Destylacja terpentyny z żywicy sosnowej — podstawowy rozpuszczalnik w malarstwie olejnym

MANDATORY SAFETY: Ustaw OUTDOORS lub w bardzo dobrze wentylowanym miejscu, z dala od budynków i źródeł zapłonu. Opary terpentyny są cięższe od powietrza, wysoce łatwopalne i gromadzą się na poziomie gruntu. Do podgrzewania używaj elektrycznej płyty grzewczej lub łaźni piaskowej — NIE używaj palnika gazowego ani otwartego płomienia w pobliżu destylatora. Noś odporne na chemikalia rękawice i gogle ochronne. Miej gaśnicę (proszkową) i wiadro z piaskiem w zasięgu ręki. Upewnij się, że aparatura destylacyjna NIE ma szczelnie zamkniętych sekcji — destylator musi mieć możliwość odpowietrzania; zamknięty układ pod wpływem ciepła może eksplodować. Przed podgrzewaniem sprawdź wszystkie złącza i połączenia pod kątem nieszczelności.

Umieść 1 kg surowej żywicy sosnowej (oleożywicy) w miedzianym destylatorze alembikowym lub szklanej kolbie destylacyjnej. Dodaj 500 ml wody. Woda pełni funkcję nośnika do destylacji z parą wodną — olejek terpentynowy współdestyluje z parą w temperaturze niższej niż jego normalna temperatura wrzenia (która wynosiłaby 150-180°C przy destylacji samodzielnej). Destylator nigdy nie powinien być napełniony w więcej niż dwóch trzecich — żywica pieni się podczas ogrzewania i potrzebuje wolnej przestrzeni. Połącz ramię kondensacyjne lub rurkę z skraplaczem spiralnym (the 'worm'), który należy chłodzić bieżącą zimną wodą lub zanurzyć w wiadrze z zimną wodą. Umieść naczynie zbiorcze przy wylocie skraplacza.

Stosuj łagodne, równomierne ogrzewanie. Wraz ze wzrostem temperatury żywica mięknie i rozpuszcza się w gorącej wodzie. W okolicach 100°C para zaczyna unosić opary olejku terpentynowego przez głowicę destylatora do chłodnicy. Mieszanina wody i olejku terpentynowego zaczyna kapać z wylotu chłodnicy do naczynia zbiorczego. Destylat powinien wypływać w równomiernych, powolnych kroplach, a nie strumieniem. Jeśli wypływa zbyt szybko, zmniejsz ogrzewanie. Olejek terpentynowy będzie unosił się na powierzchni skroplonej wody jako przezroczysta, lekko żółtawa warstwa. Kontynuuj destylację, aż w destylacie przestaną pojawiać się tłuste krople — zazwyczaj 1-2 godziny na 1 kg żywicy. Wydajność wynosi około 15-25% wagowo olejku terpentynowego w stosunku do surowej żywicy.

Pozwól zebranemu destylatowi odstać się w szklanym słoiku. Olejek terpentynowy (gęstość ~0,86 g/ml) wyraźnie unosi się na powierzchni wody. Ostrożnie zlej lub odsiphonuj warstwę terpentyny do czystej, suchej szklanej butelki. Terpentyna powinna być przezroczysta jak woda do jasnożółtej, o ostrym, czystym, charakterystycznym zapachu „sosnowym”. Jeśli jest mętna, pozostaw ją na noc — resztkowe krople wody opadną na dno. Przechowuj w szczelnie zamkniętych ciemnych szklanych butelkach, z dala od ciepła i światła. Czysta terpentyna jest doskonałym rozpuszczalnikiem do farb olejnych, żywic lakierniczych (damar, mastyks) i wosku pszczelego. Całkowicie paruje, nie pozostawiając osadu.

Po zakończeniu destylacji poczekaj, aż destylator ostygnie, zanim go otworzysz. Pozostałość w destylatorze to kalafonia (colophony) — twarda, krucha, przezroczysta żywica o bursztynowym zabarwieniu. Gdy jest jeszcze ciepła i płynna, ostrożnie przelej ją przez grube sito (aby usunąć korę, brud i resztki owadów) do formy lub na powierzchnię nieprzywierającą. Po ostygnięciu kalafonia zastyga w twarde, szkliste ciało stałe, które pęka przy uderzeniu. Kalafonia jest cenna sama w sobie: to materiał, którym pociera się smyczki skrzypiec, stosowana jest jako topnik do lutowania, dodawana do lakierów w celu nadania twardości oraz używana do klejenia papieru. Z 1 kg surowej żywicy sosnowej powinno uzyskać się około 150–250 g olejku terpentynowego i 700–800 g kalafonii.