ยอ — ผืนตาข่ายสี่เหลี่ยมบนแขนไม้ไผ่ไขว้ วางให้นิ่ง แล้วยกช้า ๆ จับปลาและกุ้ง

"วางส่วนแผงตาข่ายวาง 'หยุด' ที่พื้นใต้น้ำสักครู่ เมื่อคาดว่าปลาเข้ามาในตาข่ายบ้างแล้วจึง 'ยก' ขึ้นอย่าง 'ช้า' เพราะแผงตาข่ายตาเล็กจะต้องเสียดทานน้ำ ประกอบกับไม่ต้องการให้ปลาตื่น หนีออกก่อน" (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน ทำนุ วรธงไชย, CC BY 4.0)

ตัดไม้ไผ่ลำตรงยาวประมาณ 2 เมตรเป็นไม้คัน ผ่าไม้ไผ่เป็นแขนสองชิ้น ผูกไขว้กันเป็นรูปกากบาทที่ปลายไม้คัน

ใช้ผืนตาข่ายตาเล็ก ตัดเป็นสี่เหลี่ยมกว้างยาวประมาณ 120 x 120 ถึง 150 x 150 ซม. ผูกเชือกที่มุมทั้งสี่

โน้มปลายแขนไม้ไผ่ลงเป็นโค้ง ผูกมุมตาข่ายทั้งสี่เข้ากับปลายแขน ให้ผืนตาข่ายห้อยเป็นแอ่งใต้ไม้คัน ตามภาพจริง

ภาพยอจริงจากพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านหนองบัวโคก (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน ทำนุ วรธงไชย, CC BY 4.0)

ใช้ดักริมแม่น้ำ ห้วย ลำคลอง โดยเฉพาะช่วงน้ำหลากในฤดูฝน วางตาข่ายลงในพื้นน้ำ ถ้าน้ำนิ่งหรือฤดูแล้งใช้เหยื่อรำปั้นผสมข้าวสุกหรือกะปิ วางทิ้งไว้สักครู่ แล้วยกขึ้นช้า ๆ ถ้ายกเร็วปลาจะตื่นหนี เลื่อนคันไม้เข้าหาตัว ใช้กะลา ชาม หรือมือจับปลาและกุ้งใส่ข้อง

ยอขนาดใหญ่ผืนตาข่าย 3 x 3 ถึง 5 x 5 เมตร มีคันไม้ใหญ่ถ่วงน้ำหนักที่โคน ตั้งริมตลิ่งหรือบนแพ ชาวอีสานบางพื้นที่เรียกยอเล็กว่า "สะดุ้ง" เพราะปลาและกุ้งกระโดดสะดุ้งในตาข่ายเมื่อยกขึ้น ระวังการลงไปยืนในน้ำไหลแรงช่วงน้ำหลาก แหล่งข้อมูล: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ฐานข้อมูลเครื่องมือเครื่องใช้พื้นบ้าน "ยอ" ผู้เขียน ทำนุ วรธงไชย พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านหนองบัวโคก บุรีรัมย์ (สัญญาอนุญาต CC BY 4.0) **ข้อจำกัด** แหล่งข้อมูลระบุโครงไม้ไผ่ยาวประมาณ 35 ซม. ซึ่งสั้นกว่าเส้นทแยงของตาข่าย บลูพรินต์นี้จึงให้แขนยาวพอถึงมุมตาข่ายตามภาพจริง