ไซ — ตอกไม้ไผ่ทรงคล้ายจรวด งาสองอันสวนทางกัน ดักปลาขึ้นลงตามทางระบายน้ำในนา

"เหนือส่วนปลอกสุดท้ายตัดข้างไซออก สวมงาที่ทำไว้ก่อนล่วงหน้า สวมให้ทางปลายซี่หันไปทางด้านหน้าไซ และเหนือปลอกต่อไป ตัดข้างไซให้เยื้องกันเล็กน้อย สวมงาให้ปลายชี้ไปทางก้น การตั้งงาจึงมีลักษณะสวนทางกัน" (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน ทำนุ วรธงไชย, CC BY 4.0)

เหลาตอกไม้ไผ่เป็นเส้นกลมยาวประมาณ 120 ซม. ทำปลอกหรือกงวงกลมกว้างประมาณ 20 ซม. จากกิ่งต้นข่อยหรือไม้เหลาดัด หรือสานเป็นปลอกด้วยตอกแบนชุดละห้าเส้น (ลายปลอกห้า)

ผูกตอกตั้งรอบปลอกเป็นช่วง ๆ ระหว่างปลอกใช้เชือกรัดซี่โดยรอบให้ห่างเท่ากัน ที่ปลายรวมตอกให้สอบลง รัดเชือกให้แน่น ท้ายสุดทำเป็นท่อวงกลมกว้างประมาณ 10 ซม. รัดด้วยตอกแบนเป็นก้นไซ

ตัดข้างไซเหนือปลอกสุดท้าย สวมงาให้ปลายซี่หันไปทางด้านหน้าไซ แล้วตัดข้างไซเหนือปลอกถัดไปให้เยื้องกันเล็กน้อย สวมงาอีกอันให้ปลายชี้ไปทางก้น

ภาพไซจริงจากพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านหนองบัวโคก (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน ทำนุ วรธงไชย, CC BY 4.0)

วางไซช่วงฝนใหม่หลังปักดำ ที่ทางระบายน้ำซึ่งขุดผ่านคันนา วางด้านที่มีงาลงนาบพื้น หันก้นรับกระแสน้ำ ให้งาอยู่ด้านซ้ายและขวาเยื้องพื้นดิน ปรับพื้นดินให้ปลาเข้างาทั้งสองด้าน ปิดทับด้านบนด้วยกอหญ้า ดิน เศษไม้ ม้วนเศษหญ้าอุดก้นไซ ตรวจเป็นระยะ ได้สัตว์น้ำก็ดึงหญ้าออกเทใส่ข้อง

งาที่สวนทางกันเหมาะกับปลาพล่านน้ำใหม่ที่ว่ายขึ้นลงตามกระแสน้ำ ใกล้เก็บเกี่ยวชาวนาไขน้ำออก ปลากลับเข้าหนองใหญ่ ก็ใช้ไซดักลัดทาง ไซปลอกห้าที่สานปลอกด้วยลายปลอกห้าปัจจุบันพบน้อยมาก ทักษะช่างชั้นครูจึงค่อย ๆ หายไป ระวังปลามีเงี่ยงและปูเมื่อเทของออก แหล่งข้อมูล: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ฐานข้อมูลเครื่องมือเครื่องใช้พื้นบ้าน "ไซ" ผู้เขียน ทำนุ วรธงไชย พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านหนองบัวโคก บุรีรัมย์ (สัญญาอนุญาต CC BY 4.0) **ข้อจำกัด** แหล่งข้อมูลไม่ได้ให้จำนวนตอก จำนวนปลอก หรือขนาดงา