อีจู้ — ขวดสานไม้ไผ่สูง 50 ซม. งาข้างใกล้พื้น พวยใส่เหยื่อเป็นฝา ดักปลาไหลข้ามคืน

"เหยื่อที่รวมกองกันอยู่ที่ก้นพวยจะกระจายกลิ่นออก ปลาไหลได้กลิ่นจะเข้ากินเหยื่อ โดยเข้าช่องผ่านงาเข้าภายในแต่ไม่สามารถกินเหยื่อได้" (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน ทำนุ วรธงไชย, CC BY 4.0)

เหลาไม้ไผ่เป็นตอกแบน ขึ้นรูปก้นสี่เหลี่ยมตาห่างเล็กน้อย ขัดไม้ไผ่สองชิ้นเป็นกากบาทสอดที่มุมทั้งสี่ให้แข็งแรง สานชิดขยายให้ป่อง แล้วสอบขึ้นถึงคอ ใช้ตอกเส้นเล็กสานผายปากออกเล็กน้อย สูงประมาณ 50 ซม. กว้างสุด 25 ซม. คอ 8 ซม. ปาก 10 ซม.

ด้านข้างเกือบติดพื้น เจาะรูกลมกว้าง 6 ซม. สวมงาหันปลายงาเข้าด้านใน รัดปากงาติดกับตัวอีจู้ให้แน่น

เหลาตอกแบน สานเป็นทรงกระบอกปิดก้น ตาห่างเล็กน้อย ยาวประมาณ 35 ซม. ปากผายบานออก ให้ปากพวยปิดคับพอดีปากอีจู้ ใช้แทนฝา ดึงพวยออกเมื่อจะเทปลาไหล

ภาพอีจู้และพวยจริงจากพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านหนองบัวโคก (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน ทำนุ วรธงไชย, CC BY 4.0)

วางดักช่วงบ่ายราว 3-4 โมงเย็น สับเหยื่อ หอย ปลากระดี่ ปลาซิว หรือไส้เดือน บนดิน กวาดรวมทั้งดินใส่ในพวย สวมพวยเข้าปากอีจู้ให้แน่น วางในน้ำตื้นระดับประมาณต้นคอให้ปลาไหลข้างในหายใจได้ ปรับพื้น ใช้กอหญ้าหรือกิ่งไม้ยึดไม่ให้ล้ม ปล่อยไว้ข้ามคืน

กลุ่มไทยลาวอีสานเรียกอีจู้ ไม่เรียกตุ้มปลาไหล บางพื้นที่ใช้ลันแทน ที่ชุมพลบุรี สุรินทร์ ชาวบ้านใช้อีจู้ 40-50 หลัง ดักปลาไหลขายในทุ่งกุลาร้องไห้ หลังเก็บเกี่ยวถึงกลางเมษายน วางได้ถึง 2 วันถ้าเติมเหยื่อ ระวังมีดขณะเหลาตอก แหล่งข้อมูล: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ฐานข้อมูลเครื่องมือเครื่องใช้พื้นบ้าน "อีจู้" ผู้เขียน ทำนุ วรธงไชย พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านหนองบัวโคก บุรีรัมย์ (สัญญาอนุญาต CC BY 4.0) **ข้อจำกัด** แหล่งข้อมูลไม่ให้ขนาดของงา