สุ่ม — สุ่มสานไม้ไผ่ ปากล่างบาน ช่องบนแคบ ครอบปลาในน้ำตื้นแล้วล้วงจับ

"ทำจากไม้ไผ่จักไว้ผิวเป็นเส้นประมาณ 60 เส้น สานขึ้นเป็นรูปวงกลม ใช้เป็นเส้นตั้งกระจายเป็นรัศมีโดยรอบ จากนั้นจึงดัดให้มนโค้งลงเท่ากันทุกเส้น ใช้ไม้ไผ่สานข่มหนึ่งยกหนึ่งให้มีตาห่างพอสมควร" (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน ทำนุ วรธงไชย, CC BY 4.0)

ผ่าไม้ไผ่ จักไว้ผิวเป็นเส้นประมาณ 60 เส้นสำหรับเส้นตั้ง และจักตอกสำหรับสานวน

สานเส้นตั้งขึ้นเป็นวงกลม ให้กระจายเป็นรัศมีโดยรอบ เว้นช่องกลางเป็นช่องบน แล้วดัดเส้นตั้งให้มนโค้งลงเท่ากันทุกเส้น

สานตอกวนข่มหนึ่งยกหนึ่ง เว้นตาห่างพอสมควร ตอนบนเป็นวงแคบ แล้วค่อยบานผายกว้างออกที่ปาก

ภาพสุ่มจริงจากพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านหนองบัวโคก (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน ทำนุ วรธงไชย, CC BY 4.0)

เลือกสระ หนอง คู หรือคลองที่มีน้ำน้อยและมีปลาอาศัย ครอบสุ่มลงน้ำ แล้วใช้มือล้วงทางช่องบนควานหาปลาภายใน ถ้าติดปลาใหญ่ ปลาจะชนข้างสุ่มให้รู้สึกได้ จึงควานจับออกใส่ข้อง

แม่บ้านใช้สุ่มเมื่อข้าวขาดครัว โดยเฉพาะฤดูแล้ง การสุ่มไม่เห็นตัวปลา ต้องอาศัยประสบการณ์เลือกที่ จึงเกิดคำว่า "สุ่มหา" และ "สุ่มสี่สุ่มห้า" สุ่มอีกแบบหนึ่งเรียกสุ่มซี่ ทำจากซี่ไม้ไผ่ปลายแหลม 50-60 ซี่ ยึดกับวงไม้และโครงลวด สุ่มไก่ใช้กักแม่ไก่กับลูกหรือไก่ชน ระวังปลามีเงี่ยงเมื่อล้วงจับ แหล่งข้อมูล: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ฐานข้อมูลเครื่องมือเครื่องใช้พื้นบ้าน "สุ่ม" ผู้เขียน ทำนุ วรธงไชย พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านหนองบัวโคก บุรีรัมย์ (สัญญาอนุญาต CC BY 4.0) **ข้อจำกัด** แหล่งข้อมูลให้ขนาด (ปากล่าง 50 ซม. ช่องบน 15 ซม. สูง 50 ซม.) ไว้กับสุ่มซี่ บลูพรินต์นี้ใช้ขนาดนั้นกับสุ่มสาน