ลอบ — ทรงกระบอกซี่ไม้ไผ่บนปลอก มีงาที่ปากและกลางลอบ ดักปลาทวนน้ำในร่องระบายน้ำ

"ที่ปากลอบจะใช้ซี่ไม้ทำงา ผูกติดด้วยเชือกรอบปาก ปลายงาหันเข้าภายใน งามีลักษณะเป็นรูปกรวย บริเวณกลางลอบจะมีงาแบบเดียวกันผูกติดอยู่ภายในอีกชั้นหนึ่ง" (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน ทำนุ วรธงไชย, CC BY 4.0)

เหลาไม้ไผ่เป็นซี่เท่า ๆ กัน ทำโครงรูปวงกลมเรียกปลอกหลายวง สำหรับลอบยาวประมาณ 80 ซม. กว้างประมาณ 30 ซม.

ผูกซี่ติดกับปลอกเป็นช่วง ๆ ตามความยาว ระหว่างปลอกใช้เชือกมัดรัดซี่แต่ละซี่ให้ช่องห่างเท่ากันและแข็งแรง ให้ลอบเป็นทรงกระบอก ปากตัด ปลายด้านบนงอนขึ้นเล็กน้อย

ทำงาจากซี่ไม้เป็นรูปกรวย ผูกรอบปากลอบให้ปลายงาหันเข้าภายใน ทำงาอีกชั้นผูกไว้กลางลอบ ปิดก้นลอบด้วยไม้ไผ่ผูกเชือกร้อยต่อกันเป็นช่องสี่เหลี่ยม ให้แก้เปิดเทปลาได้

ภาพลอบจริงจากพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านหนองบัวโคก (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน ทำนุ วรธงไชย, CC BY 4.0)

เมื่อชาวนาไขน้ำออกจากแปลงนาทางร่องระบายน้ำ วางลอบให้ก้นหันทวนกระแสน้ำ ปากลอบรับปลาที่ว่ายทวนน้ำ คลุมด้านบนด้วยเศษหญ้าและทับด้วยดิน กันลอบไหลตามน้ำ ดักได้ทั้งกลางวันและกลางคืน และออกตรวจเป็นระยะ

ชื่อลอบอาจมาจากคำกิริยา "ลอบ" คือแอบซ่อน เพราะลอบนอนนิ่งรอสัตว์น้ำ ลอบเล็กยังใช้ดักกบในนาที่น้ำเริ่มแห้ง โดยใส่ปลาซิว กุ้ง หรือลูกปลาไว้ในลอบเป็นเหยื่อ บางหลังทำช่องประตูสี่เหลี่ยมที่ปาก และมีงาไหว้ที่ผูกเชือกให้ตึงหรือหย่อนได้ ระวังปลามีเงี่ยงเมื่อเทปลา แหล่งข้อมูล: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ฐานข้อมูลเครื่องมือเครื่องใช้พื้นบ้าน "ลอบ" ผู้เขียน ทำนุ วรธงไชย พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านหนองบัวโคก บุรีรัมย์ (สัญญาอนุญาต CC BY 4.0) **ข้อจำกัด** แหล่งข้อมูลไม่ได้ให้จำนวนซี่ จำนวนปลอก หรือขนาดงา