เบ็ดน้ำเต้า — ทุ่นลูกน้ำเต้ากับแกนไม้กลึง สายเชือกถักแปดเส้น ลอยดักปลาใหญ่กลางแม่น้ำ

"เมื่อปลาใหญ่ติดเบ็ด ปลาจะลากทุ่นลูกน้ำเต้าจมน้ำและเมื่อปลาอ่อนแรงลูกน้ำเต้าจะลอยขึ้นเหนือน้ำ สู้กันโผล่ ๆ หาย ๆ เมื่อมั่นใจว่าปลาติดเบ็ดจึงพายเรือเข้าไปยกทุ่นจับปลาได้โดยง่าย" (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน ทำนุ วรธงไชย, CC BY 4.0)

ใช้ผลน้ำเต้าแก่ แห้งสนิท เปลือกหนา รูปทรงสมดุล กว้างประมาณ 14 ซม. ตัดคอคอดด้านบนออก ให้สูงประมาณ 9 ซม. แคะเนื้อแห้งและเมล็ดออก เจาะด้านล่างให้ตรงกับด้านบนเป็นช่องสี่เหลี่ยมเล็ก ๆ

ทำแกนไม้เนื้อแข็งยาวประมาณ 21 ซม. หนา 4 ซม. กลึงส่วนบน 10 ซม. ให้สวยงาม ส่วนล่างทำเป็นแท่งสี่เหลี่ยมสวมพอดีช่องล่างของน้ำเต้า สอดแกนจากบนลงล่าง ยึดด้วยยางชันให้แน่นกันน้ำเข้า เจาะรูทะลุที่โคนแกน

ใช้เบ็ดตัวใหญ่ วัดจากโค้งถึงปลายโคนยาวประมาณ 4 ซม. ผูกเชือกแปดเส้นให้แน่นที่โคนเบ็ด ถักเชือกทั้งแปดยาวขึ้นประมาณ 20 ซม. สอดปลายที่เหลือเข้ารูโคนแกนไม้ ผูกมัดให้แน่น

ภาพเบ็ดน้ำเต้าจริงจากพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านหนองบัวโคก (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน ทำนุ วรธงไชย, CC BY 4.0)

ใช้คราวละหลายลูก เหยื่อเป็นกล้วยสุกหั่นพอดีเบ็ด หรือข้าวคลุกรำอ่อนบดให้เหนียวผสมปุยฝ้ายหรือสำลีกันละลาย พายเรือออกไปน้ำลึก ปักลำไม้ไผ่ยาวให้แน่น ผูกเชือกที่โคนไม้บนลูกน้ำเต้ากับลำไม้ไผ่ สั้นยาวไม่เท่ากันให้ทุ่นห่างกัน ปล่อยลอย แล้วเฝ้าดู ทุ่นกระตุกเมื่อปลากินเหยื่อ

เบ็ดลอยทั่วไปใช้ทุ่นจากกระบอกไม้ไผ่ เปลือกมะพร้าว โฟม หรือฟองน้ำ บางพื้นที่ใช้ผลน้ำเต้าเรียกเบ็ดน้ำเต้า ปัจจุบันพบใช้น้อยมาก อาจเพราะปลาใหญ่น้อยลง หรือทำยากต้องประณีต จึงพบเบ็ดลอยจากโฟมมากกว่า ระวังการพายเรือในน้ำลึก แหล่งข้อมูล: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ฐานข้อมูลเครื่องมือเครื่องใช้พื้นบ้าน "เบ็ดน้ำเต้า" ผู้เขียน ทำนุ วรธงไชย พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านหนองบัวโคก บุรีรัมย์ (สัญญาอนุญาต CC BY 4.0) **ข้อจำกัด** ไม่มีรายการสินค้าสำหรับผลน้ำเต้าแห้ง ยางชัน และตัวเบ็ด จึงระบุไว้ในข้อความ