ตุ้มกบ — ตุ้มสานไม้ไผ่ก้น 12×12 ซม. งาข้างรัดขุยมะพร้าว ฝากะลา หรือแบบลิ้นสังกะสี ดักกบเป็นตอนกลางคืน

"เมื่อกบออกหากิน ได้กลิ่นได้ยินเสียงดิ้นอยู่ภายในตุ้ม จะหาทางเข้าโดยมาที่ปากทาง ผ่านงาหรือดันฝาประตูเข้ามาติดภายใน หาทางออกไม่ได้" (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน ทำนุ วรธงไชย, CC BY 4.0)

เหลาตอกแบน ใช้ตอกกลมเสริมเล็กน้อย สานก้นสี่เหลี่ยม 12×12 ซม. เหลาไม้ไผ่ไขว้เป็นกากบาท ยึดปลายที่มุม สานตอกแบนขึ้นให้ท้องป่อง แล้วงุ้มสอบเข้า สูงราว 12 ซม. เว้นช่องเหลือเฉพาะตอกตั้งโค้งเข้าถึงต้นคอ สูง 6 ซม. สานตอกแบนผายออกถึงปาก สูง 7 ซม. เหลาไม้ไผ่ขัดรอบปาก มัดเชือก ปากกว้าง 12 ซม. สานตอกกลมรัดกลางช่องตอกตั้งให้แข็งแรง

เจาะช่องกลมด้านข้าง สูงจากพื้นเล็กน้อย กลางส่วนที่ป่องที่สุด กว้าง 5 ซม. ทำปากงากว้าง 6 ซม. สานงาปลายชี้เข้าใน ขยี้กาบมะพร้าวเป็นเส้นล้อมริมปากงา รัดด้วยตอกให้แน่น ตัดกะลามะพร้าวหงายปิดปากพอดี เจาะรูริมกะลา ผูกเชือกกับปากตุ้ม

สานก้น 10×10 ซม. ไม่ติดกากบาท ขึ้นรูปท้องป่องสูงราว 10 ซม. สอบรวบตอกตั้งขัดกันด้านบน ไม่มีคอไม่มีปาก สานตอกกลมเล็กรัดช่องตอกตั้ง เจาะประตูสี่เหลี่ยม 4×6 ซม. ข้างส่วนป่อง ตัดแผ่นสังกะสีทำลิ้น สวมเข้าด้านใน ยึดริมประตูด้วยตอกแบน ลิ้นเปิดเข้าได้แต่เปิดออกไม่ได้

ภาพตุ้มกบจริงทั้งสองแบบจากพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านหนองบัวโคก (ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ผู้เขียน ทำนุ วรธงไชย, CC BY 4.0)

ใช้คราวละหลายหลังตามแอ่งน้ำในแปลงนา วางตอนเย็น โกยดินที่แอ่ง วางก้นตุ้มให้มีน้ำขังภายในเล็กน้อย ปากทางเข้าติดระดับพื้น ปรับพื้นที่ปากทาง ใส่กุ้ง ปู ปลาไว้ภายใน และวางไว้บ้างที่ปากทาง ปล่อยทิ้งไว้ แบบลิ้นดันลิ้นขึ้นแล้วเทกบออกทางประตู

กบออกหากินกลางคืน ชาวนาจึงวางตุ้มกบตอนเย็นตามแอ่งน้ำที่กุ้งปลาติดค้าง ตุ้มกบจับกบเป็น ๆ ระวังขอบสังกะสีคม แหล่งข้อมูล: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ฐานข้อมูลเครื่องมือเครื่องใช้พื้นบ้าน "ตุ้มกบ" ผู้เขียน ทำนุ วรธงไชย พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านหนองบัวโคก บุรีรัมย์ (สัญญาอนุญาต CC BY 4.0) **ข้อจำกัด** ไม่มีรายการสินค้าสำหรับกาบมะพร้าว กะลา และแผ่นสังกะสี จึงระบุไว้ในข้อความ