्थ्यो। तर सिद्धान्त सही थियो: क्याम-चालित संयन्त्रले हेडल्स उठाउन र झार्न, शटल फाल्न र वेफ्ट स्वचालित रूपमा बिट्न सक्थ्यो, जुन सबै पानीको पाङ्ग्रा वा स्टिम इन्जिनद्वारा सञ्चालित हुन्थ्यो। अर्को दुई दशकसम्म, अन्य इन्जिनियरहरू (विलियम होरोक्स, रिचर्ड रोबर्ट्स) ले डिजाइनलाई परिष्कृत गरे, जसले लगभग सन् १८२० सम्ममा पावर लुमलाई व्यावसायिक रूपमा सम्भव बनायो।
पावर लुमले सन् १७३३ मा के (Kay) को फ्लाइङ शटलबाट सुरु भएको कपडा उत्पादनको मेसिनीकरणलाई पूरा गर्यो। एउटै मानव जीवनकालभित्र, कच्चा फाइबरदेखि तयार कपडासम्मका हरेक चरण मानव हातबाट मेसिनमा स्थानान्तरण भयो। सन् १८५० सम्ममा, इंग्ल्यान्डमा २,५०,००० भन्दा बढी पावर लुमहरू थिए, र हाते-लुम बुनकरहरू — जो एक समय कपडा व्यापारका अभिजात थिए — निराश्रित भए। पावर लुम त्यो मेसिन हो जसले औद्योगिक क्रान्तिलाई कताई क्रान्तिबाट पूर्ण कपडा क्रान्तिमा परिणत गर्यो।
निर्देशनहरू
वार्प बिम तयार गर्नुहोस्
वार्प बिम तयार गर्नुहोस्
वार्प बिम भनेको तान्त (loom) को पछाडि रहेको ठूलो बेलन हो, जसमा समान तनावमा बेरिएका सयौँ वा हजारौँ समानान्तर वार्प धागाहरू हुन्छन्। पावर लुमका लागि, वार्प एउटा छुट्टै वार्पिङ मिलमा तयार गरिन्छ — एउटा ठूलो घुम्ने फ्रेम, जसले मापन गरिएका धागाका लम्बाइहरूलाई समानान्तर रूपमा बेर्छ। तयार वार्पलाई त्यसपछि लुमको बिममा सारिन्छ। मेसिनमा काटिएको वार्प धागो (वाटर फ्रेम वा म्युलबाट) पावर वीभिङको यान्त्रिक तनाव सहन सक्नका लागि स्टार्च पेस्टले साइज गर्नुपर्छ।
यस चरणका सामग्री:
ताना धागो1 केजीताना धागोलाई हेडल्समा हाल्नुहोस्
ताना धागोलाई हेडल्समा हाल्नुहोस्
प्रत्येक ताना धागो एउटा हेडलमा हालिन्छ — केन्द्रमा आँखा भएको तारको पासो, जुन हेडल फ्रेममा जडान गरिएको हुन्छ। सादा बुनाइका लागि, वैकल्पिक धागाहरू फ्रेम 1 र फ्रेम 2 मार्फत जान्छन्। जब फ्रेम 1 माथि उठ्छ, आधा ताना धागोहरू माथि उठ्छन्, जसले शेड (खुला भाग) सिर्जना गर्छ। पावर लुमले क्यामहरू वा टेपेटहरूद्वारा यो गतिलाई स्वचालित बनाउँछ, जसले फ्रेमहरूलाई क्रमशः माथि र तल सार्छ, तर प्रारम्भिक धागो हाल्ने काम (जसलाई 'ड्रइङ इन' भनिन्छ) अझै पनि हातले, धागो-धागो गरी गरिन्छ।
चाहिने औजार:
शक्तिचालित तानवार्प धागालाई रीडमा हालेर पार गराउनुहोस्
वार्प धागालाई रीडमा हालेर पार गराउनुहोस्
हेडल्सपछि, प्रत्येक वार्प धागो रीडको एउटा डेन्ट (खाली ठाउँ) मार्फत पार हुन्छ — बिटरमा जडान गरिएको कंघीजस्तो फ्रेम। रीडले वार्प धागाहरूलाई करघाको चौडाइभर समान रूपमा फैलाउँछ र प्रत्येक वेफ्ट पिकलाई ठाउँमा ठोक्न प्रयोग गरिन्छ। रीडको घनत्व (प्रति सेन्टिमिटर डेन्ट) ले कपडाको थ्रेड काउन्ट निर्धारण गर्छ। महीन सुती शर्टिङमा प्रति सेन्टिमिटर २० डेन्ट प्रयोग हुन सक्छ; मोटो क्यानभासमा ६–८ प्रयोग हुन्छ।
वार्प लाई क्लथ बीममा बाँध्नुहोस्
वार्प लाई क्लथ बीममा बाँध्नुहोस्
वार्प धागोहरूलाई साना समूहमा जम्मा गर्नुहोस् र तिनीहरूलाई क्लथ बीम एप्रन (अगाडिको रोलरमा जोडिएको कपडाको पट्टी) मा बाँध्नुहोस्। वार्प बीमको ब्रेक घुमाएर वार्पमा तनाव दिनुहोस् जबसम्म सबै धागोहरू तन्केका र समतल नहुन्जेल। पूरा चौडाइभर समान तनाव अत्यावश्यक छ — पावर लुमहरू यस्तो गतिमा चल्छन् कि कुनै पनि तनाव भिन्नता कपडामा देखिने दोषमा परिणत हुन्छ।
तान्ने धागोको बॉबिनले शटल लोड गर्नुहोस्
तान्ने धागोको बॉबिनले शटल लोड गर्नुहोस्
शटलमा वेफ्ट धागोको घुमाइएको बॉबिन घुसाउनुहोस्। पावर लुममा, शटल धातुका टिपहरूले सुदृढ गरिएको मजबुत डु-आकारको बोट शटल हो, जसले पिकिङ मेकानिजमद्वारा उच्च गतिमा फालिने दबाब सहन सक्छ। वेफ्ट शटलको बडीमा रहेको सानो प्वाल वा टेन्सन आँखाबाट गुज्रन्छ। बॉबिन स्वतन्त्र रूपमा घुमेको सुनिश्चित गर्नुहोस् — अड्किएको बॉबिनले शटलले धागोलाई शेडभरि सफा रूपमा नराखी घिसार्दै लैजान्छ।
यस चरणका सामग्री:
बानाको धागो500 ग्रामशक्ति स्रोत लूमसँग जोड्नुहोस्
शक्ति स्रोत लूमसँग जोड्नुहोस्
पावर लूम बेल्ट र पुलीमार्फत पानीको पाङ्रा वा स्टिम इन्जिनसँग जोडिएको मुख्य शाफ्टद्वारा चालित हुन्छ। क्लच लिभर लगाउँदा लूम घुम्ने मुख्य शाफ्टसँग जोडिन्छ। लूमभित्रको क्याम संयन्त्रले यो निरन्तर घुमाइलाई बुनाइका क्रमिक गतिहरूमा रूपान्तरण गर्छ: शेडिङ (ताना खोल्नु), पिकिङ (शटल फाल्नु) र बिटिङ (वेफ्टलाई ठाउँमा धकेल्नु)।
करघा ढिलो गतिमा सुरु गर्नुहोस्
करघा ढिलो गतिमा सुरु गर्नुहोस्
क्लच लगाउनुहोस् र करघालाई पहिलो केही पिकहरूका लागि घटाइएको गतिमा चलाउनुहोस्। शेडिङ गति हेर्नुहोस्: हेडल फ्रेमहरू सफा रूपमा माथि र तल जानुपर्छ, जसले शटलका लागि स्पष्ट खुला स्थान बनाउँछ। शटल पूरा चौडाइमा उड्नुपर्छ र विपरीत शटल बक्समा दृढतापूर्वक अवतरण गर्नुपर्छ। बिटर अगाडि झुलेर वेफ्टलाई फेल (बुनिएको कपडाको किनारा) विरुद्ध कसिलो गरी धकेल्नुपर्छ।
स्वचालित पिकिङ गति अवलोकन गर्नुहोस्
स्वचालित पिकिङ गति अवलोकन गर्नुहोस्
पिकिङ मेकानिज्म — केको फ्लाइङ शटलबाट व्युत्पन्न — प्रत्येक चक्रमा सही क्षणमा शटललाई लुमभर पार गराउन क्याम-चालित लिभर प्रयोग गर्दछ। समय निर्धारण अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ: शेड पूर्ण रूपमा खुलेपछि र बन्न सुरु हुनुअघि शटल पार हुनुपर्छ। प्रारम्भिक पावर लुमहरूमा, गलत समयमा गरिएको पिकले शटल बन्द हुँदै गरेको वार्पमा ठोक्किन्थ्यो, धागाहरू टुट्थे र शटल क्षतिग्रस्त हुन्थ्यो — 'स्मास्ह' भनिने हिंसात्मक घटना।
वार्प स्टप मोसन निगरानी गर्नुहोस्
वार्प स्टप मोसन निगरानी गर्नुहोस्
पावर लुमहरूमा स्वचालित वार्प स्टप मोसन हुन्छ — यो एक सेन्सिङ मेकानिजम हो जसले टुटेका वार्प धागाहरू पत्ता लगाउँछ र लुमलाई तुरुन्तै रोक्छ। प्रत्येक वार्प धागो एउटा पातलो धातुको ड्रप तारबाट गुज्रिन्छ। यदि धागो टुट्यो भने, उसको ड्रप तार तल खस्छ, जसले एउटा लिभर सक्रिय गर्छ र क्लचलाई अलग गर्छ। यसले लुमलाई धागो हराएको अवस्थामा बुन्न रोक्छ, जसले कपडामा देखिने धर्को सिर्जना गर्नेछ। टुटेको धागोलाई फेरि बाँधेर पुनः सुरु गर्नुहोस्।
संचालन गतिमा बढाउनुहोस्
संचालन गतिमा बढाउनुहोस्
करघा सफासँग चलिरहेपछि, पूर्ण संचालन गतिमा बढाउनुहोस्। प्रारम्भिक पावर लुमले प्रति मिनेट 60–80 पिक्स सञ्चालन गर्थ्यो; 1830 को दशकसम्म, सुधारिएका डिजाइनहरूले प्रति मिनेट 100–120 पिक्स पुगे। पूर्ण गतिमा, शटल करघा पार गर्दा धमिलो देखिन्छ र बिटर निरन्तर लयमा घुम्छ। पावर लुमहरूले भरिएको बुनाई शेडको आवाज यति तीव्र थियो कि कामदारहरूले ओठ पढेर सञ्चार गर्थे — जसलाई 'mee-mawing' भनिन्थ्यो।
कार्यको बेला खाली बॉबिनहरू बदल्नुहोस्
कार्यको बेला खाली बॉबिनहरू बदल्नुहोस्
जब वेफ्ट बॉबिन सकिन्छ, शटल धागो नबिछाई उड्छ। सञ्चालकले करघा रोक्नुपर्छ, खाली बॉबिन हटाउनुपर्छ, पूरा भरिएको बॉबिन हाल्नुपर्छ, र फेरि सुरु गर्नुपर्छ। पछिका पावर करघाहरूमा, स्वचालित बॉबिन-परिवर्तन संयन्त्र (नर्थ्रप स्वचालित करघा, 1894) ले रोक्न नपरी बॉबिनहरू बदल्यो — तर कार्टराइटको युगमा, यो अझै म्यानुअल कार्य थियो र प्रत्येक बुनाईकर्ताले एकैसाथ केवल 2–4 वटा करघा मात्र हेर्न सक्नुको मुख्य कारण थियो।
जमा हुँदै जाँदा कपडालाई अगाडि बढाउनुहोस्
जमा हुँदै जाँदा कपडालाई अगाडि बढाउनुहोस्
कपडा बीममा रहेको रैचेट मेकानिजमले हरेक केही पिक पछि बुनिएको कपडालाई सानो इन्crementमा स्वचालित रूपमा अगाडि बढाउँछ, जसले फेललाई रीडबाट निरन्तर दूरीमा राख्छ। टेक-अप दरले कपडाको प्रति सेन्टिमिटर पिक्स (वेफ्ट घनत्व) निर्धारण गर्छ। यो मेकानिकल सटीकताले कुनै पनि हाते बुनाइकर्ताले प्राप्त गर्न सक्ने भन्दा बढी एकरूप पिक घनत्व भएको कपडा उत्पादन गर्छ।
कपडा बुनाइको क्रममा निरीक्षण गर्नुहोस्
कपडा बुनाइको क्रममा निरीक्षण गर्नुहोस्
कपडाको सतहमा दोषहरूको लागि आवधिक रूपमा जाँच गर्नुहोस्: भाँचिएका ताना सिराहरू (ठाडा धर्काहरू), डबल पिकहरू (एउटै शेडमा दुईवटा बाना सुत्रहरू), ढिला सेल्भेजहरू, वा मेसिनरीबाट तेलका दागहरू। फिनिसिङमा मर्मत गर्न सकियोस् भन्नाका लागि दोषहरूमा चक लाइनले चिन्ह लगाउनुहोस्। एक दक्ष पावर लुम बुनकरले गुणस्तर कायम राख्दै धेरै लुमहरू हेरचाह गर्न सक्थ्यो — सन् १८४० को दशकसम्ममा, एक बुनकरले सामान्यतया ४ वटा लुम सञ्चालन गर्थ्यो, जसले १५ जना हाते बुनकरहरूले जत्तिकै कपडा उत्पादन गर्थ्यो।
तयार भएको कपडालाई तानबाट निकाल्नुहोस्
तयार भएको कपडालाई तानबाट निकाल्नुहोस्
जब ताना सकिन्छ (वा चाहिएको कपडाको लम्बाइ पुग्छ), तान रोक्नुहोस्, हेडल्सको पछाडिको बाँकी ताना काट्नुहोस्, र कपडा बीमबाट तयार भएको कपडा खोल्नुहोस्। एउटा पूर्ण ताना लगातार 50–100 मिटर कपडा उत्पादन गर्न सक्छ। कच्चा कपडा ('ग्रे गुड्स' वा 'लुमस्टेट' भनिने) बिक्री गर्नु अघि स्कोरिङ, ब्लिचिङ, रंगाइ र प्रेसिङका लागि फिनिशिङ विभागमा पठाइन्छ।
चाहिने औजार:
कैँचीपावर लुमको परिवर्तनकारी प्रभाव बुझ्नुहोस्
पावर लुमको परिवर्तनकारी प्रभाव बुझ्नुहोस्
पावर लुम कपडा यान्त्रिकीकरणको शृंखलाको अन्तिम कडी थियो। सन् १७३३ मा, केले फ्लाइङ शटल आविष्कार गरे। सन् १७६४–१७७९ मा, जेनी, वाटर फ्रेम र म्युलले कताईलाई यान्त्रिक बनाए। सन् १७८५ मा, कार्टराइटले बुनाईलाई यान्त्रिक बनाए। ५२ वर्षभित्र, फाइबरदेखि कपडासम्मका सबै चरणहरू मेसिनद्वारा सञ्चालित भए। सन् १७६० मा २० लाख पाउन्ड रहेको इङ्गल्याण्डमा सुती कपडा उत्पादन सन् १८३० सम्ममा ३० करोड पाउन्डभन्दा बढी पुग्यो — १५० गुणा वृद्धि। कपडा क्रान्ति पूरा भयो, र सबै उद्योगहरूले पछ्याउनका लागि औद्योगिक उत्पादनको खाका तयार भयो।
जोडिएका खाकाका सामग्री

Weaving with a Flying Shuttle — Kay's Invention That Launched the Textile Revolution
Tex द्वारा
कपडा र छाला

Crompton's Spinning Mule — The Machine That Made Fine Cotton Possible
Tex द्वारा
कपडा र छाला

Arkwright's Water Frame — Roller-Drafted Warp Yarn by Water Power
Tex द्वारा
कपडा र छाला
यो खाकाले बनाउँछ
सम्बन्धित ब्लुप्रिन्ट
यी ब्लुप्रिन्टहरूले ज्ञान साझा गर्छन् — प्रविधि, सामग्री वा सिद्धान्त
CC0 सार्वजनिक डोमेन
यो ब्लुप्रिन्ट CC0 अन्तर्गत जारी गरिएको छ। तपाईं अनुमति नसोधी प्रतिलिपि, परिमार्जन, वितरण र प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।
ब्लुप्रिन्ट मार्फत उत्पादनहरू किनेर सिर्जनाकर्तालाई सहयोग गर्नुहोस् सिर्जनाकर्ता कमिसन विक्रेताले तोकेको, वा यो ब्लुप्रिन्टको नयाँ संस्करण बनाउनुहोस् र आम्दानी बाँड्न आफ्नो ब्लुप्रिन्टमा जडानको रूपमा समावेश गर्नुहोस्।



